Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

I OSK 1288/24

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

I OSK 1288/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 872/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-02-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17b ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 77 § 1, art. 79a š 1 i art. 84 § 1 a contrario
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 872/23 w sprawie ze skargi B.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z dnia 18 października 2023 r., nr SKO.ZR.4111.745.2964.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 14 lutego 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 872/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi B.G. (dalej również: "wnioskująca", "skarżąca", "strona" "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium",) z 18 października 2023 r., nr SKO.ZR.4111.745.2964.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – A.O., oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła B.G., kwestionując go w całości i podnosząc:
1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa") w zw. z art. 7, 8 § 1, 9 i 77 § 1, 79a § 1 i art. 84 § 1 a contrario ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "kpa"), polegające na braku prawidłowego przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej w wyniku wniesionej skargi i niesłuszne zaakceptowanie ustaleń SKO w Radomiu, że zakres koniecznej opieki skarżącej nad matką nie wyklucza jej możliwości pracy w gospodarstwie rolnym w sytuacji, gdy wszechstronna i prawidłowa ocena tych okoliczności, uwzględniająca aktualny stan zdrowia i dalsze rokowania podopiecznej (zanik mózgu i związana z tym degeneracja podstawowych funkcji umysłowych) powinny prowadzić do wniosku o całkowitym uzależnieniu podopiecznej -matki od opieki skarżącej w pełnym wymiarze czasu i w odniesieniu do większości, nawet konwencjonalnych czynności, a także o braku możliwości pogodzenia tej opieki z wymogami pracy w gospodarstwie, czy prowadzenia tegoż gospodarstwa rolnego, zaś prawidłowe zastosowanie tych przepisów przez Sąd I instancji powinno prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, jako naruszającej prawo w tym zakresie;
2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 8 § 1 , 9 i 77 § 1, 79a § 1 kpa, polegające na braku prawidłowego przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej w wyniku wniesionej skargi i niesłuszne zaakceptowanie błędnej oceny dowodów w sprawie (pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa – dalej: "ARMiR" z 20 czerwca 2023 r.) i ustaleń SKO w Radomiu co do braku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą w sytuacji, gdy wszelkie czynności faktyczne, organizacyjne i ciężar finansowy prowadzenia tegoż gospodarstwa zostały faktycznie scedowane na innych członków rodziny skarżącej, o czym świadczą zawierane przez nich umowy zakupu drewna opałowego, paliwa do maszyn rolniczych, komponentów do nawozów (saletra amonowa), itp., zaś fakt wystąpienia do ARMiR o dopłaty bezpośrednie pismem z 10 maja 2023 r. nastąpił przecież jeszcze przed datą faktycznego przekazania gospodarstwa synowi z 1 czerwca 2023 r., przy jednoczesnym braku pouczenia skarżącej przez organy, że zarejestrowanie jej w ewidencji producentów rolnych i gospodarstw rolnych wyklucza ich zdaniem, możliwość uznania jej za osobę, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaś prawidłowe zastosowanie tych przepisów przez Sąd I instancji powinno prowadzić do wniosku o spełnieniu warunku zaprzestania działalności w gospodarstwie rolnym i uchyleniu zaskarżonej decyzji, jako naruszającej prawo w tym zakresie;
3. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "uśr", "ustawa") w brzmieniu obowiązującym od 1 marca 2023 r., ustalonym ustawą zmieniającą (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), poprzez zaakceptowanie wykładni organu sprowadzającej się do uznania, że sam fakt zarejestrowania podmiotu w ewidencji producentów rolnych - niezależnie od kwestii uzyskiwania dochodów z gospodarstwa rolnego - ma przesądzające znaczenie dla stwierdzenia braku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co jest oczywiście niezgodne z celem i założeniami systemu świadczeń rodzinnych w tym zakresie, które właśnie mają finansowo zrekompensować rolnikowi brak uzyskiwania dochodów ze względu na zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, z uwagi na konieczność pełnozakresowej opieki nad członkiem rodziny (tu: także domownikiem), zaś prawidłowe rozumienie tej normy powinno tę kwestię traktować jako prawnie relewantną przy dekodowaniu pojęcia "zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego" i w okolicznościach sprawy prowadzić do przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącej.
W uzasadnieniu środka zaskarżenia przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów.
Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym. Złożono również oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczone są wskazanymi w środku zaskarżenia podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
W środku zaskarżenia sformułowano tak zarzuty naruszenia przez Sąd wojewódzki prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa), jak i procesowego (art. 174 pkt 2 ppsa). W takiej sytuacji, co do zasady, rozważenia w pierwszej kolejności wymagają zarzuty w ramach podstawy z pkt 2 tego przepisu. Zauważenia jednak wymaga, że w analizowanej sprawie podnoszone wadliwości w zakresie naruszenia przepisów postępowania są ściśle powiązane ze wskazywanym naruszeniem prawa materialnego. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do nich łącznie.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie zaznaczenia wymaga, że zakwestionowana skargą do WSA w Warszawie i następnie utrzymana w mocy wyrokiem tego Sądu, decyzja Kolegium, miała swoje oparcie w art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17b ust. 1 uśr. Organ odwoławczy, oceniając zasadność żądania strony stwierdził bowiem, że w sprawie nie zaistniał – konieczny do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z prowadzenia przez wnioskodawczynię gospodarstwa rolnego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Podkreślił przy tym, że w sprawie brak było podstaw do przyjęcia, by skarżąca zaprzestała prowadzenia uprzednio wykonywanej aktywności zawodowej, wobec stwierdzenia, że figuruje ona w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (dalej również: "ewidencja", ewidencja producentów rolnych") , jako beneficjent płatności bezpośrednich (tzw. "dopłat"). Powyższą ocenę zaaprobował Sąd I instancji uznając, że pomimo złożenia przez stronę stosownego oświadczenia (w trybie art. 17b ust. 1 uśr), że z 1 czerwca 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, nadal zachowuje ona status czynnego zawodowo rolnika. Powyższe skutkowało zaś odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. WSA wyjaśnił, że "(...) dopóki rolnik figuruje w ewidencji krajowych producentów rolnych, dopóty nie można stwierdzić, że zaprzestał on prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.".
Na wstępie przywołać należy art. 17 ust. 1 uśr, na mocy którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Art. 17 ust. 1 uśr określa więc przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą współistnieć w danym stanie faktycznym, by wnioskującemu mogło zostać przyznane świadczenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca wypełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, dotyczące uwarunkowań podmiotowych. Jest bowiem córką podopiecznej, obciążoną w związku z tym wobec niej obowiązkiem alimentacyjnym. Matka strony legitymuje się stosownym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 2 czerwca 2023 r., nr 031197685 - dokumentującym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od 24 kwietnia 2023 r. W kwestii przesłanek przedmiotowych, za uznaniem wypełnienia dyspozycji art. 17 ust. 1 uśr przemawia udokumentowany orzeczeniem o niepełnosprawności - stan zdrowia podopiecznej (demencja, zaniki pamięci, problemy z orientacją), który bez wątpienia wymaga ciągłego nadzoru, wsparcia i pomocy osoby trzeciej, a więc sprawowania nad nią stałej i długotrwałej opieki. Pomoc taką świadczy córka.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec charakteru schorzeń, na które cierpi podopieczna, istnieje uzasadniona konieczność sprawowania nad nią nadzoru i stałej opieki, w zakresie uniemożliwiającym osobie opiekuna świadczenie pracy. Kwestią sporną w sprawie jest zaś rezygnacja skarżącej z aktywności zarobkowej, a w szczególności - zadeklarowane oświadczeniem z 9 czerwca 2023 r. - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Uregulowanie przez ustawodawcę kwestii nabywania przez rolników, małżonków rolników i domowników rolników prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter odrębny od objętych dyspozycją art. 17 ust. 1 uśr - przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, związanego z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz niepodejmowaniem zatrudnienia lub pracy zarobkowej (zdefiniowanego w art. 3 pkt 22 uśr). Nastąpiło ono mianowicie poprzez dodanie z 15 maja 2014 r. – na mocy art. 17 pkt 4 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567) – art. 17 b uśr. Stosownie do tego przepisu w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1 ww. przepisu, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2). Przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec wymienionych w art. 17b uśr podmiotów jest zatem zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, bądź zaprzestanie pracy w takim gospodarstwie - na rzecz wykonywania czynności opiekuńczych wobec niepełnosprawnego objętego opieką. Treść ww. normy skierowana jest do rolników (ich małżonków, domowników) i determinuje konieczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w sytuacji ubiegania się o przyznanie opisywanego świadczenia oraz potwierdzenia tego faktu stosownym oświadczeniem, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Art. 17b uśr, ma więc wiążące znaczenie w dokonywaniu oceny przesłanek warunkujących ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wobec osób prowadzących działalność rolniczą. Wymogu z art. 17 ust. 1 uśr nie spełnia bowiem rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest on osobą aktywną zawodowo.
Przed wejściem w życie art. 17b uśr, problem ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla tej grupy wnioskodawców był w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oceniany w sposób niejednorodny. Część sądów wskazywała, że brzmienie art. 17 uśr, zgodnie z którym do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego konieczna jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, implikuje brak prawa rolnika do ww. świadczenia, inne zaś składy orzekające opowiadały się za zrównaniem rolników w tym zakresie z innymi osobami ubiegającymi się o przyznanie świadczenia. Kres opisanej powyżej rozbieżności w orzecznictwie położyła uchwała siedmiu sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12, której teza wprowadziła zasadę, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 uśr. Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do "prowadzenia gospodarstwa rolnego" przyjął przy tym, że sformułowanie to oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych, zwykłych wiążących się z tym czynności, jak i zarządzaniem gospodarstwem - na co zasadnie w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Powyższe potwierdzają również tezy wniesionej skargi kasacyjnej, jednak autor środka zaskarżenia, powyższą uchwałę NSA przytacza w sposób wybiórczy - pomija bowiem zasadniczy i aktualny aspekt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez jego właściciela. Wprost cytuje uchwałę, m.in. w zakresie wskazanego w niej orzecznictwa Sądu Najwyższego, wyrażającego pogląd, że "dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nie, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu." Zdaje się jednak nie zauważać, że ta sama uchwała - również z powołaniem na stanowisko SN - konkretyzuje, objęte dyspozycją art. 17b uśr, pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego", wprost wpisując, jako jego desygnat - "zarządzanie gospodarstwem" rozumiane, jako zawodową, stałą, osobistą i realizującą interesy danej osoby działalność rolniczą, mającą charakter pracy lub innych czynności wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa. Nie jest to więc pojęcie obejmujące jedynie działanie rolnika o charakterze pracy fizycznej, ani też jedynie deklaratoryjne przekazanie obowiązków zarządczych i faktycznych innej osobie, a również zaprzestanie dokonywania czynności związanych z zarządem gospodarstwem w sensie prawnym. Uchwała wprost wskazuje: "prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać tylko na zarządzaniu nim." Należy więc przyjąć, że prowadzenie gospodarstwa rolnego obejmuje tak czynności faktyczne, jak i prawne, dokonywane w związku z podejmowaniem decyzji dotyczących prowadzenia działalności rolniczej w tym gospodarstwie. (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1393/21; 13 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2046/23, czy z 6 listopada 2024 r., I OSK 2754/23).
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zaprzestanie przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego - o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 uśr - nie polega jedynie na wyrażeniu deklaracji w tym zakresie, czy na faktycznym zaniechaniu wykonywania konkretnych i ukierunkowanych na czerpanie zysku, czynności (prac gospodarskich, jak: osobista uprawa, zakup nawozów, czy środków ochrony roślin, etc.). Dla skuteczności oświadczenia z art. 17b uśr i przyznania mu mocy dowodowej w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest bowiem przedsięwzięcie skonkretyzowanych kroków prawnych, zintegrowanych ze statusem rolnika i niezbędnych dla uznania, że realnie - w sposób możliwy do udokumentowania - rolnik ten zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego dokonał.
W analizowanej sprawie art. 17b uśr ma zastosowanie – rzutując tym samym na materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji. Zauważenia w tym miejscu wymaga, że ciężar dowodu wykazania zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej nałożony został na osobę wnioskodawcy (rolnika). Objęte art. 17b uśr oświadczenie stanowi bowiem dowód na okoliczność rezygnacji z opisywanej formy aktywności, podlegający w postępowaniu administracyjnym ocenie na zasadach ogólnych kpa. W sytuacji zaś, gdy w aktach sprawy odnaleźć można dokumenty, wskazujące na wątpliwość wobec twierdzeń strony – co miało miejsce w analizowanej sprawie – zadaniem organu administracji, prowadzącego postępowanie dowodowe, jest dokonanie ustaleń jednoznacznie takie rozbieżności wyjaśniających.
Odnosząc powyższe do analizowanej sprawy, bezsporne jest, że B.G.:
1) 10 maja 2023 r., strona złożyła do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2023 (oświadczenie strony z 9 czerwca 2023 r. oraz pismo ARiMR Mazowiecki Oddział Regionalny z 20 czerwca 2023 r., znak: OR07.0162.1886.2023.StB-AW- k. 8 akt adm.);
2) na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z 9 czerwca 2023 r. złożyła, pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenie, że jest rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielką z 1 czerwca 2023 r. Z dołączonego do ww. wniosku oświadczenia wynika również, że z 1 czerwca 2023 r. "Pracę w gospodarstwie rolnym przejął syn J.G. który nie pracuje zawodowo, prowadzi z partnerką i córką odrębne gospodarstwo domowe." (oświadczenie z 9 czerwca 2023 r.- k. 4 akt administracyjnych organu I instancji);
3) na 19 czerwca 2023 r. występowała z wnioskiem o zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w roku 2022 i 2023, który na ww. lata otrzymała (pismo Urzędu Gminy M. dalej: "Gmina" z 19 czerwca 2023 r., znak: Fn.3140.60.2023.MM - k. 9 akt adm.);
4) na 20 czerwca 2023 r. figurowała w ewidencji producentów - stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków, o którym mowa w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o Krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r., poz. 885, dalej: "ustawa z 18 grudnia 2003 r.", "ustawa o ewidencji") - z nadanym jej numerem identyfikacyjnym gospodarstwa rolnego. Korzystała również z płatności bezpośrednich (ww. pismo ARiMR Mazowiecki Oddział Regionalny z 20 czerwca 2023 r.).
Organy dysponowały zatem dowodami (w postaci pism ARiMR oraz Gminy), potwierdzającymi kontynuowanie - wbrew złożonemu przez skarżącą oświadczeniu - prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego (tak na datę wystąpienia z wnioskiem - 9 czerwca 2023 r., jak i na dzień wskazany jako data zaprzestania prowadzenia tego typu działalności - 1 czerwca 2023 r. i później). Zauważyć w tym miejscu należy - co pomija autor środka zaskarżenia – że strona, w myśl art. 14 ust. 1 ustawy o ewidencji ("Producent jest obowiązany do zgłoszenia kierownikowi biura powiatowego Agencji każdej zmiany danych zawartych we wniosku, o którym mowa w art. 11 ust. 1, w terminie 14 dni od dnia zaistnienia zmiany."), zobligowana była do poinformowania ARiRM o rezygnacji z 1 czerwca 2023 r. z prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielką – w terminie 14 dni od tej daty. Działania tego skarżąca jednak nie dokonała. Powyższe jasno wynika z prostego zestawienia daty deklarowanego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa - 1 czerwca 2023 r. z datą pisma ARiRM z 20 czerwca 2023 r., które wprost wskazuje, że na 20 czerwca 2023 r. skarżąca jest zarejestrowana w ewidencji i pobiera dopłaty, z których korzystać może jedynie "czynny zawodowo" rolnik, prowadzący gospodarstwo. Dodatkowo wyjaśnić należy, że dopłaty przyznawane są osobie, która nie tylko jest właścicielem (współwłaścicielem gruntu rolnego), ale takiej, która ma nadany numer gospodarstwa oraz rzeczywiście grunty rolne uprawia, wykonując przy tym wszelkie czynności zarządcze, niezbędne dla prawidłowego jego funkcjonowania (w tym składa wnioski o płatności bezpośrednie i z nich korzysta). Zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. b ustawy z 18 grudnia 2003 r., producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w art. 3 pkt 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylające rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. U. UE. L. z 2021 r., 435.1, dalej: "rozporządzenie 2021/2115"). "Rolnik" oznacza tu osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia".
Status producenta rolnego, a więc i skorelowana z nim możliwość korzystania z płatności bezpośrednich, powiązany jest bezpośrednio z wpisem w ww. ewidencji producentów oraz nadanym producentowi numerem identyfikacyjnym, które stanowią jedną z podstaw wypłaty wsparcia dla rolników, na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej (wcześniej na podstawie uchylonej z 15 marca 2023 r. ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a obecnie: ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 - Dz. U. z 2024 r., poz. 1741). Skarżąca, jak sama wskazuje w oświadczeniu z 9 czerwca 2023 r., nadal jest właścicielką gospodarstwa rolnego i jedynie przekazała "prace w gospodarstwie rolnym" synowi. Świadczy to zaś jedynie o działaniach strony, które mają charakter czynności faktycznych, przy jednoczesnym zaniechaniu obowiązku odzwierciedlenia takiego stanu rzeczy w sferze praw. Strona nie przekazała bowiem informacji o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa ARiRM, a dalsze pozostawanie w ewidencji i pobieranie dopłat przesądza o zarządzaniu gospodarstwem i statusie czynnego zawodowo rolnika (jako producenta wnioskującego o wsparcie i nadal z niego korzystającego). Dopiero bowiem dokonanie w terminie 14 dni od 1 czerwca 2023 r. zgłoszenia zmiany w ewidencji producentów - do czego strona była zobowiązana, wobec zadeklarowania zaprzestania prowadzenia opisywanego typu działalności, a czego nie dokonała w związku z treścią pisma ARiRM z 20 czerwca 2023 r. - można było uznać, za skuteczną rezygnację ze statusu "czynnego zawodowo rolnika", który zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. W świetle przywołanych wyżej przepisów i stanowiska sądów administracyjnych, prowadzenie gospodarstwa rolnego powoduje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło zostać skarżącej przyznane - co słusznie ocenił WSA. Powyższego nie zmieniają czynności faktyczne (zakup drewna opałowego, paliwa, czy nawozów), które udokumentowano kopiami faktur i dowodem zakupu paliwa - wystawionymi na innych członków rodziny strony - gdyż zakupy takie nie muszą być dokonywane osobiście przez zarządzającego gospodarstwem rolnika i w żaden sposób nie świadczą one o przejęciu zarządu nad gospodarstwem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione powyżej rozważania prawne i okoliczności wskazują, że ani Kolegium, ani Sąd I instancji dokonując oceny złożonego przez skarżącą oświadczenia z 9 czerwca 2023 r. i uznając, że wbrew jego treści nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego nie naruszyły powołanych przez skarżącą kasacyjnie przepisów. W konsekwencji zaś nie było podstaw do przyjęcia, że strona zaprzestała tej działalności w związku z opieką nad matką, co z kolei uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z tych względów nie można również skutecznie zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie błędnej wykładni art. 17b ust. 1 pkt 1 uśr. Powyższe determinowało zaś zakres postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy w sprawie, bowiem to norma prawa materialnego wyznacza fakty istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Przedstawiony powyżej wynik wykładni przepisów pozwala uznać, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy oraz dokonały adekwatnej jego oceny - nie doszło więc do naruszenia "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c" ppsa (przede wszystkim, wobec wynikowego charakteru tego przepisu oraz braku możliwości naruszenia przez Sąd regulacji, która nie była przez ten Sąd w sprawie stosowana) - powinno być: art. 151 ppsa w zw. z art. 7 i 77 § 1 kpa.
Niezasadne są także zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c" ppsa (powinno być: art. 151 ppsa) w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 79a § 1 i art. 84 § 1 kpa. Przy czym zauważenia wymaga, że uzasadnienie naruszenia ww. norm obejmuje realnie jedynie art. 79a § 1 kpa (ewentualnie art. 9 kpa), gdy pozostałe ww. przepisy kpa zostały jedynie wymienione w petitum środka zaskarżenia - bez jakiegokolwiek skonkretyzowanego uzasadnienia. Taki stan rzeczy w sposób oczywisty zwalnia Naczelny Sąd Administracyjny z odnoszenia się do tak przedstawionych wadliwości.
W tym miejscu Sąd kasacyjny zwraca autorowi skargi kasacyjnej uwagę na związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podniesionymi w jej ramach zarzutami, które determinuje obowiązek autora środka zaskarżenia precyzyjnego wskazywania tak regulacji prawnych, których naruszenia upatruje w działaniu sądu I instancji, jak i stosownego ich uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny, przy braku konkretyzacji naruszenia i poprzestaniu jedynie na wskazaniu przepisu prawa, nie może domniemywać intencji strony oraz zakresu i przyczyn dla których - zdaniem skarżącego kasacyjnie - doszło do naruszenia tego przepisu.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny ograniczy się do oceny postulowanych naruszeń procesowych, które posiadają uzasadnienie, a więc do ewentualnych wadliwości w ramach art. 151 ppsa w zw. z art. 9 i art. 79a § 1 kpa.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że art. 9, art. 10 i art. 79a kpa nie stawiają organu administracji w pozycji pełnomocnika strony. Sama zaś strona nie zostaje w związku z ww. przepisami zwolniona z wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy. Regulowane opisywanymi przepisami obowiązki są mimo wszystko ograniczone, a ich celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, a jedynie "wyrównanie szans strony" w odniesieniu do władczej pozycji organu. Z obowiązku wskazania niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony (art. 79a kpa) wynika bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli, czy "przerzucania" skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli.
Do sytuacji takiej w analizowanej sprawie jednak nie doszło. Po pierwsze: strona została pouczona o warunku koniecznym dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę prowadzącą gospodarstwo rolne (art. 17 b uśr) w pouczeniu zawartym w formularzu wniosku (str. 3/4 formularza wniosku) - co poświadczyła własnoręcznym podpisem; po drugie zaś: Wójt pismem z 25 sierpnia 2023 r. (k. 18 akt adm.), działając na podstawie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 i § 2 kpa, zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania i o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Skarżąca pismo to odebrała osobiście w siedzibie organu - 28 sierpnia 2023 r. - co poświadczyła własnoręcznym podpisem i datą. Miała więc możliwość wyrażenia swojego stanowiska w sprawie, będąc jednocześnie świadoma, że wynik prowadzonego postępowania może przybrać niekorzystny dla niej obrót; po trzecie zaś: składając 10 maja 2023 r. do ARiMR wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na kolejny rok, strona korzystała z aplikacji eWniosekPlus, która umożliwia rolnikowi złożenie w formie elektronicznej takiego żądania. Zauważenia również wymaga, że każdorazowe zgłoszenie tego typu wniosku wymaga od rolnika posługiwania się aktualnymi danymi objętymi ewidencją – w tym indywidualnym (spersonalizowanym) numerem gospodarstwa rolnego. Każda zaś zmiana w tym aspekcie powinna być zgłoszona – co wskazano już powyżej. Skarżąca, wyrażając wolę realizacji złożonego wniosku o dopłaty musiała więc być – co należy podkreślić - aktualnie zarejestrowana w ewidencji, jako czynny zawodowo rolnik, który nie zrezygnował z prowadzenia gospodarstwa. W innej sytuacji dopłat by nie otrzymała. Skoro zaś zgłoszenia wniosku dokonała 10 maja 2023 r., zaś na 20 czerwca 2023 r. ARiMR podała, że skarżąca nadal figuruje w ewidencji i pobiera dopłaty – jej status "czynnego" rolnika nie uległ więc zmianie. Irrelewantne dla wyniku sprawy pozostają przy tym również czynności faktyczne – według oświadczenia – scedowane przez stronę na syna, w tym złożone wraz ze skargą kasacyjną kopie rachunków i faktury za zakup paliwa. Skuteczność tego typu "przekazania prowadzenia gospodarstwa rolnego" musiałaby bowiem być powiązana z konkretnymi czynnościami prawnymi, w tym z rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa (również z zarządu nim) oraz z wpisu strony w ewidencji (w tym z numeru gospodarstwa), a także z następczym uczynieniem beneficjentem tego typu wsparcia syna skarżącej (który również w tej sytuacji byłby zobligowany do złożenia stosownego wniosku w ARiMR w celu uzyskania odrębnego wpisu i indywidualnego numeru producenta uprawniającego do pobierania wsparcia).
Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w zamieszczonej na stronie ARiMR "instrukcji wypełniania wniosku o wpis do ewidencji producentów" (https://www.gov.pl/attachment/4d79eeb9-3c56-44c3-ab4d-c54a55dc8834) - z którą strona zobowiązana była się zapoznać - znajduje się definicja producenta rolnego, zgodna z przytoczoną powyżej definicją z art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115, wraz ze wskazaniem, że podmioty w niej figurujące "prowadzą działalność rolniczą". W alternatywnym przypadku brak byłoby podstawy do wpisu w ewidencję i następnie uzyskania wsparcia objętego ustawą z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie została zrealizowana zasada informowania stron, o której mowa w art. 9 kpa oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu wynikająca z art. 10 kpa. Organy nie naruszyły również zasady informowania strony w trybie art. 79a § 1 kpa, która sprowadza się do wyrażenia oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego. Przeprowadzona powyżej analiza stanu sprawy nie pozwala przy tym na przyjęcie, by skarżąca dysponowała jakimkolwiek dokumentem, który ewentualnie mogłaby przedłożyć, celem wydania decyzji dla niej korzystnej (w szczególności poświadczenia, że poinformowała ARiMR o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego) – brak było podstaw do uznania, że organy nie zrealizowały obowiązku organu czuwania nad tym, by strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ocena całokształtu sprawy przyjęta przez Sąd wojewódzki była prawidłowa, a wskazane w skardze kasacyjnej przepisy prawa nie zostały naruszone.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.
Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.