I OSK 161/25

I OSK 161/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jolanta Rudnicka
Maria Grzymisławska-Cybulska /sprawozdawca/
Piotr Przybysz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gd 519/24 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-09-25
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 124 ust. 1, 1a, art. 6 pkt 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 519/24 w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 listopada 2021 r. nr NSP-VIII.7581.1.70.2021.PG w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 519/24 oddalił skargę M.N. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 listopada 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.70.2021 .PG
w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zarzucając naruszenie:
art. 7 kpa, art. 75 par. 1 kpa, art. 77 par. 1 kpa, art. 78 par. 1 kpa, poprzez pominiecie kwestii ustalenia rzeczywistego terenu podlegającego zajęciu dla prac budowlanych oraz wyznaczającego ograniczenia prawa własności i zaakceptowanie oparcia tych ustaleń przez organy, będących elementem normatywnym decyzji administracyjnej, wyłącznie na oświadczeniu wnioskodawcy, wbrew oświadczeniu właściciela gruntu, bez przeprowadzenia w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania dowodowego,
art. 124 ugn poprzez ograniczenie prawa własności na podstawie nieustalonych przesłanek i w błędnym zakresie, nie odpowiadającym terenowi niezbędnemu dla czynności, dla których został wyznaczony,
art. 21 i 64 ust. Konstytucji RP poprzez częściowe wywłaszczenie właściciela gruntu bez prawidłowego sprawdzenia podstaw faktycznych takiego ograniczenia i bez prawidłowego ustalenia jego zakresu.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym. Zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjnej opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
Dla porządku wskazać trzeba, że zarzuty te zostały sformułowane nieprawidłowo. Nie wskazano bowiem w nich jednoznacznie jakie jednostki redakcyjne, jakich tekstów prawnych miały zostać naruszone. Jest to tymczasem wymóg istotny, gdyż zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w granicach skargi kasacyjnej, granice te musi wywieść właśnie ze złożonego środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może wyjść poza granice (zarzuty) skargi kasacyjnej i nie może zarzutów skargi kasacyjnej domniemywać. Tymczasem, w badanej sprawie choć skarga kasacyjna formułuje zarzuty naruszenia przepisów "kpa" oraz "ugn" to jednocześnie nie definiuje użytych skrótu. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzuty te dotyczą odpowiednio: ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 753 z późn. zm. - dalej jako: "k.p.a.") oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021, poz. 1889 – dalej jako: "u.g.n.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał. Dalej należy wskazać, że przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (por. postanowienia NSA z: 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; 1 września 200 4r., sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04). W skardze kasacyjnej nie wskazano jednoznacznie jakie jednostki redakcyjne przepisu art. 124 u.g.n. miałyby zostać naruszone w niniejszej sprawie, podczas gdy przepis ten dzieli się na ustępy 1-8.
Zważywszy zatem na wskazane powyżej wady skargi kasacyjnej oraz wynikające z art. 183 § 1 p.p.s.a. związanie granicami skargi kasacyjnej, Sąd rozpoznał niniejszą skargę kasacyjną, w takim zakresie w jakim pozwoliła na to treść zarzutów skargi, mając na uwadze aby prawo skarżącej do sądu nie doznało uszczerbku.
Niniejsza sprawa dotyczy skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 września 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 519/24, oddalającego skargę M.N. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 listopada 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.70.2021.PG, w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości. Główna oś sporu koncentruje się wokół prawidłowości ustalenia zakresu zajęcia nieruchomości oraz spełnienia przesłanek do wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu, w kontekście subsydiarności tej decyzji wobec decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości.
Skarga kasacyjna M.N. oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 k.p.a., poprzez pominięcie kwestii ustalenia rzeczywistego terenu podlegającego zajęciu dla prac budowlanych oraz wyznaczającego ograniczenia prawa własności i zaakceptowanie przez organy oparcia tych ustaleń wyłącznie na oświadczeniu wnioskodawcy, wbrew oświadczeniu właściciela gruntu, bez przeprowadzenia w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania dowodowego. W ocenie skarżącej, Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę, nie dokonał wymaganej kontroli legalności działania organów w tym zakresie. Zarzut ten jest bezzasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając ponownie sprawę na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2337/22, był związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wcześniejszym orzeczeniu wyraźnie wskazał, że kwestia spełnienia przesłanek warunkujących wydanie decyzji ograniczającej sposób korzystania przez właściciela z nieruchomości, tj. przesłanek wymienionych w art. 124 ust. 1 u.g.n., należy zasadniczo do postępowania, które kończy decyzja wydana na podstawie tego przepisu. Oznacza to, że ocena prawidłowości ustalenia terenu wywłaszczenia powinna być dokonana w ramach postępowania dotyczącego decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w niniejszym postępowaniu, dotyczącym niezwłocznego zajęcia nieruchomości, nie jest zobowiązany do ponownej weryfikacji zakresu ograniczenia prawa własności. Co więcej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 25 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 513/24, oddalił skargę M.N. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 30 listopada 2021 r., nr NSP-VIII.7581.1.69.2021.PG, w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, co oznacza, że legalność podstawowej decyzji, której subsydiarną funkcję pełni decyzja o niezwłocznym zajęciu, została potwierdzona. W sprawie II SA/Gd 513/24 dokonano oceny legalności decyzji o ograniczeniu korzystania z przedmiotowej nieruchomości, w tym kwestii prawidłowości ustalenia wielkości tzw. pasa technologicznego. Kwestia ta, podobnie jak inne okoliczności badane w toku postępowania o ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, leżą poza granicami sprawy niniejszej.
Kolejny zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 124 u.g.n. poprzez ograniczenie prawa własności na podstawie nieustalonych przesłanek i w błędnym zakresie, nieodpowiadającym terenowi niezbędnemu dla czynności, dla których został wyznaczony. Zarzut ten również jest niezasadny. Zgodnie z art. 124 ust. 1a u.g.n., zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości może nastąpić po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, dla zastosowania art. 124 ust. 1a u.g.n. znaczenie ma tylko fakt samego wydania decyzji z art. 124 ust. 1 u.g.n. Rozpatrując wniosek o wydanie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, organ orzekający nie sprawdza po raz kolejny spełnienia przesłanek do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, ale uwzględnia sam fakt wydania takiej decyzji. Analizuje natomiast, czy w sprawie wystąpił przypadek określony w art. 108 k.p.a. lub ważny interes gospodarczy. W niniejszej sprawie organy ustaliły, a Sąd pierwszej instancji to potwierdził, że wydanie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości było uzasadnione ważnym interesem społecznym i gospodarczym. Planowana inwestycja, tj. przebudowa jednotorowej linii energetycznej 110 kV relacji GPZ S. - GPZ U., ma na celu istotną poprawę niezawodności i jakości zasilania w energię elektryczną dwóch gmin powiatu S., zwiększenie możliwości zaopatrzenia w energię elektryczną, bezpieczniejszy jej przesył oraz zdecydowane zwiększenie bezawaryjności istniejącej sieci energetycznej. W przypadku braku wykonania inwestycji, możliwe są przeciążenia istniejących połączeń energetycznych i długotrwałe przerwy w dostawie energii elektrycznej. Niewątpliwie zatem kwestionowane przedsięwzięcie jest realizacją celu publicznego w rozumieniu art. 6 pkt 2 u.g.n. Tym samym, umożliwienie Spółce niezwłocznego zajęcia przedmiotowej nieruchomości uzasadnione jest wystąpieniem przesłanki interesu społecznego oraz ważnego interesu gospodarczego, wyrażających się w konieczności zapewnienia pokrycia zapotrzebowania oraz ciągłości dostaw energii elektrycznej dla zasilanych za ich pośrednictwem obecnych i przyszłych odbiorców na znacznym obszarze oraz dostosowania sieci elektroenergetycznej dla potrzeb rozwoju sektora energetyki.
Ostatni zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 21 i art. 64 ust. Konstytucji RP poprzez częściowe wywłaszczenie właściciela gruntu bez prawidłowego sprawdzenia podstaw faktycznych takiego ograniczenia i bez prawidłowego ustalenia jego zakresu. Zarzut ten jest konsekwencją wcześniejszych, omówionych już zarzutów, i w świetle powyższej argumentacji również jest bezzasadny. Skoro Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że kwestie dotyczące zakresu ograniczenia prawa własności zostały przesądzone w odrębnym postępowaniu dotyczącym decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości (sygn. akt II SA/Gd 513/24), a w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu, nie doszło do naruszenia konstytucyjnych gwarancji prawa własności.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.