I OSK 622/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez G.D. i L.D. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił ich skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania (art. 151 § 1 p.p.s.a.) oraz prawa materialnego, w tym art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) w związku z przepisami Konstytucji. Kwestionowali oni uznanie, że na działkach skarżących ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, argumentując, że Przedsiębiorstwo Państwowe nie może być traktowane jako osoba trzecia wobec Skarbu Państwa. Podnosili również naruszenie zasad bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania oraz naruszenie istoty prawa własności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 229 u.g.n., roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed 1 stycznia 1998 r.) ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej. Sąd uznał, że Przedsiębiorstwo Państwowe "P." w G. było osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu, a fakt ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na jego rzecz przed wskazanym terminem wyłącza możliwość żądania zwrotu nieruchomości. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów Konstytucji, wskazując, że ochrona praw podmiotów wywłaszczonych może być przeciwstawiona ochronie praw osób trzecich, a w przypadku braku możliwości zwrotu nieruchomości, możliwe jest dochodzenie roszczeń odszkodowawczych przed sądem powszechnym. Sąd nie znalazł podstaw do przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, statusu prawnego przedsiębiorstw państwowych jako osób trzecich oraz kolizji między prawem własności a prawem użytkowania wieczystego.
Dotyczy sytuacji, gdy prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na rzecz osoby trzeciej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (przed 1 stycznia 1998 r.).
Zagadnienia prawne (3)
Czy ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego, które jest własnością Skarbu Państwa, wyłącza możliwość żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami wyłącza możliwość żądania zwrotu nieruchomości, ponieważ Przedsiębiorstwo Państwowe jest traktowane jako osoba trzecia w rozumieniu art. 229 u.g.n.
Uzasadnienie
Art. 229 u.g.n. stanowi negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, jeśli przed dniem wejścia w życie ustawy ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i zostało ono ujawnione w księdze wieczystej. Przedsiębiorstwo Państwowe, jako osoba prawna, jest osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu.
Czy art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest zgodny z Konstytucją RP (art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1, 2 i 3) w zakresie, w jakim pozwala na odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości pomimo braku celu publicznego, opierając się jedynie na fakcie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz Przedsiębiorstwa Państwowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 229 u.g.n. jest zgodny z Konstytucją, ponieważ ochrona praw podmiotów wywłaszczonych może być przeciwstawiona ochronie praw osób trzecich (właścicieli i użytkowników wieczystych), a brak możliwości zwrotu nieruchomości nie pozbawia całkowicie praw wywłaszczonego, który może dochodzić roszczeń odszkodowawczych przed sądem powszechnym.
Uzasadnienie
Konstytucja chroni własność i inne prawa majątkowe, w tym użytkowanie wieczyste. Ochrona praw wywłaszczonego właściciela może być przeciwstawiona ochronie praw osób trzecich. Brak możliwości restytucji własności w drodze administracyjnej nie wyklucza możliwości dochodzenia odszkodowania przed sądem powszechnym.
Czy sąd administracyjny powinien przedstawić pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego dotyczące zgodności art. 229 u.g.n. z Konstytucją?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie znalazł podstaw do przedstawienia pytania prawnego, ponieważ nie wystąpiły wątpliwości co do zgodności przepisu z Konstytucją.
Uzasadnienie
Wystąpienie z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego jest prawem sądu, a jego realizacja jest uzależniona od powstania wątpliwości co do zgodności przepisu z Konstytucją, czego w tej sprawie sąd nie stwierdził.
Przepisy (27)
Główne
u.g.n. art. 229
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.
Dz.U. 2024 poz 1145 art. 229
Pomocnicze
u.g.n. art. 136 § 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
u.g.n. art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Określa przesłanki, kiedy nieruchomość staje się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.
u.g.n. art. 216
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Wspomniany w kontekście art. 137 ust. 1 pkt 1.
k.p.a. art. 8 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznawania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przesłanki nieważności postępowania.
p.p.s.a. art. 174 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna - naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 151 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez sąd I instancji.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wniosek o uchylenie wyroku WSA i rozpoznanie skargi.
p.p.s.a. art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wniosek o uchylenie wyroku WSA i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 176 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 193 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną.
k.p.a. art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego
Zasada bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania.
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 6
Tryb sprzedaży nieruchomości.
k.c. art. 33
Kodeks cywilny
Status prawny przedsiębiorstw państwowych jako osób prawnych.
Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych
Status prawny przedsiębiorstw państwowych.
Konstytucja art. 21 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności i prawa dziedziczenia.
Konstytucja art. 21 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona prawa własności i innych praw majątkowych.
Konstytucja art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia praw i wolności.
Konstytucja art. 64 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności.
Konstytucja art. 64 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona własności i innych praw majątkowych.
Konstytucja art. 64 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia własności.
Konstytucja art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Możliwość przedstawienia pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 151 § 1 p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi na decyzję Wojewody. • Naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. poprzez oparcie się jedynie na wykładni językowej przepisów u.g.n., z pominięciem celów ustawy oraz przepisów Konstytucji (zasad bezstronności, proporcjonalności, równego traktowania). • Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 229 u.g.n. w związku z art. 21, 31, 64 Konstytucji, poprzez uznanie, że Przedsiębiorstwo Państwowe jest 'osobą trzecią' i odmowę zwrotu nieruchomości. • Naruszenie art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez pominięcie prawnie uzasadnionych celów ustawy i utrzymanie w mocy decyzji o odmowie zwrotu. • Naruszenie art. 21, 31, 64 Konstytucji poprzez odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i naruszenie istoty prawa własności.
Godne uwagi sformułowania
art. 229 u.g.n. stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości • Osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. jest każda osoba fizyczna, a także każda osoba prawna, niebędącą skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego. • Niedopuszczalna jest taka wykładnia art. 229 u.g.n., która prowadzi do nadania mu treści sprzecznej z jego treścią, deprecjonującego konieczność ochrony praw do nieruchomości nabytych przez użytkownika wieczystego. • Ochronie praw podmiotów wywłaszczonych w postaci roszczenia zwrotowego, można na gruncie aksjologii Konstytucji przeciwstawić także ochronę praw osób trzecich (względem podmiotu publicznego), w tym właścicieli i użytkowników wieczystych.
Skład orzekający
Karol Kiczka
przewodniczący
Iwona Bogucka
członek
Joanna Skiba
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w kontekście zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, statusu prawnego przedsiębiorstw państwowych jako osób trzecich oraz kolizji między prawem własności a prawem użytkowania wieczystego."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione na rzecz osoby trzeciej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (przed 1 stycznia 1998 r.).
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i interpretacji przepisów przejściowych, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i inwestorów. Podnosi również kwestie konstytucyjne dotyczące ochrony własności.
“Czy można odzyskać wywłaszczoną ziemię, gdy prawo użytkowania wieczystego ma już ktoś inny? NSA wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.