I OSK 1187/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. A. i B. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 stycznia 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. Skarga kasacyjna została wniesiona z zarzutem naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. oraz art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Skarżący argumentowali, że umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1951 r. o przejęciu mienia na rzecz Skarbu Państwa narusza konstytucyjną zasadę zaufania do państwa i prawa, a także uniemożliwia dochodzenie odszkodowania przed sądem cywilnym. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu I instancji. Sąd uznał, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a., wprowadzający umorzenie z mocy prawa postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP i stanowi wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 46/13. NSA podkreślił, że celem tej regulacji było zapewnienie pewności prawa i ochrony zaufania obywateli do państwa, poprzez ograniczenie możliwości wzruszania decyzji administracyjnych po znacznym upływie czasu. Sąd uznał również, że ustalenia organów administracji co do daty doręczenia orzeczenia z 1951 r. (najpóźniej 5 kwietnia 1958 r.) były prawidłowe, mimo braku dokumentacji potwierdzającej datę ogłoszenia, opierając się na domniemaniu faktycznym i całokształcie okoliczności sprawy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, kwestia umorzenia postępowań administracyjnych po upływie 30 lat, zasada pewności prawa i zaufania do państwa w kontekście zmian legislacyjnych, dopuszczalność stosowania domniemania faktycznego w postępowaniu administracyjnym w przypadku braku dowodów.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją K.p.a. i jej zastosowaniem do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. Interpretacja domniemania faktycznego może być przedmiotem dalszych sporów.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, wprowadzający umorzenie z mocy prawa postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczętych po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, jest zgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz prawem do sądu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP, stanowi wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego i ma na celu zapewnienie pewności prawa oraz ograniczenie możliwości wzruszania decyzji administracyjnych po znacznym upływie czasu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. jest zgodny z Konstytucją RP, ponieważ stanowi wykonanie wyroku TK P 46/13, który wskazał na potrzebę ograniczenia możliwości wzruszania decyzji administracyjnych po upływie znacznego czasu w celu zapewnienia pewności prawa i ochrony zaufania obywateli do państwa. NSA podkreślił, że podobne ograniczenia czasowe istnieją w innych gałęziach prawa.
Czy w przypadku braku dokumentacji potwierdzającej datę ogłoszenia orzeczenia administracyjnego z 1951 r., można ustalić datę doręczenia na podstawie innych okoliczności faktycznych i domniemania prawnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w sytuacji znacznego upływu czasu i braku dowodów, można ustalić datę doręczenia na podstawie domniemania faktycznego, uwzględniając całokształt okoliczności sprawy.
Uzasadnienie
NSA uznał, że wobec braku dokumentacji potwierdzającej datę ogłoszenia orzeczenia z 1951 r. i znacznego upływu czasu (ponad 60 lat), organy administracji oraz Sąd I instancji prawidłowo ustaliły datę doręczenia (najpóźniej 5 kwietnia 1958 r.) na podstawie domniemania faktycznego, uwzględniając okoliczności takie jak późniejsze decyzje uchylające częściowo pierwotne orzeczenie oraz objęcie w użytkowanie gruntów.
Czy umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu mienia narusza art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności?
Odpowiedź sądu
Nie, umorzenie postępowania nie narusza tego przepisu, ponieważ państwo ma swobodę co do restytucji lub odszkodowania za szkody o charakterze historycznym, a art. 1 Protokołu chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.
Uzasadnienie
NSA odrzucił argumentację skarżących o naruszeniu art. 1 Protokołu nr 1 EKPC, wskazując, że Europejski Trybunał Praw Człowieka dopuszcza swobodę państw w zakresie restytucji lub odszkodowania za szkody o charakterze historycznym, a przepis ten chroni prawo do korzystania z mienia, a nie prawo do jego nabywania.
Przepisy (31)
Główne
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis stanowi podstawę do umorzenia postępowania, gdy stało się ono bezprzedmiotowe. W kontekście art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, umorzenie następuje z mocy prawa.
ustawa nowelizująca art. 2 § ust. 2
Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Dz.U. 2021 poz. 735 art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2021 poz. 1491 art. 2 ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego, zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa.
k.p.a. art. 77 § ust. 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny, czy materiał dowodowy jest wystarczający do wydania decyzji.
P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
P.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi, jeżeli brak jest podstaw do jej uwzględnienia.
P.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa skargi kasacyjnej: naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
k.c. art. 4171 § § 2 zd. 1
Kodeks cywilny
Nakłada obowiązek uzyskania prejudykatu potwierdzającego bezprawność orzeczenia lub decyzji wywołujących szkodę, przed wystąpieniem do sądu cywilnego o naprawienie szkody.
Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 art. 2, art. 77 ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 182 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w przypadku zrzeczenia się rozprawy przez skarżących i niezażądania jej przez drugą stronę.
P.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
P.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Enumeratywne wyliczenie przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne orzekają wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu.
P.p.s.a. art. 133 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy.
K.p.a. art. 156 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, którego niezgodność z Konstytucją RP została stwierdzona wyrokiem TK P 46/13.
K.p.a. art. 156 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wprowadzenie cezury czasowej (30 lat) uniemożliwiającej wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.
K.p.a. art. 145a
Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu z Konstytucją.
K.c. art. 172 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Instytucja zasiedzenia, przewidująca ograniczenia czasowe w nabyciu prawa własności.
K.c. art. 243
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń związanych z użytkowaniem wieczystym.
K.c. art. 4421 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych.
K.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu rozpoznania sprawy i wydania decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1 i 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Skutki orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
K.p.a. art. 75 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu zebrania dowodów i materiału do wyjaśnienia sprawy.
K.p.c. art. 231
Kodeks postępowania cywilnego
Domniemanie faktyczne.
K.p.a. art. 16
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada trwałości decyzji administracyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. do umorzenia postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji. • Zgodność art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. z Konstytucją RP i potrzebą zapewnienia pewności prawa. • Możliwość ustalenia daty doręczenia orzeczenia z 1951 r. na podstawie domniemania faktycznego w sytuacji braku dokumentacji i znacznego upływu czasu.
Odrzucone argumenty
Naruszenie zasady zaufania do państwa i prawa przez art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej K.p.a. • Pozbawienie możliwości dochodzenia odszkodowania przed sądem cywilnym z powodu umorzenia postępowania administracyjnego. • Naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do EKPC. • Błędne ustalenie daty doręczenia orzeczenia z 1951 r. i naruszenie przepisów K.p.a. dotyczących postępowania dowodowego.
Godne uwagi sformułowania
umorzenie z mocy prawa • zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa • pozbawienie obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej • zasada trwałości decyzji administracyjnych • przeszkoda czasowa uniemożliwiająca wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji • domniemanie faktyczne • znaczny upływ czasu
Skład orzekający
Monika Nowicka
przewodniczący
Jolanta Rudnicka
sędzia
Agnieszka Miernik
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, kwestia umorzenia postępowań administracyjnych po upływie 30 lat, zasada pewności prawa i zaufania do państwa w kontekście zmian legislacyjnych, dopuszczalność stosowania domniemania faktycznego w postępowaniu administracyjnym w przypadku braku dowodów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją K.p.a. i jej zastosowaniem do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. Interpretacja domniemania faktycznego może być przedmiotem dalszych sporów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zmiany w prawie administracyjnym, która wpłynęła na możliwość dochodzenia praw przez obywateli po wielu latach. Wyjaśnia, jak sądy interpretują przepisy wprowadzające ograniczenia czasowe i jak radzą sobie z brakiem dowodów z przeszłości.
“Czy po 60 latach można odzyskać utracone mienie? NSA wyjaśnia, kiedy prawo milczy.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.