I OSK 1654/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną S.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o umorzeniu postępowania administracyjnego. Sprawa dotyczyła kwestionowania przez S.C. decyzji komunalizacyjnej z 2001 r., na mocy której nieruchomość miała zostać przekazana powiatowi jako mienie Skarbu Państwa. S.C. twierdził, że jest następcą prawnym pierwotnych właścicieli i nieruchomość nigdy nie należała do Skarbu Państwa, a wpis w księdze wieczystej był błędny. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, opierając się na domniemaniu zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak zarzuty skargi kasacyjnej za zasadne, w szczególności dotyczące naruszenia art. 28 KPA i art. 140 KC. Sąd podkreślił, że domniemanie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest wzruszalne i może być obalone w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w świetle późniejszej decyzji Ministra Rolnictwa z 2013 r., która stwierdziła, że nieruchomość nie podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej. NSA uznał, że skarżący wykazał swój interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. W związku z tym uchylono zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję Ministra, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszalne w postępowaniu administracyjnym, a późniejsza decyzja administracyjna może obalić wpis w księdze wieczystej.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretami o reformie rolnej i późniejszymi decyzjami administracyjnymi.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wpis w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa, dokonany na podstawie dekretu o reformie rolnej, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności późniejszej decyzji komunalizacyjnej, jeśli istnieją dowody wskazujące na błędny stan prawny nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszalne i może być obalone w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza w świetle późniejszej decyzji administracyjnej stwierdzającej, że nieruchomość nie podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej.
Uzasadnienie
NSA uznał, że późniejsza decyzja Ministra Rolnictwa, stwierdzająca niepodpadanie nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej, skutecznie obaliła domniemanie z art. 3 KWU. W związku z tym skarżący wykazał interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, a sąd pierwszej instancji błędnie oddalił skargę.
Czy strona, która nie jest wpisana jako właściciel w księdze wieczystej, ale posiada późniejszą decyzję administracyjną potwierdzającą jej prawo własności do nieruchomości, ma interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej dotyczącej tej nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, posiadanie ostatecznej i prawomocnej decyzji administracyjnej stwierdzającej, że nieruchomość nie przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy prawa, stanowi podstawę do wykazania interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, nawet jeśli księga wieczysta zawiera odmienny wpis.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że decyzja administracyjna o charakterze deklaratoryjnym, stwierdzająca niepodpadanie nieruchomości pod przepisy dekretu o reformie rolnej, ma skutek wsteczny i przesądza o braku nabycia własności przez Skarb Państwa od początku. Tym samym skarżący, jako następca prawny pierwotnych właścicieli, wykazał interes prawny.
Czy rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni rozporządzenia nieodpłatne lub nabycia własności w wyniku zdarzeń innych niż cywilnoprawne (np. na podstawie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów w prawo własności)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych ani nabycia własności w wyniku zdarzeń innych niż cywilnoprawne.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, zgodnie z art. 6 ust. 1 KWU, nie obejmuje rozporządzeń nieodpłatnych, a także nabycia własności na podstawie przepisów prawa administracyjnego, jak w analizowanej sprawie (art. 64 ustawy z 1998 r.).
Przepisy (13)
Główne
pwur art. 64
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
Sąd podkreślił, że art. 28 KPA jest przepisem prawa materialnego, a interes prawny należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której podmiot może domagać się konkretyzacji uprawnień lub obowiązków.
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Wskazany jako podstawa interesu prawnego skarżącego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Kodeks postępowania sądowoadministracyjnego
Sąd uznał, że Sąd I instancji naruszył ten przepis przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji.
k.w.h. art. 3 § ust. 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Sąd uznał, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszalne i może być obalone w postępowaniu administracyjnym.
dekret PKWN z 1944 r. art. 2 § ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
rozporządzenie z 1945 r. art. 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 października 1945 r. o wykonaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej
Pomocnicze
pwur art. 60
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną
k.p.a. art. 105
Kodeks postępowania administracyjnego
Sąd uznał, że organ błędnie przyjął bezprzedmiotowość postępowania z uwagi na brak interesu prawnego po stronie skarżącego.
p.p.s.a. art. 151
Kodeks postępowania sądowoadministracyjnego
Sąd uznał, że Sąd I instancji błędnie zastosował ten przepis, oddalając skargę.
k.w.h. art. 10 § ust. 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Wskazany jako tryb obalenia domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym przed sądem powszechnym.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sąd uznał, że wykładnia przepisów narusza prawo do ochrony majątku.
EKPC art. 1 Protokołu nr 1
Europejska Konwencja Praw Człowieka
Sąd odwołał się do autonomicznego znaczenia pojęć własność/property i mienie/possessions.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 28 KPA i art. 140 KC przez błędne uznanie braku interesu prawnego skarżącego. • Naruszenie art. 3 i 10 KWU przez błędne uznanie, że domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie może być obalone w postępowaniu administracyjnym. • Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c PPSA w zw. z art. 7, 77 § 1, 80, 105 KPA przez nieuchylenie decyzji mimo naruszeń przepisów postępowania administracyjnego. • Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c PPSA w zw. z art. 16 § 1 KPA przez nieuchylenie decyzji z uwagi na błędne uznanie, że domniemanie z art. 3 KWU uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. • Naruszenie art. 64 pwur przez błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że wpis w księdze wieczystej jest relewantny, a nie rzeczywisty stan prawny.
Godne uwagi sformułowania
domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszalne • interes prawny należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego • decyzja deklaratoryjna zawiera w sobie sui generis element konstytutywny • rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych
Skład orzekający
Elżbieta Kremer
przewodniczący
Maciej Dybowski
sprawozdawca
Joanna Skiba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym jest wzruszalne w postępowaniu administracyjnym, a późniejsza decyzja administracyjna może obalić wpis w księdze wieczystej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretami o reformie rolnej i późniejszymi decyzjami administracyjnymi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy złożonej kwestii prawnej związanej z własnością nieruchomości, historycznymi dekretami i ich wpływem na współczesne postępowania administracyjne, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.
“Księga wieczysta nie zawsze prawdę Ci powie: NSA o obalaniu wpisów w sprawach o mienie Skarbu Państwa.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.