I OSK 1930/21

II SA/Łd 573/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-07-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska /sprawozdawca/
Magdalena Sieniuć /przewodniczący/
Tomasz Porczyński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1930/21 - Wyrok NSA z 2023-10-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 554
art. 2 pkt 5, pkt 5a, pkt 7 lit. a) i pkt 17 lit. c), art. 9 ust. 2, ust. 3 i ust. 4a
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 3 pkt 1 i pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2021 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...] A. P.
Uzasadnienie
Decyzją z [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – oraz art. 2 pkt 7 lit. a), art. 23 ust. 1, ust. 1a i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U z 2018 r., poz. 554 ze zm.) – powoływanej jako: "u.p.o.u.a." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...], nr [...], orzekającą:
1. o uznaniu za nienależnie pobrane przez P.R.:
- świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko S.C. za okres
od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 300,00 zł miesięcznie;
- świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko B.C. za okres
od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 300,00 zł miesięcznie;
2. o zwrocie nienależnie pobranych przez P.R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci S.C. i B.C. za okres od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. w łącznej kwocie 6000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania zaskarżonej decyzji w kwocie 387,45 zł, co łącznie stanowi kwotę 6387,45 zł.
Kolegium wyjaśniło, że 24 września 2018 r. w Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. P.R. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci S.C., B.C. na okres świadczeniowy 2018/2019. Na podstawie wniosku i zgromadzonych w sprawie dokumentów decyzją Prezydenta Miasta Ł., nr [...] z [...] 2018 r. przyznano P.R. prawo do wnioskowanych świadczeń uznając, że spełnione zostały kryteria określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Dalej organ II instancji wyjaśnił, że 23 września 2019 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło zaświadczenie firmy A o wysokości wynagrodzenia netto uzyskanego przez P.R. za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu tj. za listopad 2018 r. w wysokości 1584,84 zł z tytułu zatrudnienia podjętego od 23 października 2018 r., co stanowiło podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego w 2018 r. zgodnie z art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. Na podstawie dokumentów zebranych w sprawie ustalono, że dochód osiągnięty przez P.R. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. w roku 2017 r. pochodził z tytułu zatrudnienia w Przedszkolu Miejskim Nr [...] w Ł.. Wobec powyższego stosownie do przepisu art. 9 ust. 4 w związku z art. 2 pkt. 18 lit. c) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dochód netto osiągnięty przez P.R. z tytułu podjęcia zatrudnienia od grudnia 2017 r. w ww. firmie został podzielony na jeden miesiąc (grudzień 2017 r.). W wyniku ponownej analizy zgromadzonych dokumentów ustalono, że:
- dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągnięty
przez P.R. w 2017 roku wyniósł – 1302,18 zł;
- dochód netto opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych
utracony przez P.R. w 2017 r. wyniósł - 9796,29 zł;
- dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągnięty przez rodzinę wnioskodawczyni w 2017 r. wyniósł - 354,97 zł (ulga na dzieci wykazana PIT/UZ - 231,64 zł, alimenty otrzymane w 2017 r. za pośrednictwem Komornika Sądowego dla Ł.-Ś. w Ł. - 123,33 zł);
- dochód netto uzyskany przez Pana P.R. za listopad 2018 r. – 1584,84 zł (dochód netto osiągnięty z tytułu podjęcia zatrudnienia w firmie A);
- miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni po zastosowaniu instytucji
dochodu utraconego i uzyskanego wyniósł - 2916,60 zł;
- liczba osób w rodzinie: 4;
- miesięczny dochód netto na jednego członka rodziny wyniósł - 729,15 zł i zatem
przekroczył ustawowy próg dochodowy tj. 725,00 zł uprawniający do świadczeń z
funduszu alimentacyjnego.
Biorąc pod uwagę brzmienie przepisu art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a. uznano, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci S.C. i B.C. nie przysługują P.R. od 1 grudnia 2018 r.
Następnie Kolegium wyjaśniło, że w okresie od 26 listopada 2018 r. do 25 lutego 2019 r. P.R. był zatrudniony w B sp. z o.o. Dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu tj. za grudzień 2018 r. wyniósł 1404,28 zł. Ponadto od 11 czerwca 2019 r. P.R. prowadzi działalność gospodarczą. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni z 26 sierpnia 2019 r., dochód netto osiągnięty przez P.R. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za lipiec 2019 r. wyniósł 0,00 zł.
W związku z powyższym miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wyniósł 1080,22 zł, a zatem również przekroczył ustawy próg dochodowy, tj. 725,00 zł uprawniający do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Organ odwoławczy podkreślił, że o przypadkach, w których nie przysługuje prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również o obowiązku niezwłocznego poinformowania tutejszego organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń P.R. była pouczona we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w decyzji przyznającej świadczenia.
W świetle powyższych ustaleń stwierdzono, że P.R. nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci S.C. i B.C. za okres od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 6000,00 zł i jest zobowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Odnosząc się do zarzutów wnioskodawczyni, że dochód został przekroczony tylko o 4,15 zł Kolegium podkreśliło, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych nie ma znaczenia o ile dochód uprawniający do przyznania świadczeń został przekroczony.
Nadto II instancji wskazał, że postanowieniem z [...], nr [...], przekazano odwołanie P.R. w części dotyczącej umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, zgodnie z właściwością Prezydentowi Miasta Ł. Wniosek ten będzie przedmiotem odrębnych rozważań tego organu.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła P.R. podnosząc, że w 2018 roku zostały przyznane jej alimenty z funduszu alimentacyjnego na dwoje dzieci: B. i S., od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. w kwocie po 300 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że w październiku 2018 r. jej mąż podjął pracę w związku z czym na początku grudnia 2018 r. dostarczyła dochód z miesiąca listopada 2018 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. W listopadzie 2018 r. mąż podjął dodatkową pracę i również dostarczyła zaświadczenie o dochodzie za miesiąc grudzień 2018 r. w styczniu 2019 r. W tamtym czasie nie dostała żadnej odpowiedzi czy przekracza dochód czy nie. W dalszym ciągu dostawała alimenty.
Dalej skarżąca podniosła, że w grudniu 2019 r. dostała pismo o zmianie decyzji, odwołała się i decyzją z [...] 2020 r. decyzja organu l instancji została uchylona a postępowanie umorzone. Skarżąca zrozumiała to w ten sposób, że nie musi się już martwić o pieniądze. W październiku 2019 r. urodziła trzecie dziecko, mąż z problemami kręgosłupa przebywał na zwolnieniu, później na zasiłku rehabilitacyjnym, w dodatku działalność gospodarcza, którą prowadził splajtowała. Jej dochody w związku z urlopem macierzyńskim mocno spadły. W chwili obecnej mąż jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. W kwietniu dostała pismo o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem skarżącej jest to wina urzędników, a nie jej, że te dochody nie były policzone w odpowiednim czasie. W chwili obecnej kwota 6387,45 zł, którą ma do oddania jest załamująca. Nie stać jej na dzień dzisiejszy, aby oddawać takie pieniądze.
Skarżąca ponadto podkreśliła, że w myśl zasadzie "złotówka za złotówkę" nie powinna oddawać całości alimentów lecz różnicę jaka wynikła z przekroczenia dochodu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a". Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.).
Kontrolując zaskarżoną w sprawie decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga ma usprawiedliwione podstawy. Organy obu instancji dokonały bowiem błędnej interpretacji przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, czego skutkiem było bezpodstawne uznanie, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
W pierwszej kolejności należy zatem wyjaśnić, że przez nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy rozumieć m.in. świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy). Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. (w brzmieniu na dzień przyznania skarżącej świadczeń na okres 2018/2019) świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – zwanej: "u.ś.r." – w zw. z art. 2 pkt 5 u.p.o.u.a. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, z kolei w myśl art. 2 pkt 5a) u.p.o.u.a. dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b ustawy. W świetle art. 3 pkt 1 u.ś.r. dochodem są: (1) przychody podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, (2) dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej wykonywanej przez osoby fizyczne, opodatkowany zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych, (3) inne dochody, wyłączone spod opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, enumeratywnie wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Stosownie do art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie jest rzeczą sporną, że mąż skarżącej w okresie świadczeniowym uzyskał dochód z następujących źródeł: 1) w związku z podjęciem zatrudnienia w Spółce Jawnej A E.D. i J. D. z siedzibą w Ł. oraz 2) w związku z podjęciem zatrudnienia w B Sp. z o.o. z siedzibą w K. Jednak organy błędnie uznały, że w sprawie znajdzie zastosowanie wyżej wskazany przepis art. 9 ust. 4a ustawy. Jednym z warunków do zastosowania tego przepisu jest bowiem to, aby dochód był uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych nie każde uzyskanie dochodu będzie miało wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a jedynie takie, które pozwoli na zastosowanie regulacji, o której mowa w art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a., której przesłanką do zastosowania jest uzyskiwanie dochodu w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc dochód ten musi być uzyskiwany regularnie, w powtarzających się odstępach czasu, a ponadto uzyskiwanie dochodu musi być kontynuowane w okresie świadczeniowym.
W ocenie Sądu dochód, o którym mowa, aby mógł być uwzględniony przy weryfikacji prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, musi być uzyskiwany do końca okresu świadczeniowego, na który prawo to zostało ustalone. Dochód uzyskany w związku z podjęciem zatrudnienia, które ustało zanim skończył się okres świadczeniowy, w jakim wypłacane były świadczenia, należy traktować jako dochód utracony w rozumieniu art. 2 pkt 17 lit. c) u.p.o.u.a. i w związku z tym nie podlega on uwzględnieniu. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 3 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Innymi słowy epizodyczne podjęcie zatrudnienia w okresie świadczeniowym nie może mieć wpływu na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że zatrudnienie męża skarżącej w firmie A obejmowało okres 23 października 2018 r. do 23 września 2019 r., natomiast zatrudnienie w firmie B od 26 listopada 2018 r. do 25 lutego 2019 r. Zatem dochody uzyskane z tych stosunków pracy nie były uzyskiwane do końca okresu świadczeniowego 2018/2019, tj. do 30 września 2019 r., co w świetle art. 9 ust. 3 u.p.o.u.a. winno skutkować uznaniem tych dochodów za dochody utracone. To z kolei oznacza, że dochód w rodzinie skarżącej nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego, a więc brak było podstaw zarówno do uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci S.C. i B.C. za okres od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. za nienależnie pobrane przez P.R., jak również do ich zwrotu.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji uwzględnią zawarte wyżej wskazania, w szczególności dokonają prawidłowej interpretacji przepisów art. 9 ust. 3 i ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
k.ż.