I OSK 128/25

I OSK 128/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Stojanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1214/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-09-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184 w zw. z art. 182 § 2a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1214/24 w sprawie ze sprzeciwu L.S. od decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 25 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1281/2024/10046 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 30 września 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1214/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił sprzeciw L.S. (dalej także: "skarżąca kasacyjnie") od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej także: "organ") z 25 lipca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1281/2024/10046 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca kasacyjnie zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach naruszenie:
1. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest:
a. art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "ppsa") oraz art. 3 § 1 ppsa poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 ppsa poprzez wadliwe uzasadnienie wyroku, polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu nie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w terminie zakreślonym przepisami prawa materialnego (14 dni według prawidłowego harmonogramu czynności postępowania prowadzonego bez zbędnej zwłoki), a także ustosunkowanie się w sposób lakoniczny przez WSA w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku do pozostałych zarzutów, również zarzutu nie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 listopada 2023 r. o sygn. akt ll SA/Gl 1049/23;
b. art.7, 8, 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "kpa") poprzez dokonanie dowolnej, selektywnej i nieobiektywnej ocenie materiału dowodowego, podporządkowanej założonemu celowi organów administracyjnych, jakim było usilne dążenie do utrzymania status quo po decyzji odbierającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z 23 lutego 2023 r., a co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zarówno przez organ w jak i Sąd l instancji art. 138 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie i nie umorzenie postępowania lub wydanie orzeczenia do co do istoty sprawy, w sytuacji kiedy zachodzą ku temu wszelkie przesłanki;
2. naruszenie prawa materialnego, a to:
a. błędną wykładnię § 1 Rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 893 ze zm., dalej: "rozporządzenie") poprzez nieprawidłowe uznanie, że pracownik socjalny w dniu 15 lutego 2023 r. przeprowadził niezapowiedziany wywiad środowiskowy w miejscu sprawowania opieki córki skarżącej (strona nr 1 uzasadnienia wyroku opisująca stan faktyczny sprawy w oparciu, o którą zapadł skarżony wyrok) podczas gdy czynność pracownika socjalnego nie spełniała żadnych kryteriów zawartych we wskazanym powyżej przepisie i nie może być uznania za wywiad środowiskowy;
b. niezastosowanie § 3 ust. 2 rozporządzenia, cyt. "Wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o konieczności jego przeprowadzenia'', i pominięcie przepisu przy wydaniu rozstrzygnięcia, w konsekwencji uznaniu w ślad za organem, że po około 21 miesiącach od dnia powzięcia przez Prezydenta Miasta C. wiadomości o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącej i jej córki - prawnie uzasadnione jest prowadzenie postępowania nadal celem wyjaśnienia sprawy poprzez przeprowadzenie wywiad u środowiskowego.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub uchylenie wyroku i merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie, także pod nieobecność skarżącej kasacyjnie.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ppsa przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Pomimo wniosku strony o przeprowadzenie rozprawy sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 182 § 2a ppsa.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Skargę kasacyjną oparto zarówno na zarzutach naruszenia przepisów postępowania jak i prawa materialnego. Zasadą w takim przypadku jest rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych.
Pierwszy spośród zarzutów procesowych dotyczy naruszenia art. 1 oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 ppsa. Tak sformułowany zarzut nie może odnieść skutku. Przepisy art. 1 i art. 3 ppsa mają bowiem charakter ustrojowy, gdzie przepis art. 1 ppsa określa zakres obowiązywania ustawy, zaś przepis art. 3 ppsa wskazuje na zakres właściwości sądów administracyjnych. Przepisy ten w sposób najbardziej ogólny określają zatem zasady sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne, nie dotyczą one natomiast samych praw bądź obowiązków stron stosunków administracyjnoprawnych, ani szczegółowych reguł samego postępowania przed sądem. Tego rodzaju przepisy zasadniczo nie mogą stanowić podstawy kasacyjnej, gdyż określają jedynie generalną kompetencję sądów administracyjnych, podczas gdy realizacja tej kompetencji następuje na podstawie i w trybie szeregu szczegółowych przepisów regulujących postępowanie przed sądami administracyjnymi. Kwestionując zatem wynik przeprowadzonej przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem należy wskazać na te przepisy dotyczące konkretnych obowiązków sądu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, którym sąd w ocenie skarżącego kasacyjnie uchybił, a nie przepisy dotyczące abstrakcyjnej kompetencji do sprawowania takiej kontroli. Naruszenie art. 1 ppsa mogłoby hipotetycznie wystąpić w przypadku, gdyby sąd administracyjny przy rozpoznaniu sprawy w ogóle nie zastosował przepisów ppsa, zaś naruszenie art. 3 ppsa musiałoby dotyczyć sytuacji w której sąd rozpoznający sprawę nie dokonał kontroli zaskarżonego aktu, przeprowadził kontrolę pod innym względem niż zgodność z prawem bądź przeprowadził kontrolę aktu nie objętego właściwością sądu administracyjnego. Żadna ze wskazanych sytuacji nie ma jednak miejsca w sprawie.
Powiązanie wskazanych przepisów z art. 141 § 4 ppsa nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zarzutu, albowiem przepis ten ma charakter techniczny i wskazuje jedynie na elementy jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, co nie wykazuje żadnego związku z powyżej powołanymi przepisami o charakterze ustrojowym. Samo zaś naruszenie art. 141 § 4 ppsa zasadniczo jest możliwe w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny i dlaczego przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Żadna z opisanych sytuacji nie występuje w sprawie. Podkreślić jednocześnie należy, że Sąd I instancji nie ma obowiązku szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Sam fakt braku wyraźnego odniesienia się przez Sąd Wojewódzki do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, nie stanowi podstawy do uznania, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 ppsa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 września 2017 r., I GSK 1329/15). Należy też jednoznacznie wskazać, że zarzutem naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie można zwalczać prawidłowości przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych.
Także drugi zarzut procesowy nie został w pełni prawidłowo sformułowany. Skarżąca kasacyjnie powołała bowiem jako naruszone przez Sąd I instancji wyłącznie przepisy dotyczące postępowania administracyjnego, które jednak nie były bezpośrednio stosowane przez Sąd Wojewódzki. Jako że skarga kasacyjna skierowana jest przeciwko wyrokowi sądu administracyjnego, powołane zarzuty procesowe powinny dotyczyć przepisów regulujących postępowanie przed sądami administracyjnymi, którym Sąd I instancji uchybił, ewentualnie w powiązaniu z przepisami postępowania administracyjnego. Taka konstrukcja zarzutu, choć wadliwa, nie powoduje jednak jego automatycznej dyskwalifikacji. Ponieważ możliwe jest zakreślenie granic zaskarżenia, zarzut może podlegać rozpoznaniu. Tym niemniej nie zasługuje on na podzielenie.
Jak trafnie wskazał Sąd Wojewódzki, zaskarżona w sprawie decyzja została wydana w warunkach związania organów obu instancji oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi we wcześniejszym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1049/23 – zapadłym w ramach tej samej sprawy. W powyższym wyroku Sąd Wojewódzki wskazał na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego, w szczególności poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W sprawie nie zmaterializowały się żadne okoliczności które uzasadniałyby odstąpienie od związania wyrokiem z 21 listopada 2023 r. na podstawie art. 153 ppsa. W ocenie organu oraz Sądu I instancji Prezydent Miasta C. wskazanych wytycznych nie zrealizował, albowiem w postępowaniu przed tym organem nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego. Skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje powyższych okoliczności, zaś wskazywane przez nią błędy w postępowaniu przed organem dotyczą okoliczności nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Zaskarżona w sprawie decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 2 kpa. Od powyższej decyzji stronie przysługuje sprzeciw, przy czym jak stanowi art. 64a ppsa – sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od decyzji ocenia wyłącznie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa, tj. – fakt wydania decyzji z naruszeniem przepisów postępowania oraz fakt, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W realiach sprawy organ oraz Sąd I instancji uznały, że powyższe przesłanki zmaterializowały się w sprawie, gdyż w postępowaniu prowadzonym w I instancji nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego, co stanowi naruszenie przepisów postępowania o istotnym wpływie na rozstrzygnięcie sprawy a ponadto naruszenie art. 153 ppsa w związku z niezrealizowaniem wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Żadna z powyższych okoliczności nie została zakwestionowana przez skarżącą kasacyjnie. Nie ulega żadnej wątpliwości, że przeprowadzenie w sprawie wywiadu środowiskowego należy uznać za obligatoryjne, zarówno z uwagi na konieczność wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy jak i wskazania wyrażone w wyroku z 21 listopada 2023 r. Organy nie mogły zatem odstąpić od jego przeprowadzenia ze względu na okoliczności podnoszone przez skarżącą kasacyjnie i z tego samego powodu nie mogło także dojść na tym etapie do umorzenia postępowania. Należy też podkreślić, że zaskarżona w sprawie decyzja podlegała kontroli wyłącznie względem przesłanek określonych w art. 138 § 2 kpa i dotyczących decyzji wydanej w I instancji, a nie jakichkolwiek innych okoliczności, w tym również tych dotyczących wcześniejszych zapadłych w sprawie decyzji.
Z tych samych względów również zarzuty materialnoprawne nie są uzasadnione. Naruszenie jakichkolwiek przepisów dotyczących zasad sporządzania wywiadów środowiskowych nie może mieć znaczenia w sprawie, skoro jej istota sprowadza się do tego, że uchylenie decyzji Prezydenta Miasta C. było uzasadnione właśnie z uwagi na nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego w postępowaniu. Skarżąca kasacyjnie w tym kontekście wskazuje na uchybienia popełnione we wcześniejszym postępowaniu prowadzonym w tej sprawie, tj. przed wyrokiem z 21 listopada 2023 r. Okoliczności te nie mają jednak wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, albowiem zaskarżona w sprawie decyzja podlegała kontroli wyłącznie pod kątem wystąpienia przesłanek o których mowa w art. 138 § 2 kpa w konkretnym postępowaniu prowadzonym w I instancji przed Prezydentem Miasta C. – a nie wszystkich uchybień popełnionych we wszystkich wcześniejszych postępowaniach w granicach tej sprawy.
Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu i dlatego na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2a ppsa Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 ppsa, zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.