I OSK 1375/23

I OSK 1375/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Łaskarzewska /przewodniczący/
Jolanta Górska
Monika Nowicka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Bd 998/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-03-22
I OZ 85/23 - Postanowienie NSA z 2023-04-05
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1990
art. 136 ust. 3, art. 136 ust. 7, art. 137
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 61a, art. 77, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 21, art. 64 ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Pietrzyk po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. i B.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 998/21 w sprawie ze skargi A.A. i B.B. na postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 21 maja 2021 r. nr WSPN.IV.7581.9.2021.OK w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 marca 2022 r. (sygn. akt II SA/Bd 998/21), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy – orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę A.A. i B.B. na postanowienie Wojewody Kujawsko - Pomorskiego z dnia 21 maja 2021 r. nr WSPN.IV.7581.9.2021.OK utrzymujące w mocy postanowienie Starosty Inowrocławskiego z dnia 22 stycznia 2021 r. nr GN.II.6821.2.27.2022 o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej - w dacie wywłaszczenia - działki o numerach: [1], [2] i [3].
W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A.A. i B.B. zarzuciły Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy - na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. - naruszenie:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia art. 61a k.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy nie było ku temu podstaw, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.- poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia art. 64 ust. 1 w zw. z art. 21 Konstytucji poprzez pogwałcenie zasady tam opisanej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak szczegółowego i konkretnego wyjaśnienia motywów wydania postanowienia, a jedynie przywołanie kilku orzeczeń sądów, które nijak się mają do przedmiotowej sprawy, co miało istotny wpływ na jej wynik,
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego, nieprawidłowego zastosowania przepisu (cyt.): "art. 15 zzr tarczy antykryzysowej" poprzez brak uwzględnienia okresów zawieszenia terminów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo rażącego naruszenia art. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
g) pominięcie treści wyroku SK 26/14, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
h) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. - poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo zastosowania art. 138 § 1 k.p.a. w sytuacji, kiedy nie było ku temu podstaw, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
i) art. 141 § 4 p.p.s.a. - poprzez błędną ocenę stanu faktycznego i przyjęcie, że zachodzą okoliczności powodujące utratę (cyt.): "roszczenia skarżącej", w sytuacji gdy skarżące kasacyjnie wykazały okoliczności powodujące złożenie wniosku w innym terminie,
j) art. 151 p.p.s.a. - poprzez jego zastosowanie w sytuacji, kiedy nie było ku temu podstaw.
Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżące wnosiły o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych.
Jednocześnie stwierdzić na wstępie też trzeba, że w rozpoznawanej sprawie, wprawdzie skargę kasacyjną należało uznać za dopuszczalną bo została wniesiona w ustawowym terminie, podpisał ją radca prawny, posiadający pełnomocnictwa skarżących i wymieniono w niej – jako naruszone - szereg przepisów prawa, tym niemniej skarga ta – z uwagi na fakt, że w części - pod względem formalnym – została nieprawidłowo sporządzona, podlegała merytorycznej ocenie jedynie w pozostałej części. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym, który cechuje wysoki stopień sformalizowania (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011 r. str. 595). Z tego też więc zresztą powodu - w przypadku sporządzania skargi kasacyjnej – ustawodawca ustanowił przymus adwokacko-radcowski ( art. 175 § 1 p.p.s.a.), by zapewnić m.in. formalną poprawność konstrukcji tego rodzaju pisma procesowego.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej skargi kasacyjnej, wskazać należy, że została ona oparta na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, tym niemniej, jak wyżej to przedstawiono, autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował, które z przytoczonych w niej zarzutów mają określony charakter. Wręcz przeciwnie, wskazując łącznie na istotne naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. (vide: pkt a, b, c, d, e, f skargi kasacyjnej) strona skarżąca łączyła ww. przepisy procedury sądowoadministracyjnej zarówno z prawem materialnym, jak i z innymi przepisami procesowymi. Tymczasem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. zawiera dwa odrębne uregulowania, z których pierwszy stanowi podstawę dla wydania wyroku stwierdzającego obrazę prawa materialnego a drugi – umożliwia uchylenie zaskarżonej decyzji w przypadku, gdy narusza ona w sposób istotny przepisy postępowania. W rezultacie w skardze kasacyjnej nie sprecyzowano, które z wymienionych w niej zarzutów mają charakter materialnoprawny a które procesowy. Tymczasem – zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. – różna jest konstrukcja obu ww. podstaw kasacyjnych a autor skargi kasacyjnej z reguły nie wskazywał ani w jaki sposób (poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie) zaskarżony wyrok – jego zdaniem - naruszał prawo materialne, ani nie wyjaśnił na czym miałoby polegać owo istotne naruszenie przez Sąd Wojewódzki przepisów procesowych, chociaż art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dopuszcza oparcie skargi kasacyjnej na zarzutach procesowych jedynie, jeśli uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zatem tego rodzaju zarzutów obowiązkiem autora skargi kasacyjnej było dodatkowo wykazanie tej okoliczności.
Poza tym, po myśli art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przez co należało rozumieć obowiązek wskazania konkretnego przepisu (w tym aktu prawnego, w którym on się znajduje wraz z jego datą oraz miejscem publikacji) a naruszenia którego to przepisu – zdaniem autora skargi - dopuścił się Sąd I instancji. Jednocześnie skarga kasacyjna winna zawierać także precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało – w ocenie jej autora - w danym przypadku uchybienie przez zaskarżony wyrok w ten sposób określonym zarzutom. Sąd Kasacyjny nie może bowiem sam skargi kasacyjnej ani poprawiać, ani orzekać na zasadzie domyślania się.
Tych wymogów nie spełniają zarzuty określone: w pkt g) skargi kasacyjnej, w którym jej autor nie wskazał nawet przepisu prawa, który – jego zdaniem - został naruszony poprzez (cyt.): "Pominięcie treści wyroku SK 26/14, co miało istotny wpływ na wynik spraw" oraz w pkt e), gdyż w tym przypadku skarżący ograniczył się jedynie do wskazania na (cyt.): "art. 15 zzr tarczy antykryzysowej". Zatem w pkt e) skargi kryzysowej ani nie określono nazwy ustawy, jej daty i miejsca publikacji a ponadto nie skonkretyzowano właściwej jednostki redakcyjnej art. 15zzr (jeśli przyjąć, że autorowi skargi kasacyjnej chodziło o ustawę z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568).
W punkcie f) skargi kasacyjnej zarzucono natomiast Sądowi Wojewódzkiemu rażące naruszenie art. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie wskazując jednak konkretnych przepisów, które te artykuły zawierały (art. 1 dzieli się na trzy ustępy, z których dwa podlegają dalszemu podziałowi na kilka punktów, zaś art. 2 składa się z dwóch ustępów). W takiej więc sytuacji autor skargi kasacyjnej winien prawidłowo wskazać, które dokładnie przepisy obejmuje zaskarżeniem, a czego jednak nie uczynił.
W tych warunkach zatem skład orzekający uznał, że brak poprawności w sformułowaniu "zarzutów" określonych w punktach: g), e) oraz f) skargi kasacyjnej uniemożliwiało mu w tym zakresie zajęcie merytorycznego stanowiska.
Odnosząc się zaś do pozostałych zarzutów, należy zauważyć, że zarzuty oparte na przepisach art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 151 p.p.s.a. a także art. 138 § 1 k.p.a. nie mogły być uznane za zasadne, gdyż przepisy te stanowią jedynie formalną podstawę do wydania (odpowiednio) wyroku lub decyzji administracyjnej określonej treści. Mają charakter blankietowy a oparcie orzeczenia na ich podstawie jest uzależnione od oceny materialnoprawnej dokonywanej przez sąd administracyjny (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c i art. 151 p.p.s.a.) lub (organ art. 138 § 1 k.p.a.).
Najdalej idącym zarzutem procesowym był w tym przypadku zarzut oparty na art. 141 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania do dalszego postępowania.
W ocenie składu orzekającego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełniało wszystkie elementy wymienione w powyższym przepisie. Z uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego wynikało bowiem, że zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 maja 2021 r., Wojewoda Kujawsko-Pomorski utrzymał w mocy postanowienie Starosty Inowrocławskiego z dnia 22 stycznia 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej – w dacie wywłaszczenia - działki o numerach: [1], [2] i [3]. Podstawę materialnoprawną ww. postanowienia stanowił art. 61a k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i ust. 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: "u.g.n.").
Oceniając legalność ww. postanowień, Sąd Wojewódzki zgodził się z organami obu instancji, że w niniejszej sprawie zachodziła sytuacja, w której nie mogło zostać wszczęte postępowanie, którego dotyczył wniosek stron, gdyż w tym przypadku zaistniały uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a.
Sąd przytoczył w tym miejscu treść art. 136 ust. 3 i ust. 7 u.g.n., podnosząc, że - zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. - poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
Kwestię wygaśnięcia uprawnień, dotyczących zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. reguluje natomiast, obowiązujący od dnia 14 maja 2019 r., przepis art. 136 ust. 7 u.g.n., dodany przez art. 1 pkt 1 lit. f ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801). Stanowi on, że uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2.
Zasadą zatem jest, jak akcentował Sąd Wojewódzki - że jeżeli w ciągu 20 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nastąpi sytuacja, w której - w świetle art. 137 u.g.n. - nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, to osoby uprawnione mogą złożyć wniosek o zwrot niezależnie od tego, czy organ podjął czynności, o których mowa w art. 136 ust. 2 u.g.n.
Tym niemniej, jak podkreślił Sąd I instancji, przepis art. 2 ust. 1 powołanej ustawy zmieniającej z dnia 4 kwietnia 2019 r., który stanowi że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 u.g.n., upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, może zostać złożony tylko w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. Ustawa zmieniająca weszła zaś w życie w dniu 14 maja 2019 r. a w związku z tym termin do składania wniosków o zwrot nieruchomości, w sytuacjach wskazanych w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej, upływał z dniem 14 maja 2020 r.
Jednocześnie, zmianę w tym zakresie przyniosła pandemia i przyjęte w związku z nią regulacje prawne, gdyż zgodnie z przepisem art. 15zzr ust. 1, wprowadzonym ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów – między innymi przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U z 2020 r. poz. 875) uchylony został jednak ww. art. 15zzr, a - zgodnie z art. 68 ust. 2 w zw. z art. 46 pkt 20 wyżej powołanej ustawy - terminy, o których mowa w cyt. art. 15zzr ust. 1, biegną dalej po upływie 7 dni od wejścia w życie ustawy. Ustawa z dnia 14 maja 2020 r. weszła w życie w dniu 16 maja 2020 r., a zatem od dnia 24 maja 2020 r. zaczęły biec dalej zawieszone terminy, przewidziane przepisami prawa administracyjnego. Okres zawieszenia biegu terminów trwał więc od dnia 14 marca do dnia 23 maja 2020 r.
W rezultacie, uwzględniając wskazane wyżej terminy zawieszenia biegu przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów oraz okoliczność, iż termin przedawnienia do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości upływałby z dniem 14 maja 2020 r., Sąd Wojewódzki stwierdził, że zawieszenie dla skarżących biegu terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, rozpoczętego w dniu 14 maja 2019 r. i trwającego 12 miesięcy, objęło 60 dni okresu od dnia 14 marca do dnia 14 maja 2020 r. W tym okresie nastąpiła bowiem przerwa w biegu terminu przedawnienia do składania wniosków o zwrot nieruchomości. Doliczając zatem 60 dni od dnia 24 maja 2020 r. Sąd zgodził się z organem odwoławczym, że termin roczny, którego bieg rozpoczął się w dniu 14 maja 2019 r., zakończył się w dniu 22 lipca 2020 r. Zatem upływ terminu do złożenia przez strony wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nastąpił w dniu 22 lipca 2020 r.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, Sąd I instancji ostatecznie przyjął, że skoro działki, objęte przedmiotowym wnioskiem z dnia 31 października 2020 r., zostały nabyte przez Skarb Państwa w 1971 r. i w 1976 r. (na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 22 września 1971 r. nr USW.VI.-60/429/70 i umowy notarialnej z dnia 28 października 1976 r.), to tym samym upływ 20-letniego terminu na złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nastąpił jeszcze przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. W konsekwencji więc zaktualizowała się dyspozycja art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 4 kwietnia 2019 r., zgodnie z którą wniosek z art. 136 ust. 3 u.g.n. mógł zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, który - według pierwotnej regulacji - upłynąć miał w dniu 14 maja 2020 r., a w związku ze szczególnymi, spowodowanymi pandemią COVID-19, rozwiązaniami przyjętym przez ustawodawcę, ostatecznie upłynął w dniu 22 lipca 2020 r. Tym samym nie budziło żadnych wątpliwości, że wniosek z dnia 31 października 2020 r. (nadany w placówce pocztowej w dniu 10 listopada 2020 r., a który wpłynął urzędu w dniu 12 listopada 2020 r.) został złożony już po upływie tego terminu.
W tym stanie rzeczy wniesienie żądania po upływie ustawowego terminu prawa materialnego stanowiło inną uzasadnioną przyczynę, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a., uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego.
Jak zatem z powyższego wynikało – w ocenie składu orzekającego – nie można było twierdzić, że zaskarżony wyrok naruszał (i to w sposób istotny) przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiony w nim stan faktyczny zachodzący w niniejszej sprawie oraz szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia zdecydowanie temu poglądowi przeczyły.
Nie można było też wywodzić, że Sąd Wojewódzki nie zwrócił uwagi na to, iż w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia art. 7, art. 77 (bez wskazania właściwej jednostki redakcyjnej), czy art. 107 § 3 k.p.a. Stan faktyczny, w którym zostało wydane zaskarżone postanowienie, był bowiem ustalony precyzyjnie a postanowienie to zawierało dostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej.
Przechodząc do kwestii materialnoprawnych wskazać należy, że wykładnia prawa materialnego, dokonana przez Sąd Wojewódzki, była w pełni uprawniona. Z uwagi zaś na stwierdzoną na wstępie wadliwość części zarzutów kasacyjnych, skład orzekający jedynie ogólnie pragnie zwrócić uwagę, że nowe uregulowania, wprowadzone do ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801), jak czytamy w projekcie ustawy zmieniającej (vide: Sejm VIII kadencji, druk nr 3108) stanowiły następstwo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. (sygn. akt SK 26/14), a w którym Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 624, 820, 1509, 1529 i 1595) w zakresie, w jakim wyłącza prawo do żądania przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w drodze umowy, o której mowa w art. 114 ust. 1 tej ustawy, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel publiczny uzasadniający jej nabycie, za niezgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Celem tych uregulowań było zagwarantowanie pewności stosunków prawnych w odniesieniu do nieruchomości, objętych regulacją art. 136 u.g.n., przez wprowadzenie terminu wygaśnięcia uprawnienia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, przy jednoczesnym wyważeniu proporcji pomiędzy słusznym interesem prywatnym (wnioskodawców oraz osób uprawnionych, niebiorących udziału w postępowaniu zwrotowym) oraz interesem publicznym.
W związku z tym, wprowadzenie ograniczenia możliwości dochodzenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na upływ czasu realizuje zasadę bezpieczeństwa prawnego, wynikającą z określonej w art. 2 Konstytucji zasady demokratycznego państwa prawnego (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1999 r., sygn. akt K 4/99) bo ograniczenie w czasie możliwości dochodzenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części albo udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub w jej części zamyka okres niepewności co do sytuacji prawnej zainteresowanych stron.
Jednocześnie, wygaśnięcie uprawnienia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jako zbędnej na cel wywłaszczenia, stwarza możliwość jej wykorzystania na inny cel. Fakt ten wpływa zaś na zwiększenie pewności co do stanu prawnego nieruchomości poprzez wyeliminowanie przedłużających się wątpliwości co do zakresu możliwości gospodarowania nieruchomością przez właściwy organ w związku z potencjalnymi uprawnieniami poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców do zwrotu uprzednio wywłaszczonych nieruchomości. Przewidziany zatem w art. 136 ust. 7 u.g.n. termin 20 lat tym samym pełni funkcję stabilizacyjną, związaną generalnie z instytucją dawności do której wielokrotnie orzecznictwo - zarówno sądowe jak i Trybunału Konstytucyjnego – odwoływało się (vide np.: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt K 2/17).
Z tych powodów skład orzekający przyjął, że zarzuty kasacyjne oparte na przepisach konstytucyjnych (art. 64 ust. 1 w zw. z art. 21 Konstytucji RP) nie były usprawiedliwione.
Przepisy zaś zawarte w art. 137 u.g.n, nie miały w tym przypadku zastosowania, skoro roszczenie skarżących wygasło.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie i – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.