I OSK 1969/24

I OSK 1969/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Monika Nowicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
I SA/Wa 1283/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-06-20
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 276 zdanie pierwsze, art. 270, art. 272 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej adwokata M.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1283/24 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z 30 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia 31 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2024 r. (sygn. akt I SA/Wa 1627/16), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę adwokata M. M. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16
w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 oddalił skargę J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z 31 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wyrokiem z 8 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1761/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od ww. wyroku.
Postanowieniem z 30 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. M. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 516,60 złotych, w tym: tytułem opłaty za udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji kwotę 240,00 złotych, tytułem opłaty za udział w postępowaniu kasacyjnym kwotę 180,00 złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 96,60 złotych.
Pismem z 4 czerwca 2024 r. adwokat M. M., na podstawie art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a."), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania z wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zakończonego prawomocnym postanowieniem z 30 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 oraz o zmianę rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w przedmiotowym postanowieniu.
W uzasadnieniu podał, że wyrokiem z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt SK 90/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym, z uwagi na to, że ww. przepisy rozporządzenia stanowiły podstawę do przyznania adwokatowi z urzędu kosztów za udzieloną pomoc prawną w postępowaniu kasacyjnym, zaistniała, zdaniem autora skargi, podstawa do wznowienia wskazanego na wstępie postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniesioną skargę
o wznowienie jako niedopuszczalną.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd - powołując się na pogląd orzecznictwa - wskazał, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania. Natomiast postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem jest rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Dalej Sąd wyjaśnił, że postępowanie zainicjowane wnioskiem pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznanie wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł adwokat M.M., zarzucając Sądowi I instancji (cyt.):
"I. Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.
a) art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji - poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie stanowią one podstawy żądania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w ramach którego wydano prawomocne orzeczenie niekończące postępowania (tj. postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia z pomoc prawną świadczoną z urzędu), którego podstawę prawną stanowiły przepisy uznane następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, podczas gdy w takiej sytuacji przepisy te należy interpretować przy uwzględnieniu normy z art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji, tj. w taki sposób, aby zapewnić nieograniczoną możliwość wzruszenia orzeczeń wydanych w oparciu o niekonstytucyjne przepisy prawa - a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na ich niezastosowaniu w niniejszej sprawie;
II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.
b) art. 58 § 1 pkt 6, art. 58 § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a., art. 270 i art. 272 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 4 i art. 8 ust. 2 Konstytucji - polegające na odrzuceniu skargi o wznowienie w sytuacji, gdy żądanie wznowienia postępowania wynikało ze stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją przepisów, na podstawie których wydano postanowienie z 30 lipca 2019 r. (sygn. I SA/Wa 1627/16), a podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 190 ust. 4 Konstytucji stosowany bezpośrednio, na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji."
Mając na uwadze powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej wnosił o: rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie należy podkreślić, że zgodnie z art. 182 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie stanowi tego rodzaju postanowienie, a Sąd nie jest związany w tym zakresie wnioskiem strony, uwzględniając zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania (art. 7 p.p.s.a.), ponadto z uwagi na występujący w sprawie jedynie problem prawny, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż jest ona niezasadna.
W myśl art. 270 p.p.s.a., w przypadkach określonych w dziale VII ustawy (t.j.
w przypadkach przewidzianych w przepisach art. 271-285 p.p.s.a.) można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Stosownie zaś do treści art. 272 § 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
Wskazać w tym miejscu trzeba, że skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, mającym na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu i doprowadzenie do ponownego rozpoznania sprawy. Skoro zaś instytucja wznowienia postępowania sądowego jest instytucją szczególną, to przepisy ją regulujące muszą być wykładane ściśle.
Rację ma zatem Sąd Wojewódzki twierdząc, iż co do zasady instytucja wznowienia postępowania nie ma zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej. Przepisy art. 270-285 p.p.s.a. nie przewidują bowiem możliwości wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie.
W przepisie art. 270 p.p.s.a. chodzi o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a. w sprawie sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 i 134 §1 p.p.s.a. Do orzeczeń kończących należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie - co do istoty sprawy (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie (art. 160-165 p.p.s.a.) Skarga o wznowienie postępowania jest więc dopuszczalna tylko
w przypadku orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (zob. np. postanowienia NSA z: 22 czerwca 2006 r., syg. akt I GZ 2/06; 13 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 393/09; 23 października 2018 r., syg. akt I OZ 942/18; 8 lutego 2023 r., syg. akt II GZ 168/22).
Postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest niewątpiwie postępowaniem jedynie incydentalnym (wpadkowym) i prawomocne orzeczenie wydane w takiej sprawie przez referendarza sądowego (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) nie ma charakteru kończącego postępowanie w sprawie.
Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z tezą powołanego wyżej postanowienia Naczelnego Sądu Administarcyjnego z dnia 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06, po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, podstawę prawną żądania wzruszenia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w takiej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, a do jego wzruszenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy o wznowieniu postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 272 § 2, art. 275, 276 i 278-285 p.p.s.a. Żądanie to jest dopuszczalne wówczas, gdy istnieje związek przyczynowy między treścią postanowienia niekończącego postępowania a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej.
Prawomocne postanowienie z dnia 30 lipca 2019 r. w przedmiocie przyznania wynagrodzenia adwokatowi tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu w niniejszym postępowaniu przed sądem administarcyjnym I i II instancji nie wykazuje jednak związku treściowego z orzeczeniem kończącym postępowanie w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej, tj. z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 1761/17 oddalajacym skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia z 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16.
Z tych wszystkich względów brak było podstaw do wznowienia postępowania. Skarga
o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1627/16 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu jako niedopuszczalna, podlegała więc odrzuceniu, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji.
Argumenty towarzyszące zarzutom skargi kasacyjnej mające świadczyć o niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia stanowiły zaś jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu wyrażnym w tym zakresie.
Przedstawiony pogląd jest zbieżny z tym, jaki wyraził Naczelny Sąd Administarcyjny w postanowieniach: z dnia z 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt I OSK 1265/24, I OSK 1266/24, I OSK 1267/24 oraz z dnia 19 września sygn. akt II OSK 1709/24, orzekajac w analogicznej materii.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, uznając skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentnecji.