I OSK 68/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 listopada 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 2005 r. Sąd uznał, że organ administracyjny nie mógł kwestionować wpisów w księdze wieczystej, które wskazywały Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości, nawet jeśli późniejsza decyzja Wojewody z 2016 r. stwierdziła, że nieruchomość nie podlegała pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną A. L. i W. L., uchylił wyrok WSA. NSA uznał, że decyzja komunalizacyjna z 2005 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), ponieważ nieruchomość, która była przedmiotem przekazania, nie stanowiła mienia Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym. Decyzja Wojewody z 2016 r., mająca charakter deklaratoryjny i skutek ex tunc, potwierdziła, że Skarb Państwa nigdy nie nabył prawa własności tej nieruchomości. W związku z tym, przekazanie jej gminie było bezprawne. NSA podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może zostać obalone, a zasada prawdy materialnej wymaga weryfikacji legalności decyzji administracyjnej opartej na wadliwym wpisie. W konsekwencji, NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę Gminy Z., zasądzając od niej zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia rażącego naruszenia prawa w kontekście decyzji komunalizacyjnych, znaczenie deklaratoryjnych decyzji administracyjnych oraz obalanie domniemania zgodności wpisów w księgach wieczystych.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia po reformie rolnej i późniejszymi ustaleniami co do jego statusu prawnego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy decyzja komunalizacyjna wydana na podstawie wpisów w księdze wieczystej, które później okazały się niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym (nieruchomość nie należała do Skarbu Państwa), może zostać stwierdzona jako nieważna z powodu rażącego naruszenia prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, decyzja komunalizacyjna wydana na podstawie wpisów w księdze wieczystej, które okazały się niezgodne z rzeczywistym stanem prawnym (potwierdzonym deklaratoryjną decyzją administracyjną), może zostać stwierdzona jako nieważna z powodu rażącego naruszenia prawa.
Uzasadnienie
NSA uznał, że decyzja komunalizacyjna z 2005 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nieruchomość nie należała do Skarbu Państwa w momencie jej przekazania gminie. Deklaratoryjna decyzja Wojewody z 2016 r. potwierdziła, że Skarb Państwa nigdy nie nabył prawa własności tej nieruchomości. Wpis w księdze wieczystej, choć chroniony domniemaniem, może zostać obalony, a zasada prawdy materialnej wymaga weryfikacji legalności decyzji administracyjnej opartej na wadliwym wpisie.
Jaki jest charakter i skutki decyzji stwierdzającej, że nieruchomość nie podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Decyzja stwierdzająca, że nieruchomość nie podlegała pod działanie dekretu o reformie rolnej, ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutki prawne ex tunc (od daty wejścia w życie dekretu), co oznacza, że Skarb Państwa od początku nie nabył prawa własności tej nieruchomości.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że decyzje wydawane na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych mają charakter deklaratoryjny i wywołują skutki ex tunc. Oznacza to, że potwierdzają one stan prawny istniejący od daty wejścia w życie dekretu, a nie tworzą nowy stan prawny. W tym przypadku, potwierdzono, że Skarb Państwa nigdy nie nabył własności nieruchomości.
Czy domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 u.k.w.) chroni decyzję komunalizacyjną przed stwierdzeniem jej nieważności, jeśli wpis był wadliwy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie chroni decyzji komunalizacyjnej przed stwierdzeniem jej nieważności, jeśli wpis był wadliwy i domniemanie to zostało obalone.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że domniemanie z art. 3 ust. 1 u.k.w. zwalnia z obowiązku dowodzenia, ale nie przesądza o skutkach czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu. Obalenie tego domniemania otwiera drogę do weryfikacji legalności decyzji podjętej na podstawie wadliwego wpisu, zgodnie z zasadą prawdy materialnej.
Przepisy (5)
Główne
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych o szczególnym ciężarze gatunkowym, będące oczywistym i bezspornym naruszeniem przepisu prawa, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej.
Ustawa o samorządzie terytorialnym i ustawa o pracownikach samorządowych art. 5 § ust. 4
Gminie może być przekazane mienie ogólnonarodowe (państwowe) inne niż wymienione w ust. 1-3, jeżeli jest ono związane z realizacją jej zadań. Przekazane mienie musiało stanowić własność Skarbu Państwa w dniu 27 maja 1990 r.
Ustawa o samorządzie terytorialnym i ustawa o pracownikach samorządowych art. 18 § ust. 1
Warunek przekazania nieruchomości gminie.
Pomocnicze
u.k.w. art. 3 § ust. 1
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które może zostać obalone.
Dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e
Przepis dotyczący przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nieruchomość nie należała do Skarbu Państwa. • Deklaratoryjna decyzja Wojewody z 2016 r. potwierdza, że Skarb Państwa nigdy nie nabył własności nieruchomości. • Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może zostać obalone. • Zasada prawdy materialnej wymaga weryfikacji legalności decyzji administracyjnej opartej na wadliwym wpisie.
Odrzucone argumenty
WSA uznał, że organ administracyjny nie mógł kwestionować wpisów w księdze wieczystej. • Gmina Z. podtrzymała pogląd WSA, że decyzja komunalizacyjna była zgodna z prawem, ponieważ nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa w dniu przekazania.
Godne uwagi sformułowania
decyzja komunalizacyjna została wydana z rażącym naruszeniem prawa • nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu • domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym zostało obalone • zasada prawdy materialnej uniemożliwia przyjęcie, że formalna treść wpisów w księdze wieczystej rozstrzyga o ocenie legalności decyzji
Skład orzekający
Agnieszka Miernik
sprawozdawca
Karol Kiczka
przewodniczący
Maciej Dybowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia rażącego naruszenia prawa w kontekście decyzji komunalizacyjnych, znaczenie deklaratoryjnych decyzji administracyjnych oraz obalanie domniemania zgodności wpisów w księgach wieczystych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia po reformie rolnej i późniejszymi ustaleniami co do jego statusu prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii prawnej związanej z własnością nieruchomości, historycznymi decyzjami administracyjnymi i ich konsekwencjami prawnymi, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.
“Nieruchomość pałacowa wróciła do spadkobierców po latach walki o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.