I OSK 1915/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która pierwotnie miała służyć budowie drogi. Sąd I instancji uznał, że cel wywłaszczenia nie został w pełni zrealizowany, a część nieruchomości stanowiła prywatny parking, co mogło uzasadniać zwrot. Wojewoda Wielkopolski wniósł skargę kasacyjną, zarzucając WSA błędną ocenę materiału dowodowego i niewłaściwe zastosowanie przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok WSA. Sąd kasacyjny uznał, że kluczowe jest obecne zagospodarowanie nieruchomości, która w całości znajduje się w liniach granicznych drogi publicznej i stanowi jej element, w tym miejsca postojowe i zieleń przydrożna. NSA podkreślił, że nawet komercyjne wykorzystanie części pasa drogowego nie zmienia jego statusu prawnego i nie pozwala na zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod drogę publiczną. W konsekwencji NSA oddalił skargę wnioskodawców.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęć "droga publiczna" i "pas drogowy" w kontekście zwrotu nieruchomości wywłaszczonych pod drogi, a także zastosowanie przepisów o terminach realizacji celu wywłaszczenia do starszych spraw.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieruchomości wywłaszczonej pod drogę, która jest częściowo zagospodarowana jako parking. Interpretacja przepisów o terminach realizacji celu wywłaszczenia jest związana z orzecznictwem TK.
Zagadnienia prawne (3)
Czy nieruchomość wywłaszczona pod budowę drogi publicznej, która częściowo jest wykorzystywana jako parking, może zostać zwrócona byłym właścicielom?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nieruchomość w całości znajduje się w liniach granicznych drogi publicznej i stanowi jej element, w tym miejsca postojowe i zieleń przydrożna, nie podlega zwrotowi.
Uzasadnienie
NSA uznał, że kluczowe jest obecne zagospodarowanie nieruchomości. Skoro działka znajduje się w całości w liniach granicznych drogi publicznej i stanowi jej element (jezdnia, parking, zieleń), nie może być zwrócona, nawet jeśli część była czasowo wykorzystywana komercyjnie jako parking.
Czy przepisy dotyczące terminów realizacji celu wywłaszczenia (art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.) mają zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem w życie tych przepisów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w przypadku nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r. zastosowanie mają przepisy w brzmieniu uwzględniającym orzeczenie TK P 38/11, które ogranicza możliwość oceny realizacji celu do daty 22 września 2004 r., a nie wcześniejszych dat wskazanych przez WSA.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że WSA błędnie zastosował terminy z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. do nieruchomości wywłaszczonej przed 1990 r., ignorując orzeczenie TK P 38/11, które modyfikuje zasady oceny realizacji celu wywłaszczenia dla starszych spraw.
Jak należy interpretować pojęcia "droga" i "parking" w kontekście ustawy o drogach publicznych i możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Parking usytuowany w pasie drogowym drogi publicznej, nawet jeśli jest komercyjnie wykorzystywany, stanowi element drogi publicznej i nie może być podstawą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Uzasadnienie
NSA wyjaśnił, że definicja drogi publicznej obejmuje również miejsca postojowe i parkingi znajdujące się w pasie drogowym. Komercyjne wykorzystanie takich miejsc nie zmienia statusu prawnego pasa drogowego i nie pozwala na zwrot nieruchomości.
Przepisy (11)
Główne
u.g.n. art. 137 § 1 pkt 1 i 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
NSA uznał, że zastosowanie terminów z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. do nieruchomości wywłaszczonych przed 27 maja 1990 r. jest błędne w świetle orzeczenia TK P 38/11, które ogranicza datę oceny realizacji celu do 22 września 2004 r.
u.d.p. art. 4 § pkt 2
Ustawa o drogach publicznych
NSA zinterpretował definicję drogi publicznej jako obejmującą również parkingi znajdujące się w pasie drogowym.
u.d.p. art. 2a § ust. 2
Ustawa o drogach publicznych
NSA podkreślił, że drogi publiczne stanowią własność Skarbu Państwa lub samorządów i nie mogą być zwracane podmiotom trzecim.
Pomocnicze
u.d.p. art. 8 § ust. 1
Ustawa o drogach publicznych
NSA zauważył, że art. 8 ust. 1 u.d.p. odnosi się do parkingów niezlokalizowanych w pasie dróg publicznych, co odróżnia je od sytuacji w niniejszej sprawie.
u.d.p. art. 22 § ust. 2 i 2a
Ustawa o drogach publicznych
NSA wskazał, że przepisy te dopuszczają możliwość oddania w najem lub dzierżawę nieruchomości leżących w pasie drogowym, ale nie zmienia to ich statusu prawnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7, 77 § 1, 80
Kodeks postępowania administracyjnego
u.g.n. art. 136 § ust. 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
u.d.p. art. 4 § pkt 2
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Dz.U. 2022 poz 1693
u.g.n. art. 137 § ust. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Dz.U. 2023 poz 344
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieruchomość w całości znajduje się w liniach granicznych drogi publicznej. • Parking i zieleń przydrożna stanowią element drogi publicznej. • Komercyjne wykorzystanie części pasa drogowego nie zmienia jego statusu prawnego. • Zastosowanie przepisów o terminach realizacji celu wywłaszczenia do nieruchomości wywłaszczonych przed 1990 r. jest błędne w świetle orzecznictwa TK.
Odrzucone argumenty
Część nieruchomości nie została zagospodarowana na drogę publiczną i stanowi prywatny parking. • Cel wywłaszczenia nie został ostatecznie zrealizowany w 1979 r. • Organy nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego co do stanu nieruchomości w 1979 r. • Wykładnia pojęć "droga" i "parking" przez organy była błędna.
Godne uwagi sformułowania
Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmujący zarówno jezdnie, jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, latarnie, zieleń przydrożną, sieci: wodociągowe, ciepłownicze, kanalizacji deszczowej i ściekowej, usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. • Przepisy u.d.p. dopuszczają możliwość oddania w najem, dzierżawę albo użyczenie nieruchomości leżących w pasie drogowym, w tym także w celu wykonywania działalności gospodarczej. Prawidłowość podjęcia tego rodzaju działań obciąża zarządcę drogi, natomiast ich podjęcie nie powoduje utraty przez pas drogowy dotychczasowego statusu prawnego, w szczególności nie anuluje wyłączenia tegoż terenu na podstawie art. 2a u.d.p. z powszechnego obrotu prawnego (reges extra commercium). • Z woli ustawodawcy drogi publiczne zostały zaliczone do kategorii rzeczy o ograniczonym obrocie.
Skład orzekający
Dariusz Chaciński
sprawozdawca
Krzysztof Sobieralski
przewodniczący
Monika Nowicka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć \"droga publiczna\" i \"pas drogowy\" w kontekście zwrotu nieruchomości wywłaszczonych pod drogi, a także zastosowanie przepisów o terminach realizacji celu wywłaszczenia do starszych spraw."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieruchomości wywłaszczonej pod drogę, która jest częściowo zagospodarowana jako parking. Interpretacja przepisów o terminach realizacji celu wywłaszczenia jest związana z orzecznictwem TK.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zwrotu wywłaszczonych nieruchomości i interpretacji pojęcia drogi publicznej, co ma znaczenie praktyczne dla wielu właścicieli i zarządców dróg.
“Czy parking na wywłaszczonej działce oznacza zwrot nieruchomości? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.