I OSK 2052/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach od wyroku WSA w Gliwicach, który uchylił decyzje w sprawie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. WSA uznał, że skarżąca nie została skutecznie pouczona o skutkach braku poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka, co było kluczowe dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. NSA, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej i nie stwierdzając nieważności postępowania, oddalił skargę. Sąd podkreślił, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, oprócz obiektywnego ustania prawa do świadczenia, wymagane jest również skuteczne pouczenie strony o braku prawa do jego pobierania i konsekwencjach zaniechania poinformowania organu. W ocenie NSA, pouczenie zawarte w decyzji zmieniającej z 7 lutego 2022 r. było wadliwe, gdyż nie informowało w sposób jasny i zrozumiały o skutkach braku powiadomienia organu o nowym orzeczeniu, co mogło utwierdzać skarżącą w przekonaniu o trwaniu uprawnienia do świadczenia, zwłaszcza w kontekście przepisów wprowadzonych w związku z pandemią COVID-19.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście skuteczności pouczenia strony o braku prawa do świadczenia i skutkach zaniechania poinformowania organu.
Dotyczy specyficznej sytuacji przedłużenia świadczeń w związku z pandemią COVID-19 i konieczności uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.
Zagadnienia prawne (1)
Czy świadczenie rodzinne wypłacone po ustaniu prawa do jego pobierania, ale bez skutecznego pouczenia strony o braku prawa i skutkach zaniechania poinformowania organu, może być uznane za nienależnie pobrane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie nie może być uznane za nienależnie pobrane, jeśli strona nie została skutecznie pouczona o braku prawa do jego pobierania i konsekwencjach zaniechania poinformowania organu o zmianie sytuacji.
Uzasadnienie
NSA potwierdził, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane kluczowe jest nie tylko obiektywne ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość strony wynikająca ze skutecznego pouczenia. Wadliwe pouczenie, które nie informuje o skutkach braku powiadomienia organu, uniemożliwia zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Przepisy (11)
Główne
u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kluczowe jest skuteczne pouczenie, które musi jasno informować o braku prawa i jego skutkach.
u.ś.r. art. 30 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
u.ś.r. art. 30 § ust. 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Definiuje przypadki, w których świadczenia rodzinne uznaje się za nienależnie pobrane.
Pomocnicze
uCOVID-19 art. 15h
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Reguluje przedłużenie prawa do świadczeń w okresie pandemii, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, do czasu wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania przez NSA.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji przez WSA w przypadku naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 135
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Umożliwia WSA uchylenie decyzji organu.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności i działania organów.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny na podstawie zebranego materiału dowodowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
WSA prawidłowo ocenił, że skarżąca nie została skutecznie pouczona o skutkach braku poinformowania organu o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, co uniemożliwia uznanie świadczenia za nienależnie pobrane.
Odrzucone argumenty
Zarzuty SKO dotyczące naruszenia przez WSA przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 7, 77 § 1, 80 § 1 k.p.a.) okazały się nieuzasadnione.
Godne uwagi sformułowania
kwalifikowanie stanów faktycznych jako spełniających kryteria z art. 30 ust. 2 uś.r. powinno odbywać się z rygorystycznym uwzględnieniem wszystkich przewidzianych w przepisach warunków, zaś same przepisy określające przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane powinny być interpretowane w sposób ścisły. • Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy. • skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia • szczególne rozwiązania przewidziane w art. 15h uCOVID-19 miały ułatwić opiekunom osób niepełnosprawnych funkcjonowanie w czasie pandemii i utrzymać ich uprawnienia do pobierania świadczeń, a nie stać się swoistą pułapką
Skład orzekający
Iwona Bogucka
przewodniczący sprawozdawca
Jolanta Górska
sędzia del. WSA
Maciej Dybowski
sędzia NSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście skuteczności pouczenia strony o braku prawa do świadczenia i skutkach zaniechania poinformowania organu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przedłużenia świadczeń w związku z pandemią COVID-19 i konieczności uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne i zrozumiałe pouczanie stron przez organy administracji, zwłaszcza w kontekście świadczeń socjalnych. Pokazuje też, że nawet w sytuacjach kryzysowych (pandemia) nie można zapominać o formalnych wymogach proceduralnych.
“Czy brak jasnego pouczenia może uchronić przed obowiązkiem zwrotu świadczenia? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.