I OSK 411/25

I OSK 411/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-08-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Sygn. powiązane
I SA/Wa 760/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-11-25
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1491
art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 760/24 w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 lutego 2024 r. nr DN.gn.625.50.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 760/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.D.-S. (dalej: "skarżąca kasacyjnie") na decyzję na Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 14 lutego 2024 r. nr DN.gn.625.50.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Nowym Sączu z 15 czerwca 1950 r. znak L.Rol:U:/4/c/42/5/50 o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gromadzie P. gm. T., powiat n. – z uwagi na upływ trzydziestu lat od jego ogłoszenia – na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej: "ustawa nowelizująca"), zgodnie z którym postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją umarza się z mocy prawa.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku zarzucono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię, tj. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572) w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżącej kasacyjnie w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za jej uwzględnieniem. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z przedłożonym spisem kosztów, a w razie jego braku według norm prawem przepisanych. Ponadto skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "ppsa") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Rozpoznana w takich granicach skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, albowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy a żadna z pozostałych stron postepowania nie zażądała jej przeprowadzenia.
Jedyny zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia prawa materialnego. Zarzut ten koncentruje się na zagadnieniu zgodności z wymienionymi przepisami Konstytucji RP oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności przepisu ustawy nowelizującej, umożliwiającego umorzenie postępowania administracyjnego z uwagi na upływ czasu. Zarzut ten nie jest zasadny.
Zagadnienie dotyczące dopuszczalności umorzenia z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej pozostających w toku postępowań o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego z uwagi na upływ trzydziestu lat od jego doręczenia lub ogłoszenia, a także kwestia relacji pomiędzy wskazaną nowelizacją kodeksu postępowania administracyjnego a wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. akt P 46/13 były już wielokrotnie przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jednolicie ukształtowanej linii orzeczniczej przyjmuje się, że w istocie ustawodawca wykluczył możliwość wydania decyzji nadzorczej w przypadku opisanym w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, a przy tym zarówno wprowadzenie przez ustawodawcę ograniczenia czasowego w dochodzeniu prawa podmiotowego, jak również zakończenie z mocy prawa trwających postępowań nie prowadzi do jednoznacznego wniosku o oczywistej niezgodności takiej regulacji z Konstytucją RP i nie stanowi nadmiernego ograniczenia praw obywatela – co mogłoby uzasadniać odstąpienie od jej zastosowania z uwagi na odwołanie się przez sąd orzekający w konkretnej sprawie do tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1827/22, 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2052/22, 21 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 2074/22, 5 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2214/22, 12 marca 2024 r. sygn. akt I OSK 2499/20, 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2282/22, 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt I OSK 2298/22, 3 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2215/22, 7 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 2475/22 i 16 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 57/23).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela wyrażone w powyższych – a także wielu innych – wyrokach stanowisko – które można sprowadzić do konkluzji, zgodnie z którą w przypadku art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej przeważa nad ochroną prawa własności i zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów państwa.
Odnosząc się natomiast do argumentu dotyczącego naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności wskazać należy, że w stosunku do Polski wszedł on w życie z dniem 10 października 1994 r. zgodnie z treścią oświadczenia rządowego (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 178). Z kolei stosownie do postanowienia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 października 2008 r., nr 47550/06, Prussische Treuhand GmbH & Co KGA.A. przeciwko Polsce, państwo, będące stroną Konwencji dysponuje swobodą co do restytucji lub odszkodowania za uszczerbek wynikający ze zdarzeń o charakterze już historycznym, które miały miejsce przed datą ratyfikacji Konwencji, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2025 r., sygn. akt I OSK 2495/23). Argumentacja ta nie mogła zatem przynieść skutku zakładanego przez autora skargi kasacyjnej.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone stosownie do wymagań art. 193 ppsa.