I OSK 1734/25

I OSK 1734/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-10-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1682/24 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2025-02-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 271 pkt 2, art. 280 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1682/24 o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 404/24 w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 22 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1682/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę A. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z dnia 25 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 404/24.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 25 września 2024 r. została oddalona skarga skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 22 stycznia 2024 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Pełnomocnik skarżącej wywiódł skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem. W uzasadnieniu wskazał na brak rozpatrzenia jego wniosku o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 404/24, co w jego ocenie, mogło go wprowadzić w błąd co do stanu sprawy i możliwości obrony praw skarżącej. Pełnomocnik skarżącej był przekonany, że ww. wniosek zostanie uwzględniony, wobec tego nie uczestniczył w rozprawie, na której wydano wskazany na wstępie wyrok. Zdaniem pełnomocnika brak formalnego rozpoznania wniosku o zawieszenie postępowania sądowego o sygn. akt II SA/Gl 404/24 wpływa na prawa skarżącej i wymaga wznowienia postępowania w tej sprawie na podstawie art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucając skargę o wznowienie postępowania stwierdził, że w aktach o sygn. II SA/Gl 404/24 znajduje się powołany wniosek o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności S. J. (ojca skarżącej), gdyż w ocenie pełnomocnika, wynik postępowania administracyjnego w ww. sprawie miałby decydujący wpływ na rozstrzygnięcie sprawy o sygn. akt II SA/Gl 404/24. Wniosek ten wpłynął do Sądu w dniu 17 września 2024 r. i jak zasadnie wskazał pełnomocnik skarżącej nie został on procesowo załatwiony. Istotne jest jednak, że ewentualny zarzut w tym zakresie mógłby stanowić podstawę do wywiedzenia przez skarżącą skargi kasacyjnej od powołanego wyroku z dnia 25 września 2024 r. Brak rozpoznania powyższego wniosku nie jest natomiast okolicznością wskazującą na zaistnienie podstawy z art. 271 pkt 2 P.p.s.a.
Sąd zauważył, że pełnomocnik skarżącej nie zarzuca, że nie został zawiadomiony skutecznie o terminie rozprawy, na której został wydany wyrok objęty skargą o wznowienie postępowania. Jak wynika z akt sprawy przesyłka zawierająca zawiadomienie z dnia 12 sierpnia 2024 r. została przesłana na podany w piśmie skarżącej z dnia 15 kwietnia 2024 r. adres do korespondencji i wobec nieobecności adresata w tym miejscu była dwukrotnie awizowana (w dniach 16 i 26 sierpnia 2024 r.), o czym umieszczono zawiadomienie w skrzynce do doręczania korespondencji. Na skutek niepodjęcia przesyłki w terminie 14 dni od daty pierwszego awiza została ona zwrócona do Sądu. Stanowiło to podstawę do uznania, że doręczenie dla pełnomocnika skarżącej było skuteczne i zostało dokonane z upływem 30 sierpnia 2024 r. (art. 73 § 4 P.p.s.a.). Niestawienie się na rozprawie, z uwagi na przekonanie pełnomocnika skarżącej, że postępowanie w sprawie zostanie zawieszone, w sytuacji w której zawiadomienie było prawidłowe, nie stanowi ustawowej przesłanki wznowienia postępowania.
Dodatkowo wyjaśniono, że w sprawie II SA/Gl 404/24 brak było podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika skarżącej o zawieszenie postępowania, gdyż wydając decyzję organ powinien był uwzględnić stan faktyczny istniejący w dacie orzekania. Nie było natomiast sporne w sprawie, że S. J. nie legitymował się wówczas orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaakcentowano także, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie rozpoznaje sprawy merytorycznie, nie jest zatem uprawniony do przyznania bądź odmowy wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego. Rola Sądu sprowadza się bowiem wyłącznie do kontroli zgodności z prawem działania organu, którego decyzja została zaskarżona.
W świetle powyższego Sąd stwierdził, że skarga o wznowienie postępowania sądowego nie została oparta na ustawowej podstawie, co skutkuje jej odrzuceniem, stosownie do treści art. 280 § 1 P.p.s.a.
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, zarzucając naruszenie:
1) art. 273 § 2 P.p.s.a. przez brak zastosowania tego przepisu i w konsekwencji uznanie, że skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 25 września 2024 r. należy odrzucić, podczas gdy po wydaniu ww. wyroku doszło do wykrycia takich okoliczności faktycznych i środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których skarżąca kasacyjnie nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu;
2) art. 280 § 1 w zw. z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi o wznowienie postępowania, pomimo, że skarga ta została złożona w terminie, była uzasadniona i opierała się na ustawowej podstawie wznowienia;
3) art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. przez błędną ocenę materiału dowodowego i w konsekwencji błędne sporządzenie uzasadnienia i uznanie, że w sprawie o sygn. akt Il SA/Gl 404/24 brak było podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika skarżącej o zawieszenie postępowania, gdyż wydając decyzje organ powinien był uwzględnić stan faktyczny istniejący w dacie orzekania, podczas gdy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności S. J. jest tzw. zagadnieniem wstępnym - najważniejszym dokumentem w przedmiotowej sprawie bowiem ma wpływ na to czy skarżąca kasacyjnie będzie uprawniona do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, skarżąca kasacyjnie wniosła o:
1) uchylenie w całości postanowienia z dnia 24 lutego 2025 r. i rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania oraz jej uwzględnienie;
2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych;
3) przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej kasacyjnie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu;
Jednocześnie skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Zgodnie z art. 280 § 1 P.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Oznacza to, że pierwszą czynnością sądu jest wstępne badanie skargi o wznowienie postępowania na posiedzeniu niejawnym pod względem formalnym, tj. czy skarga została oparta na ustawowej podstawie wznowienia i czy została złożona w ustawowym terminie. Wedle natomiast art. 281 P.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany,
odrzuca skargę o wznowienie. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Zatem tylko łączne spełnienie obu przesłanek, o których mowa w art. 280 § 1 P.p.s.a. stwarza możliwość rozpoznania zasadności skargi o wznowienie postępowania. Podkreślenia wymaga, że badanie pod kątem dopuszczalności wznowienia nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. Podstawą oceny są zaś twierdzenia zawarte w skardze. Wobec powyższego, na wstępnym etapie sąd administracyjny odrzuca skargę o wznowienie postępowania, która w ogóle nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisie działu VII P.p.s.a., względnie, gdy powołana podstawa treściowo odpowiada powyższym przepisom, ale już tylko na podstawie oceny akt sprawy sąd władny jest ocenić, że powołane przez stronę przesłanki nie stanowią rzeczywistej podstawy wznowienia. Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom art. 271-273 P.p.s.a. nie oznacza bowiem, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Dlatego też konieczne jest zbadanie, czy twierdzenia skargi będą stanowiły taką ustawową podstawę.
W rozpoznawanej sprawie skarga o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 404/24 została oparta na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.
Mając na uwadze treść powołanego przepisu wyjaśnić trzeba, że w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych, a to musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 P.p.s.a., muszą zatem zostać spełnione następujące przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. Jednocześnie konieczne jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania albo gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części. Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 131/10, z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II FSK 1144/10, z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 2557/11 oraz z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2213/17, a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 1799/22). Jak wskazał natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 września 2010 r. sygn. akt I FSK 1051/09, zapewnienie możności działania strony należy przede wszystkim rozumieć jako umożliwienie stronie dokonywania czynności procesowych poprzez np. prawidłowe zawiadamianie o rozprawach i umożliwienie stronie w nich uczestniczenia (w tym np. ich odraczanie w przypadkach przewidzianych w ustawie), a także umożliwienie składania pism procesowych. W tych kategoriach mieści się też np. dopuszczenie uczestnika do udziału w sprawie (art. 33 § 2 P.p.s.a.), czy kwestie związane z pełnomocnikiem (np. art. 44 P.p.s.a.). Generalnie powiedzieć można, że jeśli strona nie została pozbawiona możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to nie sposób uznać, że była ona pozbawiona wskutek naruszenia przepisów prawa możności działania (art. 271 pkt 2 P.p.s.a.).
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w tak zakreślonym pojęciu "możności działania" nie mieści nieuwzględnienie czy też nierozpoznanie wniosku pełnomocnika A. J. o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia stopnia niepełnosprawności S. J. (ojca skarżącej). Skarżącej zapewniono w postępowaniu toczącym się w sprawie II SA/Gl 404/24 możność brania czynnego udziału, przy czym skarżąca nie skorzystała z możliwości wzięcia udziału w dniu 25 września 2025 r. w rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach osobiście lub przez pełnomocnika. Zauważyć przy tym trzeba, że skarżąca kasacyjnie w żaden sposób nie podważyła okoliczności związanej z doręczeniem zawiadomienia o terminie rozprawy, które zostało skierowane na adres pełnomocnika i doręczone w trybie art. 73 P.p.s.a. W ramach omawianej podstawy wznowienia skarżąca, jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach, podnosiła w istocie na okoliczność nieuwzględnienia jej wniosku o zawieszenie postępowania, a nie na uniemożliwienie jego złożenia. Prawidłowo zatem Sąd I instancji przyjął, że tak sformułowana podstawa wznowieniowa nie odpowiada w rzeczywistości przesłance z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w toku postępowania w sprawie II SA/Gl 404/24 nie pozbawił skarżącej możności działania w rozumieniu ww. przepisu, to argumentacja skargi o wznowienie postępowania skutkuje uznaniem, bez konieczności merytorycznego badania jej zasadności (niezależnie od oceny czy zarzuty skarżącej odnośnie uchybień w toku postępowania w sprawie II SA/Gl 404/24 są usprawiedliwione), że nie może ona doprowadzić do skutecznego wznowienia postępowania w sprawie.
Z tych względów nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 280 § 1 w zw. z art. 271 pkt 2 P.p.s.a.
W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie art. 273 § 2 P.p.s.a. przez brak zastosowania tego przepisu i w konsekwencji uznanie, że skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 25 września 2024 r. należy odrzucić, podczas gdy po wydaniu ww. wyroku doszło do wykrycia takich okoliczności faktycznych i środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których skarżąca kasacyjnie nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Odnosząc się do tego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że z art. 273 § 2 P.p.s.a. wynika, że chodzi o późniejsze wykrycie takich okoliczności, tj. dowiedzenie się o ich istnieniu w czasie, w którym powołanie ich w zakończonym postępowaniu było niemożliwe. Wykrycie, o którym mowa w tym przepisie, odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i wówczas niezgłaszanych, bowiem nie były one znane stronom. Sytuacja taka nie dotyczy jednak okoliczności i dowodów jawnych, wynikających z materiału poprzedniego postępowania, a tylko niedostrzeżonych przez stronę czy też nawet orzekający w sprawie sąd. Co więcej, nie odnosi się ona również do okoliczności oraz dowodów jawnych i dostrzeżonych, lecz odmiennie ocenionych przez organ, czy też nawet orzekający w sprawie sąd administracyjny. Okoliczności te musiały przy tym istnieć w trakcie zakończonego postępowania, ale nie mogły być nimi objęte (por. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska [w:] red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2015, s. 1114, Nb 11-12 pkt 10 i powołane tam orzecznictwo).
Tymczasem, jak wynika z akt sprawy i na co wskazuje sama skarżąca kasacyjnie, informacja o toczącym się postępowaniu przed Wojewódzkim Zespołem do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim w przedmiocie ustalenia niepełnosprawności ojca skarżącej została przedstawiona na etapie postępowania przed Sądem I instancji w sprawie II SA/Gl 404/24 i która stanowiła uzasadnienie wniosku o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego. Okoliczność, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie uwzględnił wniosku o zawieszenie nie oznacza sytuacji wskazywanej przez skarżącą kasacyjnie, tj. że doszło do wykrycia takich środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Zaskarżonemu postanowieniu nie można także skutecznie zarzucić naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Podkreślić należy, że wadliwość uzasadnienia orzeczenia mogłaby stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego w sytuacji, gdy uzasadnienie byłoby sporządzone w taki sposób, że niemożliwa byłaby kontrola instancyjna zaskarżonego postanowienia. W takim bowiem przypadku wadliwość uzasadnienia może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a. W uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny przyjęty za podstawę orzeczenia, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów odrzucił skargę o wznowienie postępowania, co umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w tym zakresie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 P.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 P.p.s.a.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, nie zaś na rozprawie, o co wnioskował pełnomocnik skarżącej kasacyjnie. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Taka sytuacja ma miejsce w tej sprawie, albowiem skarga kasacyjna została wniesiona od postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania. O tym, czy skarga kasacyjna zostanie rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, czy na rozprawie decyduje sąd. Kierując się zasadą szybkości postępowania, wyrażoną w art. 7 P.p.s.a., a także uwzględniając okoliczności przytoczone w skardze kasacyjnej, nie zaistniała konieczność rozpoznania sprawy na rozprawie.