I OSK 664/24

I OSK 664/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Blewązka
Jolanta Rudnicka
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1293/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2023-12-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 b ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 1293/23 w sprawie ze skargi E.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 6 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu na rzecz E. J. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, wyrokiem z dnia 19 grudnia
2023 r. (sygn. akt II SA/Rz 1293/23) - orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "p.p.s.a") i po rozpoznaniu skargi E. J. - uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 6 lipca
2023 r. nr [...] wraz z decyzją Burmistrza [...] z dnia 12 czerwca 2023 r. nr [...] wydane w przedmiocie odmowy przyznania E. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej jako "k.p.a.") - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż zachodzi potrzeba dalszego ustalenia czy skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Wskazując na powyższe, skarżący organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a ponadto o (cyt.): "zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, kosztów postępowania poniesionych przed Sądem pierwszej instancji".
Kolegium oświadczyło również, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały przedstawione argumenty służące poparciu zasadności postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania E. J. wnosiła o: 1) oddalenie skargi kasacyjnej w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; 2) przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia z dnia 19 lutego 2024 r., znak [...] na okoliczność ustalenia, iż E. J. od lutego 2023 r. do chwili obecnej nie ubiega się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie napędu oleju wykorzystywanego do produkcji rolnej, co wskazuje, iż zaprzestała prowadzić działalność rolniczą; 3) zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024, poz. 935), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne
w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.
Rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. to jest na istotnym naruszeniu przepisów postępowania w postaci: art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz art. 77 § 1 k.p.a.
Zarzuty te, w ocenie składu orzekającego, nie były jednak usprawiedliwione.
Wyjaśnić na wstępie należy, że w myśl art. 17 ust. 1 oraz 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j.Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) mnie ma osób, o których mowa w ust 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosownie zaś do art 17b. ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.
Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust 2).
Odnosząc powyższe regulacje prawne do rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że nie było w tym przypadku sporne, iż wnioskodawczyni w/w oświadczenie złożyła w dniu 16 maja 2023 r. wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W oświadczeniu tym podała, że jest rolnikiem oraz że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 maja 2023 r. Z uwagi jednak na informację, jaką powziął organ z treści pisma Zastępcy Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 lipca 2023 r., w którym wskazano, że E.J. jest zarejestrowana jako producent rolny i otrzymuje z tego tytułu płatności, Kolegium uznało, iż wnioskodawczyni w dalszym ciągu jest rolnikiem a zatem nie było podstaw do przyjęcia, że zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego związku z wykonywaniem opieki nad matką. Organ uznał bowiem, że nie było możliwe pobieranie przez stronę płatności bezpośrednich, jeśli nie prowadziła ona gospodarstwa rolnego. Z tych przyczyn Kolegium odmówiło przyznania wnioskowanego świadczenia.
W okolicznościach niniejszej sprawy - jak słusznie zauważył Sąd I instancji - istotne było jednak to, że E.J. wraz ze skargą wniesioną do Sądu przedłożyła zaświadczenie wystawione przez [...] Biuro Powiatowe Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 18 lipca 2023 r., a z którego wynikało, że w dniu 22 czerwca 2023 r. strona cofnęła uprzednio złożony w dniu 8 maja 2023 r. wniosek o dopłaty bezpośrednie do gospodarstwa rolnego na kampanię 2023. Treść przedmiotowego zaświadczenia była więc sprzeczna z treścią wcześniejszego zaświadczania wydanego przez Oddział Regionalny Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wynikało bowiem z niego, że E. J. wycofując w dniu 22 czerwca 2023 r. wniosek o dopłaty, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 6 lipca 2023 r. nie była już beneficjentem programu związanego z pobieraniem przez rolników rzeczonych płatności bezpośrednich. Okoliczność pobierania przez uczestniczkę postępowania dopłat była natomiast, jak wyżej wskazano, przesłanką, na podstawie której Kolegium przyjęło, że w dalszym ciągu, mimo złożenia stosowanego oświadczenia, prowadzi ona gospodarstwo rolne.
W takiej więc sytuacji zgodzić się należy z Sądem Wojewódzki, iż stan faktyczny, przyjęty przez SKO jako podstawa wydania zaskarżonej decyzji, budził wątpliwości, gdyż treść zaświadczenia dołączonego do skargi nie pozwalała w sposób jednoznaczny przesądzić, czy na dzień wydania zaskarżonej decyzji E. J. prowadziła działalność rolniczą.
Rację ma co prawda skarżący organ, że skoro wnioskodawczyni już
22 czerwca 2023 r. wycofała wniosek o przyznanie w/w dopłat, to winna była o tym fakcie poinformować Kolegium jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji, gdyż pozwoliłoby to organowi odwoławczemu zweryfikować powyższe okoliczności w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na etapie prowadzonego postępowania administracyjnego. Niemniej jednak bierna postawa strony w tym zakresie nie zmienia faktu, że przedłożone wraz ze skargą zaświadczenie było sprzeczne w swej treści z zaświadczeniem, na podstawie którego organ oparł swoje ustalenia co do pobierania dopłat przez wnioskodawczynię. Sąd Wojewódzki zaś powyższe zaświadczenie dopuścił jako dowód uzupełniający, natomiast w skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutu, który by pozwalał na podważenie prawidłowości, czy zasadności przeprowadzenia w tym przypadku przez Sąd takiego dowodu.
W konsekwencji słuszne pozostają również wywody Sądu I instancji, iż w realiach niniejszej sprawy powstała konieczność ponownego rozpoznania wniosku E.J.
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w tym ustalenia w pierwszej kolejności - zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 80 k.p.a. oraz 77 § 1 k.p.a. oraz uwzględniając całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania - czy, a jeśli tak, to kiedy skarżąca faktycznie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Nie ulega przy tym wątpliwości, iż wskazany zakres postępowania dowodowego uzasadniał również uchylenie decyzji organu I instancji w celu zagwarantowania realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania.
Z tych zatem względów zarzuty naruszenia art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz art. 77 § 1 k.p.a. nie zasługiwały na uwzględnienie.
W odniesieniu natomiast do wniosku dowodowego sformułowanego
w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wyjaśnić należy, że dokument ten sporządzony został już po wydaniu wyroku przez Sąd Wojewódzki. Jak wyżej też wskazano Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje jedynie skargę kasacyjną a zatem nie jest jego rolą rozpoznawanie sprawy w jej pełnych granicach. Nic nie stoi natomiast na przeszkodzie, aby wskazane w odpowiedzi na skargę zaświadczenie uczestniczka postępowania przedstawiła organowi I instancji, który ponownie będzie rozpoznawał jej wniosek
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie rzeczy, uznając skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny – w oparciu o art. 184
w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na względzie fakt, że postępowanie uczestniczki postępowania nie było - jak wyżej wskazano - w tym wypadku w pełni rzetelne i prawidłowe. Nie powiadamiając organu odwoławczego o złożonym przez siebie wniosku ewidentnie przyczyniła się ona do zbędnego przedłużenia postępowania.