Pełny tekst orzeczenia I OSK 459/23

I OSK 459/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-03-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Agnieszka Miernik
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Mariola Kowalska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Przejęcie mienia
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2942/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-09-05
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
ART. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2942/21 w sprawie ze skargi E.T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2021 r. nr DN.gn.624.52.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 września 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2942/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E.T. (dalej także: "skarżący") na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 4 listopada 2021 r. nr DN.gn.624.52.2021.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym oraz prawnym sprawy.
Przywołaną powyżej decyzją, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "organ", "minister"), po rozpoznaniu wniosku E.T. o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy własną decyzję z 15 października 2021 r., nr SZ.gn.624.11.2021 stwierdzającą, że postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku E.T. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. z 17 stycznia 1976 r., nr 7011/2/76 – zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej: "ustawa nowelizująca").
W uzasadnieniu decyzji minister wskazał, że decyzja Naczelnika Gminy K. została doręczona stronom postępowania najpóźniej w lutym 1976 r. Ustalając z kolei datę wszczęcia postępowania, organ stwierdził, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy K. z 17 stycznia 1976 r. wpłynął do organu dnia 25 lutego 2021 r. (data prezentaty wpływu na wniosku) i ten dzień minister uznał za dzień wszczęcia postępowania. Na tej podstawie organ uznał, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte po 45 latach od ogłoszenia kontrolowanej decyzji. Powyższe świadczy, zdaniem Ministra, o braku możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. Z brzmienia art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jasno bowiem wynika, że umorzeniu podlega postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, które nie zostało zakończone ostateczną decyzją, a z taką sytuacją w ocenie ministra mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Po rozpoznaniu skargi E.T., przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając stanowisko ministra za prawidłowe.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., (sygn. P 46/13), w którym zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "kpa") w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.
W celu dostosowanie systemu prawa do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., ustawodawca zdecydował się dokonać zmian w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 kpa (zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy nowelizującej) oraz dodanie § 3 w art. 158 kpa (dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy nowelizującej). W obecnym stanie prawnym, obowiązującym od 16 września 2021 r. nie stwierdza się już zatem nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 kpa, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 kpa), jak też nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 kpa). Z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 ustawy nowelizującej wynika z kolei, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1). Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2).
Uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanej decyzji z 17 stycznia 1976 r. W ocenie Sądu I instancji organ prawidłowo uznał, że od doręczenia (ogłoszenia) ww. decyzji upłynęło ponad 30 lat, skoro stała się prawomocna z dniem 2 lutego 1976 r. (co wynika z adnotacji na ostatniej stronie decyzji), co skutkuje uznaniem, że nie jest możliwe stwierdzenie jej nieważności z uwagi na upływ czasu, o którym mowa w art. 156 § 2 kpa.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku E.T. zaskarżając wyrok w całości zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:
1. przepisów o postępowaniu mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"), tj.:
a. art. 183 § 2 pkt 4 ppsa poprzez wydanie wyroku przez skład orzekający sprzeczny z przepisami prawa tj. w składzie sądu (w większości) wzięli udział sędziowie powołani na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3, dalej: "ustawa o krs"), które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd w niedostatecznym stopniu poddał kontroli zaskarżoną decyzję, zwłaszcza w kontekście jej zgodności z zasadami rangi konstytucyjnej, przyjmując za własne pobudki ustawodawcy w zakresie przepisu intertemporalnego, podczas gdy istotą postępowania było zbadanie i rozstrzygnięcie przez niezawisły i bezstronny sąd m.in. co do prawidłowości wykładni art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zakresie jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa; W konsekwencji wadliwość procesu powoływania składu sędziowskiego w przedmiotowej sprawie doprowadziła do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności;
b. art. 125 § 1 pkt 1 ppsa poprzez oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, sygn. akt: K 2/22, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem od rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego we wskazanej sprawie zależało rozstrzygnięcie w sprawie skargi wniesionej przez E.T., a odmowa zawieszenia postępowania mimo toczącego się postępowania w sprawie K 2/22 skutkowała oddaleniem skargi;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa), tj.:
a. art. 156 § 2 kpa i art. 158 § 3 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej poprzez ich błędną wykładnię, pomijającą konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), prawa jednostki do własności (art. 64 ust. 1 Konstytucji RP) i prawa do odszkodowania (art. 77 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP) i przyjęcie, że z art. 158 § 3 kpa oraz art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej wynika brak możliwości wydania, po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia administracyjnego, decyzji stwierdzającej wydanie tego orzeczenia z naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy z treści art. 158 § 3 kpa nie wynika, aby ustawodawca uchylił istniejącą wcześniej możliwość wydania decyzji nadzorczej tj. decyzji stwierdzającej naruszenie prawa, a w konsekwencji wadliwej wykładni – niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej;
b. art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r" zmienionej Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. z 2007 r. Nr 303, str. 1) poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i wydanie wyroku przez skład orzekający sprzeczny z przepisami prawa tj. w składzie sądu (w większości) wzięli udział sędziowie powołani na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy o krs, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem prawa skarżącego do rzetelnego procesu polegającym na pozbawieniu skarżącego do skutecznego środka przed sądem i dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto argumenty mające przemawiać za jej zasadnością. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej w całości i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, względnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej w całości i uchylenie zaskarżonego Wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 4 listopada 2021 r. nr DN.gn.624.52.2021r. i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 października 2021 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, według norm przepisanych, a także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za świadczenie na rzecz E.T. pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, które dotychczas nie zostało uiszczone w całości ani w części. Nadto skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Dodatkowo w skardze kasacyjnej zawarte zostały wnioski o zawieszenie na podstawie art. 192 ppsa w zw. z art. 125 § 1 pkt 1 kpa postępowania w sprawie do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r" poz. 1491) z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP (sygn. akt: K 2/22), ewentualnie na podstawie art. 193 Konstytucji RP rozważenie przez Naczelny Sąd Administracyjny skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego zgodności art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r" poz. 1491) – w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa – z art. 2, z art. 45 ust. 1 oraz z art. 77 ust. 2 i z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP – przez to, że pozbawia prawnej ochrony prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
31 lipca 2025 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w Głogowie z 24 stycznia 2025 r. sygn. akt I Ns 54/23 wraz ze stwierdzeniem prawomocności – z którego wynika, że spadek po E.T. – zmarłym 21 grudnia [...] r. – nabył w całości A.Ł
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w takich granicach skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej powołano obie podstawy kasacyjne, określone w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa, zarzucając zarówno naruszenie prawa materialnego jak i przepisów postępowania które miało wpływ na wynik sprawy. Zasadą jest, że w takiej sytuacji jako pierwsze rozpoznaniu podlegają zarzuty procesowe, gdyż dopiero po dokonaniu oceny, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony i nie doszło do istotnych uchybień procesowych, można przejść do oceny podstawy naruszenia prawa materialnego.
Zgodnie z art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie przepisów postępowania stanowi usprawiedliwioną podstawę kasacyjną dopiero wtedy, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Poprzez "istotny wpływ na wynik sprawy" należy rozumieć związek przyczynowy, pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem. Stawiając zarzut procesowy skarżący kasacyjnie każdorazowo musi wykazać ten wpływ, co sprowadza się do podania stosownej argumentacji uzasadniającej twierdzenie, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia, to w sprawie mogłoby zostać wydane inne rozstrzygnięcie, niż kwestionowane skargą kasacyjną (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2103/12 oraz z 20 lutego 2014 r., sygn. II GSK 1933/12).
Zarzuty procesowe w rozpoznawanej sprawie dotyczą prawidłowości składu orzekającego w Sądzie I instancji oraz odmowy zawieszenia postępowania sądowego.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wskazywanej przez skarżącego wadliwości składu orzekającego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 2942/21 i postulowanej następnie wynikającej z tego nieważności postępowania o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 ppsa, wskazać należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sam fakt, iż władze ustawodawcze lub wykonawcze uczestniczą w procesie mianowania sędziego nie może prowadzić do powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeśli po mianowaniu zainteresowany nie podlega żadnej presji i nie otrzymuje instrukcji w ramach wykonywania swoich obowiązków. Sama wadliwość Krajowej Rady Sądownictwa na skutek wyłonienia jej składu sędziowskiego na podstawie ustawy o krs nie jest wystarczającą przesłanką do wyłączenia sędziego powołanego na wniosek tak ukształtowanego organu ze względu na brak jego niezawisłości albo bezstronności, ani też nie jest podstawą do uznania, iż skład sądu jest sprzeczny z przepisami prawa albo w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2025 r. sygn. akt 1298/25 i powołane tam orzecznictwo). Nie sposób przy tym pominąć, że w celu przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie, spowodowanemu m.in. przez działalność Krajowej Rady Sądownictwa w obecnym kształcie, do porządku prawnego wprowadzono instytucję tzw. "testów niezawisłości i bezstronności" – która umożliwia zbadanie spełnienia przez sędziego tego właśnie warunku i ewentualne wyeliminowanie niespełniającego go sędziego ze składu orzekającego. Należy zatem uznać, że dopiero udział w składzie orzekającym sędziego niespełniającego warunku niezawisłości i bezstronności mógłby prowadzić do powstania składu sprzecznego z prawem. Taka sytuacja w sprawie jednak nie wystąpiła, gdyż skarżący nie skorzystał z powyższej instytucji. Nie jest przy tym prawidłowe stanowisko skarżącego, jakoby w toku postępowania przed Sądem I instancji nie miał możliwości skorzystania z niej. Przepis art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) wszedł w życie 15 lipca 2022 r. – i tego właśnie dnia pełnomocnik skarżącego odebrał zawiadomienie o terminie rozprawy – która odbyła się 5 września 2022 r. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – który, co należy założyć, był świadomy istnienia omawianej instytucji – miał zatem możliwość złożenia stosownego wniosku w tym przedmiocie w okresie ponad półtora miesiąca pomiędzy otrzymaniem zawiadomienia a terminem rozprawy. Pomimo tego ani w pismach kierowanych do Sądu I instancji, ani podczas rozprawy – na której pełnomocnik skarżącego był obecny – nie poruszył wskazanego zagadnienia. Nadto jeszcze należy zauważyć, że skarżący nie podjął również próby zakwestionowania prawidłowości składu orzekającego poprzez instytucję wyłączenia sędziego. Fakt, że skarżący z omawianych procedur nie skorzystał nie może pozostawać bez wpływu na ocenę zasadności jego stanowiska, w tym wobec tego, że Europejski Trybunał Praw Człowieka nie stwierdza naruszenia prawa do rzetelnego postępowania, jeżeli zgodnie z przepisami prawa krajowego skarżący może złożyć wniosek o wyłączenie sędziego, ale z tego uprawnienia nie korzysta i pozbawia sąd krajowy możliwości zbadania, czy udział sędziego w postępowaniu mógł rodzić wątpliwości co do jego bezstronności (zob. skargi nr 49974/08 oraz 58590/11). Poza faktem powołania członków składu orzekającego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w formie ukształtowanej ustawą o krs, skarżący nie powołał żadnych innych okoliczności mających świadczyć o zaistnieniu w realiach sprawy przesłanki nieważności postępowania, wymienionej w art. 183 § 2 pkt 4 ppsa. Skoro jednak sama powyższa okoliczność nie jest wystarczająca dla wystąpienia tej przesłanki, należy przyjąć że nieważność postępowania w sprawie nie zachodzi a tak sformułowany zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 ppsa jest niezasadny.
Odnosząc się następnie do zarzutu związanego z oddaleniem wniosku o zawieszenie postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ppsa, tj. w przypadku, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, ma charakter fakultatywny ("sąd może zawiesić postępowanie z urzędu"). Oznacza to, że ocena zawieszenia pozostawiona została uznaniu sądu, który powinien rozważyć, czy wstrzymywanie biegu sprawy jest celowe w danych okolicznościach. Fakultatywność zawieszenia ma taki skutek, że nie można mówić o naruszeniu prawa procesowego mogącego mieć wpływ na wynik sprawy w sytuacji gdy sąd administracyjny nie zawiesi postępowania sądowego mimo wystąpienia przesłanki określonej przywołanym przepisem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 2165/18). Z tego względu niezasadny jest także drugi zarzut procesowy.
Pierwszy spośród zarzutów materialnoprawnych sprowadza się do wskazywania na niezgodność przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej z wymienionymi przepisami Konstytucji RP. Skarżący nie zakwestionował przy tym ustaleń faktycznych sprawy, dotyczących w szczególności tego, kiedy doszło do ogłoszenia decyzji z 17 stycznia 1976 r. oraz daty wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności. W konsekwencji nie zakwestionowano faktu upływu ponad trzydziestu lat od daty ogłoszenia decyzji do daty wszczęcia postępowania nadzwyczajnego. W skardze kasacyjnej nie zakwestionowano też, że do daty wejścia w życie zmiany przepisów kpa postępowanie to nie zostało zakończone. Tak sformułowany zarzut jest niezasadny.
Zagadnienie dotyczące dopuszczalności umorzenia z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej pozostających w toku postępowań o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego z uwagi na upływ trzydziestu lat od jego doręczenia lub ogłoszenia, a także kwestia relacji pomiędzy wskazaną nowelizacją kodeksu postępowania administracyjnego a wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 były już wielokrotnie przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jednolicie ukształtowanej linii orzeczniczej przyjmuje się, że w istocie ustawodawca wykluczył możliwość wydania decyzji nadzorczej w przypadku opisanym w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, a przy tym zarówno wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczenia czasowego w dochodzeniu prawa podmiotowego, jak również zakończenie z mocy prawa trwających postępowań nie prowadzi do jednoznacznego wniosku o oczywistej niezgodności takiej regulacji z Konstytucją RP i nie stanowi nadmiernego ograniczenia praw obywatela – co mogłoby uzasadniać odstąpienie od jej zastosowania z uwagi na odwołanie się przez sąd orzekający w konkretnej sprawie do tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela wyrażone m.in. w powyższych wyrokach stanowisko – które można sprowadzić do konkluzji, zgodnie z którą w przypadku art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej przeważa nad ochroną prawa własności i zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów państwa – bez konieczności jego powtarzania.
Drugi zarzut materialnoprawny dotyczy zasadniczo tych samych okoliczności co powołane w zarzucie dotyczącym nieważności postępowania. W związku z powyższym aktualne pozostają wszystkie uwagi dotyczące zarzutu naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę nie podziela stanowiska o sprzeczności składu orzekającego przed Sądem I instancji z przepisami prawa i tym samym nie podziela również konkluzji prowadzącej do wniosku o naruszeniu w ten sposób prawa do sądu. Nie negując zasadniczych wątpliwości co do funkcjonowania Krajowej Rady Sądownictwa w obecnej formie, ponownie wypada podkreślić, że do wniosków o sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa oraz naruszeniu prawa do sądu nie może automatycznie prowadzić sam fakt powołania członka składu orzekającego do pełnienia urzędu sędziego z udziałem wadliwie ukonstytuowanego organu – zaś innych argumentów na poparcie tak daleko idącej tezy nie przedstawiono. Również ten zarzut należy zatem uznać za niezasadny, tym bardziej w sytuacji gdy skarżący w toku postępowania nie podejmował żadnych działań w celu zakwestionowania składu orzekającego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadne zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawy o sygn. akt K 2/22. Zauważyć należy, o czym była już mowa powyżej, że zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na zagadnienie prejudycjalne ma charakter fakultatywny, a zatem nawet w przypadku przyjęcia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy do rozpoznania, sąd administracyjny ma obowiązek ustalić celowość ewentualnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ppsa – kierując się przy tym względami ekonomiki procesowej oraz zasadami sprawiedliwości, spójności systemu prawnego, a także jednolitości i stabilności orzecznictwa sądowego. W szczególności należy zauważyć, że elementem prawa do sądu jest także obowiązek rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Tymczasem, jak wynika z udostępnionych publicznie przez Trybunał Konstytucyjny informacji w sprawie o sygn. akt K 2/22 (https://trybunal.gov.pl/s/k-2-22), od dnia wpływu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej – w zakresie, w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa z art. 2 Konstytucji RP, z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, tj. od 31 grudnia 2021 r. do dnia wydania niniejszego wyroku Trybunał Konstytucyjny nie wyznaczył nawet terminu rozprawy. Mając na uwadze zasadę ekonomiki procesowej oraz konieczność rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, a także praktyczną jednolitość orzecznictwa sądowoadministracyjnego co do wskazanej materii, Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał za zasadne zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w przypadku wydania orzeczenia na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, strona postępowania nie zostanie pozbawiona możliwości obrony swoich praw. W art. 272 § 1 ppsa przewidziano bowiem możliwość wznowienia postępowania w przypadku, gdyby Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Wobec tego interes strony jest w tym zakresie należycie zabezpieczony.
Jako oczywiście nieuzasadniony należy ocenić wniosek o skierowanie przez Naczelny Sąd Administracyjny pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, o treści tożsamej z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie o sygn. akt K 2/22 – zarówno z uwagi na aktualną zawisłość analogicznej sprawy przed Trybunałem Konstytucyjnym jak i konsekwentnie prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – i podzielany również przez skład orzekający – brak wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej.
Z tych względów, na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
.