I OSK 389/24

I OSK 389/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Maciej Dybowski /przewodniczący/
Piotr Niczyporuk
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Sz 597/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-10-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 49
art. 194 ust. 1, ust. 2 i ust. 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 597/23 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO.WT/430/1793/2023 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 19 października 2023 r. II SA/Sz 597/23, oddalił skargę K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 20 kwietnia 2023 r. nr SKO.WT/430/1793/2023 w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła K. B. zaskarżając wyrok w całości. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie:
1) przepisów postępowania, bowiem uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez oparcie się na stanie faktycznym sprawy nieprawidłowo i błędnie ustalonym w postępowaniu administracyjnym przez Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego wyroku, a przy tym wydanie wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie uwzględniając faktu, iż nie zostały najpierw rozstrzygnięte wnioski K. B. o umorzenie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej lub ewentualnie rozłożenie świadczenia na raty, co doprowadziło do niezasadnego oddalenia skargi K.B., w sytuacji przedwczesności wydanej przez organ decyzji;
2) przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 194 ust. 1 i ust. 2 i ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z § 3, § 4 i § 5 uchwały nr XII/98/2012 Rady Powiatu w Łobzie z dnia 23 stycznia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w ten sposób, że WSA w Szczecinie oddalił przedmiotową skargę, utrzymując w mocy wadliwą decyzję, podczas gdy organ w pierwszej kolejności winien rozpoznać wniosek skarżącej K.B. o umorzenie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej lub ewentualnie o rozłożenie świadczenia na raty, w związku z czym organ nie mógł przed rozpoznaniem ww. wniosków ustalić opłaty miesięcznej za pobyt dziecka O. T., a więc przedmiotowa decyzja została wydana przedwcześnie i winna zostać umorzona w całości.
W oparciu o powyższe wniesiono o:
1. umorzenie postępowania administracyjnego z uwagi na jego przedwczesność;
ewentualnie
2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie;
3. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie wywiedzionej skargi kasacyjnej;
4. wstrzymanie wykonania przedmiotowej decyzji w całości do chwili rozpoznania niniejszej skargi K. B.;
5. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie K. B. zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych;
Ponadto skarżąca kasacyjnie złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821 ze zm.; dalej "ustawa"), która reguluje kwestie związane z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i ponoszeniem odpłatności z tego tytułu przez jego rodziców, dlatego najpierw należy odnieść się do zarzutów prawa materialnego.
Zgodnie z art. 194 ust. 2 i 3 ustawy, Rada powiatu określa w drodze uchwały szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. Uwzględniając uchwałę Rady powiatu, Starosta (działając na wniosek lub z urzędu), może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że odstąpienie od ustalenia tej opłaty, określone w art. 194 ust. 3 ustawy, jak i ustalenie opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, o jakim mowa w art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - powinno nastąpić w osobnych decyzjach.
Decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej stanowi rozstrzygnięcie odrębnej sprawy administracyjnej w stosunku do sprawy dotyczącej umorzenia opłaty. Kwestia wysokości kosztów, o których mowa w art. 193 ust. 1 o wspieraniu rodziny - zapada w postaci decyzji ustalającej, co wynika z art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny, natomiast decyzja dotycząca odstąpienia od ustalenia opłaty, czy decyzja dotycząca jej umorzenia jest decyzją uznaniową.
Najpierw należało zwrócić uwagę, że w tym przypadku zapadła już decyzja o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej, która jest wiążąca. Wskazać należy, że w dniu 21 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wydał wyrok o sygn. akt II SA/Sz 380/23 oddalający skargę na decyzję SKO z 19 września 2022 r. o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej. Dodać należy, że wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2025 r. I OSK 402/24, oddalono skargę kasacyjną K. B. od powyższego wyroku.
Organ odwoławczy podał, że ustalenie opłaty ma charakter formalnoprawny i opiera się na określeniu terminów pobytu dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej i określeniu kosztów utrzymania dziecka w ww. pieczy zastępczej.
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że "Organy administracji publicznej obowiązane są w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a dopiero w drugiej kolejności rozpoznać sprawę dotyczącą ustalenia takiej odpłatności" (zob. wyrok NSA z 10.11.2023 r., I OSK 2369/21, LEX nr 3644343). Kwestę tę rozstrzygnęło poprawnie SKO już w decyzji z 19 września 2022 r. Ponadto, w chwili wydawania zaskarżonej obecnie decyzji w orzecznictwie przyjmowano, że "Dokonując wykładni art. 193 ust. 1 i art. 194 ust. 1 ustawy z 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie jest możliwe przyjęcie, że decyzja nakładająca obowiązek opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala tę opłatę wyłącznie na przyszłość, a nie za faktyczny pobyt dziecka w placówce (rodzinie zastępczej), gdyż niweczyłoby to w istocie możliwość nałożenia opłaty za okres, w którym dziecko przebywa w pieczy zastępczej i za który zostały poniesione wydatki na jego utrzymanie i w którym organ prowadził postępowanie w kwestii tej odpłatności" (wyrok NSA z 8.04.2022 r. I OSK 1231/21, LEX nr 3349037). Przesądza to ostatecznie ust. 1a art. 193, który stanowi, że "Opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej."
Z brzmienia zacytowanych przepisów wynika, że starosta zobligowany jest do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (art. 194 ust. 1 ustawy). Organ jednak może stosownie do postanowień uchwały rady powiatu, o której mowa w art. 194 ust. 2 ustawy, umorzyć opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Zauważyć jednak należy, że "Tylko odmowa odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzić będzie obowiązek jej ustalenia w trybie art. 194 ust. 1 ustawy z 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ustalenie owej opłaty może natomiast stanowić podstawę dla pozostałych rozstrzygnięć, o których mowa w art. 194 ust. 3 tej ustawy, tj. umorzenia opłaty w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenia terminu jej płatności lub rozłożenia na raty" (wyrok NSA z 8.02.2021 r. I OSK 2462/20, LEX nr 3168581). "Zastosowanie ulgi w postaci umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w całości lub części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności czy rozłożenie jej na raty, wymaga uprzedniego ustalenia tej opłaty w drodze decyzji administracyjnej. Nie można bowiem skutecznie zastosować ulgi w spłacie należności tak długo jak należność ta nie istnieje" (wyrok NSA z 26.10.2023 r., I OSK 2070/21, LEX nr 3647438).
Nie polegają zatem na prawdzie zarzuty skargi kasacyjnej powołane w ramach obydwu podstaw kasacyjnych, z których miałoby wynikać, że wnioski K. B. o umorzenie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej lub ewentualnie rozłożenie świadczenia na raty, powinny zostać rozstrzygnięte przed ustaleniem samej opłaty.
Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.