I OSK 1148/21

I OSK 1148/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Maciej Dybowski /sprawozdawca/
Zygmunt Zgierski
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Łd 780/20 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-02-03
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 821
art. 80 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.M. i D.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 780/20 w sprawie ze skargi K.M. i D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. znak [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinnej pieczy zastępczej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz K.M. i D.M. solidarnie kwotę 840 (osiemset czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 780/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, oddalił skargę K. M. i D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2020 r. nr SKO.4115.235.2020, SKO.4115.236.2020 w przedmiocie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinnej pieczy zastępczej.
Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
[Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2019 r. III Nsm [...] Sąd Rejonowy w [...] postanowił: 1. w trybie zarządzenia tymczasowego umieścić małoletnich: A. L. urodzoną w dniu [...] listopada 2017 r. w P. oraz B. C. urodzonego w dniu [...] kwietnia 2016 r. w P. - w rodzinnej pieczy zastępczej - zawodowej rodzinie zastępczej u K. i D. małżonków M. - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania; 2. zlecić kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie małoletnich A. L. (...) oraz B. C. (...) - celem natychmiastowego umieszczenia małoletnich w rodzinnej pieczy zastępczej - zawodowej rodzinie zastępczej u K. i D. małżonków M. (urzędowy odpis postanowienia - k. 1a-1b akt Starosty)].
Decyzją z 24 maja 2019 r. nr PCPR-RZ.790.13NRZ.PZ.2019.JJ (dalej decyzja z 24 maja 2019 r.) Starosta P. (dalej Starosta ) [na podstawie art. 35 ust. 1, art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 80 ust. 1 p. 2, art. 87 ust. 1 i 4, art. 88 ust. 1, 3 i 4, art. 89 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2018 r. poz. 988 ze zm., dalej uwr bądź ustawa o wspieraniu rodziny)] przyznał K. i D. małż. M. z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej dla dziecka: 1. B. C. ... pomoc pieniężną na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej w kwocie 1.052,00 zł na okres od 29 kwietnia 2019 r. do dnia 6 kwietnia 2034 r., przy czym za okres od 29 kwietnia 2019 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. przyznał pomoc w kwocie 70,13 zł, a za okres od 1 kwietnia 2034 r. do dnia 6 kwietnia 2034 r. przyznał pomoc w kwocie 210,40 zł; 2. A. L. ... pomoc pieniężną na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej w kwocie 1.052,00 zł na okres od 29 kwietnia 2019 r. do dnia 11 listopada 2035 r., przy czym za okres od 29 kwietnia 2019 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. przyznał pomoc w kwocie 70,13 zł, a za okres od 1 kwietnia 2034 r. do dnia 6 kwietnia 2034 r. przyznał pomoc w kwocie 210,40 zł;... 4. ustalił termin wypłat, w terminie do 27 dnia każdego miesiąca za dany miesiąc...; 5. nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (k. 2 akt Starosty).
[Decyzją z 26 listopada 2019 r. nr PCPR-RZ.790.4M.PZ.2019.JJ (dalej decyzja z 24 maja 2019 r.) Starosta P. na podstawie art. 83 ust. 3a ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1111 ze zm.) przyznał K. i D. małż. M. z tytułu pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej dla dzieci: P. W. ur.... 2002 r., F. K. J. ur.... 2015 r., B. C. ... oraz A. L. ... środki finansowe dla rodziny zastępczej zawodowej na utrzymanie domu jednorodzinnego w łącznej kwoce 2.004,97 zł jednorazowo za okres III kwartał 2019 r. w skład którego wchodzą: kwota 1.336,45 zł na 4 dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej (tj. 334,11 zł x 3 dzieci i 334,12 zł na jedno dziecko - kwota nieopodatkowana; kwota 334,11 zł brutto (w tym podatek dochodowy od osób fizycznych) na K. M.; kwota 334,11 zł brutto (w tym podatek dochodowy od osób fizycznych) na D. M.[a] (k. 4 akt Starosty).
Starosta P. decyzją z 24 lipca 2020 r. [nr PCPR-RZ.790.1ZM.ŚB.PZ. 2020.NM], (dalej decyzja z 24 lipca 2020 r.), na podstawie art. 104, 107, 108, 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, [zm. 695] dalej kpa); art. 73, art. 87 ust. 1, 5, art. 88 ust. 4, 5 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821)], po wszczęciu postępowania z urzędu 1. zmienił od dnia 4 lipca 2020 r. decyzję nr PCPR-RZ.790. 13NRZ.PZ.2019.JJ z 24 maja 2019 r. ..., wstrzymując ww. świadczenia od dnia 4 lipca 2020 r. do czasu powrotu dzieci do rodziny zastępczej; 2. nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał motywy podjętego rozstrzygnięcia (k. 15 akt administracyjnych).
Odwołanie od decyzji z 24 lipca 2020 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi złożyli K. i D. małż. M. (dalej skarżący).
Decyzją z 26 sierpnia 2020 r. nr SKO.4115.235.2020 i SKO.4115.236.2020 (dalej decyzja z 26 sierpnia 2020 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej Kolegium), po rozpoznaniu odwołania K. i D. [małżonków] M., utrzymało w mocy decyzję z 24 lipca 2020 r.
Kolegium w uzasadnieniu wskazało [art.] 88 ust 5 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821), który to przepis stanowi, że w przypadku zmiany przepisów regulujących prawo do świadczeń, dodatków, i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83, art. 84 oraz w przypadku zmiany sytuacji rodziny zastępczej,..., organ właściwy do wydania decyzji może bez zgody rodziny zastępczej,... zmienić lub uchylić decyzję o której mowa w ust. 4.
Odwołując się do art. 87 ust. 1 i art. 89 uwr Kolegium stwierdziło, że - jak wynika z akt administracyjnych - decyzją z 24 maja 2019 r. przyznano K. i D. M. świadczenie pieniężne w kwocie 1.052,00 zł miesięcznie na każde dziecko na pokrycie kosztów utrzymania małoletnich. Zgodnie z "orzeczeniem" [winno być "informacją"; k. 5. akt Starosty] z 2 lipca 2020 r. III Nsm [...] Sądu Rejonowego w P., III Wydział Rodzinny i Nieletnich małoletnich A. J.... i B. C. urlopowano do miejsca zamieszkania S. L. i K. J. bezterminowo od 30 czerwca 2020 r. Z informacji od rodziny zastępczej wynika, że ww. dzieci przebywają u rodziców biologicznych od 3 lipca 2020 r.
W związku z tym, że faktyczną opiekę nad ww. dziećmi sprawują rodzice biologiczni, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w P. (dalej PCPR) pismem z 9 lipca 2020 r. poinformowało rodzinę zastępczą o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie zmiany decyzji i wstrzymaniu świadczeń. PCPR zwróciło się z pytaniem do rodziny zastępczej, czy w okresie urlopowania dzieci rodzina zastępcza będzie ponosić koszty przeznaczone na utrzymanie ww. małoletnich.
Z informacji uzyskanej od rodziny zastępczej wynika, że nie będzie ona ponosić żadnych konkretnych wydatków. K. i D. [małż.] M. poinformowali PCPR, że pozostają w gotowości do ponownego przyjęcia dzieci do rodziny zastępczej i dalszego utrzymania małoletnich w chwili ich powrotu pod faktyczną opiekę.
W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania K. i D. [małż.] M. poinformowali, że nie zgadzają się z decyzją o wstrzymaniu świadczeń na bieżące utrzymanie dzieci. Pismem z 16 lipca 2020 r. ponownie zadeklarowali swą gotowość do przyjęcia dzieci. W ww. piśmie stwierdzili, że świadczenia mają charakter ryczałtowy i wydatki ponoszone przez rodzinę mogą być rozłożone nierównomiernie w okresach płatności. Nie wykazali istnienia żadnych kosztów w okresie urlopowania dzieci do rodziców biologicznych. Rodzina zastępcza wskazała jedynie na możliwość poniesienia wydatków na środki higieniczne i wyprawkę do przedszkola. Organ podkreślił, że K. i D. [małż.] M. pełnią funkcję rodziny zastępczej zawodowej i w związku z tym za swą gotowość do przyjęcia dzieci otrzymują wynagrodzenie zgodnie z zawartą umową o pełnienie funkcji zawodowej rodziny zastępczej.
Rodzina zastępcza powołała się na poniesione koszty w miesiącu maju i czerwcu 2020 r. m.in.: za prąd, wodę, internet, telewizję przy czym - jak podkreślił organ - wydatki te dotychczas były zwracane przez PCPR ze środków finansowych dla rodziny zastępczej zawodowej na utrzymanie domu jednorodzinnego na podstawie art. 83 ust. 3a uwr. Z informacji uzyskanej od rodziny biologicznej wynika, że zaspokaja ona obecnie wszelkie potrzeby dzieci - również związane z pobytem w przedszkolu. Zadaniem organu jest zadbanie, by w każdym czasie potrzeby dzieci zostały zaspokojone. Bieżące potrzeby dzieci są zaspokojone przez rodziców, którzy zapisali dzieci do przedszkola ponosząc koszty w wysokości 500 zł miesięcznie na każde dziecko. Zapewniają synowi B. C. udział w zięciach integracji sensorycznej w L., wożą dzieci do lekarzy (m.in. stomatologa) itp.
Zdaniem Kolegium, gdy wszystkie potrzeby dzieci są zaspokajane przez rodziców biologicznych, brak jest podstaw do dalszej wypłaty świadczeń związanych z bieżącym utrzymaniem dzieci rodzinie zastępczej, która nie ponosi żadnych kosztów w tym zakresie [k. 20 akt Starosty].
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. i D. [małż.] M. zarzucili decyzji z 26 sierpnia 2020 r. naruszenie:
1. przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:
a. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa przez uchylanie się od podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy;
b. art. 80 kpa przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która w niniejszej sprawie przybrała cechy dowolnej;
c. art. 107 § 3 kpa przez brak wskazania w treści zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom omówił wiarygodności i mocy dowodowej;
2. prawa materialnego - art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że w okresie urlopowania dziecka przebywającego w rodzinnej pieczy zastępczej wykonującemu tę pieczę nie przysługuje świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka.
Skarżący wnieśli o: uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych (k. 2-5v akt sądowych).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji (k. 7-8 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem II SA/Łd 780/20 na podstawie art. 151 oddalił skargę w całości.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821 "ze zm." [w istocie bez zmian]).
Sąd podzielił stanowisko, że warunkiem przyznania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka (art. 80 ust. 1 pkt 2 uwr) jest nie tylko faktyczne umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej (art. 87 "§" [winno być "ust."] 1 uwr), ale także umieszczenie tego dziecka w pieczy zastępczej na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 [oraz art. 35a], art. 58 ust. 1 [pkt 2 i 3] i art. 103 ust. 2 [pkt 2 i 3] (art. 35 ust. 1 uwr). Powyższe koreluje z art. 49 uwr, zgodnie z którym obowiązek sprawowania pieczy nad dzieckiem i jego wychowania rodzina zastępcza... podejmuje z dniem faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej... na mocy orzeczenia sądu, umowy, o której mowa w art. 35 ust. 2, oraz w sytuacjach określonych w art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3. Analizując zestawione przepisy należy dostrzec, że świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka (art. 80 ust. 1 pkt 2 uwr) jest nierozerwalnie powiązane ze sprawowaniem pieczy nad dzieckiem i jego wychowaniem w rodzinie zastępczej (art. 49 uwr).
W niniejszej sprawie spór wynikł w kwestii określenia daty końcowej przyznania przedmiotowego świadczenia. Zdaniem organów datą tą winien być w tej konkretnej sprawie 3 lipca 2020 r. (jako ostatni dzień wypłaty świadczeń), gdyż od 4 lipca 2020 r., jak wynika z informacji rodziny zastępczej, dzieci przebywają u rodziców biologicznych, czyli z tym dniem dzieci faktycznie opuściły rodzinę zastępczą. Powyższe wynika z "postanowienia" [winno być "informacji"] Sądu Rejonowego w P. z 2 lipca 2020 r. III Nsm [...] [o postanowieniu], mocą którego postanowiono o urlopowaniu małoletnich A. J. i B. C. do miejsca zamieszkania S.L. i K. J. bezterminowo od dnia 30 czerwca 2020 r. Ustalenia w tym zakresie, co do urlopowania dzieci i faktu, że przebywają one w domu biologicznych rodziców od 3 lipca 2020 r., są między stronami niesporne.
Sąd I instancji zgodził się z twierdzeniem, że skoro dla przyznania świadczenia przewidzianego w art. 87 uwr nie wystarcza jedynie faktyczne umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, lecz musi być ono poprzedzone orzeczeniem sądu lub zdarzeniami określonymi w art. 35 ust. 2, art. 58 ust. 1 i art. 103 ust. 2 uwr, to tak samo faktyczne opuszczenie przez dziecko rodziny zastępczej poprzedzone musi być stosownym orzeczeniem sądu lub wskazanymi zdarzeniami. W przypadku umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej na podstawie orzeczenia sądu, jak to miało miejsce w sprawie niniejszej i przyznania w związku z tym specjalnych świadczeń, przesłanki do dalszego wypłacania świadczeń z art. 87 uwr podlegają zwieszeniu, wobec sytuacji wydania przez sąd rodzinny postanowienia o bezterminowym urlopowaniu dzieci do rodziny biologicznej i faktycznym w związku z tym opuszczeniem przez dzieci rodziny zastępczej.
Zdaniem Sądu I instancji, stanowisko organów w tym przedmiocie jest prawidłowe i nie narusza art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 2 uwr. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę na treść art. 1124 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym to przepisem dziecko umieszcza się w pieczy zastępczej do czasu zaistnienia warunków umożliwiających jego powrót do rodziny albo umieszczenia go w rodzinie przysposabiającej.
Zasadnie, w ocenie Sądu, organy rozpoznające sprawę oparły swe rozstrzygniecie na normie art. 88 ust. 5 uwr. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku zmiany przepisów regulujących prawo do świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 i art. 84, oraz w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej,..., a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej umieszczonego dziecka, organ właściwy do wydania decyzji może bez zgody rodziny zastępczej,... zmienić lub uchylić decyzję, o której mowa w ust. 4. Zdaniem Sądu I instancji, prawidłowo w zaskarżonej decyzji uznano, że wskazana w tej regulacji przesłanka zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dzieci przebywających w rodzinie zastępczej - w postaci zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, musi wiązać się z możliwością sprawowania pieczy zastępczej, a w zasadzie z powstaniem sytuacji, kiedy sprawowanie pieczy jest faktycznie niemożliwe. Przyjmując, że przesłankę zmiany sytuacji osobistej dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej będą wyczerpywały wszelkie zmiany dotyczące jego sytuacji formalnoprawnej, podzielić należy także pogląd, że w niniejszej sprawie za zmianę sytuacji osobistej zarówno rodziny zastępczej jak i umieszczonych w niej dzieci, należało uznać okoliczność urlopowania dzieci do rodziny biologicznej. Tym bardziej, że urlopowanie, czyli przywrócenie dzieci do rodziny biologicznej miało miejsce w niniejszej sprawie bezterminowo.
Kolegium i Starosta, zasadnie przyjęli, że w okolicznościach sprawy doszło do zmiany sytuacji osobistej dzieci oraz rodziny zastępczej na skutek wydania przez Sąd Rejonowy w P. "postanowienia" z 2 lipca 2020 r. III Nsm [...] [winno być "informacji"]. Skutek prawny wskazanego postanowienia, w zakresie zmiany sytuacji osobistej, o której mowa w art. 88 ust. 5 uwr, należało przyjąć z chwilą wydania tego postanowienia, a przede wszystkim faktycznego opuszczenia przez dzieci rodziny zastępczej, tj. z dniem 3 lipca 2020 r.
Uznając za istotną przesłankę na gruncie art. 87 ust. 1 uwr należało przyjąć, że skoro małoletni przebywali w rodzinie zastępczej do 3 lipca 2020 r., to pomoc pieniężna przysługiwała rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia przez dzieci tej rodziny. O ile, zgodnie z art. 35 ust. 1 uwr dla umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej istotne znaczenie ma orzeczenie sądu, to dla ustalenia końcowego momentu przyznawania świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej, zgodnie z art. 87 ust. 1 uwr, istotne znaczenie ma faktyczne sprawowanie pieczy zastępczej. Dodatkowo istotny jest tu moment podjęcia przez Sąd formalnego rozstrzygnięcia w tym zakresie, jak w tym przypadku w przedmiocie urlopowania dzieci do rodziny biologicznej, czyli faktyczne opuszczenie rodzinnej pieczy przez dziecko.
Opuszczenie to w realiach niniejszej sprawy wynika tak ze zdarzeń prawnych, jak i zdarzeń faktycznych. Dlatego na gruncie niniejszej sprawy przyjąć należy, że świadczenie przysługuje do dnia faktycznego przebywania dzieci w rodzinie zastępczej, które ustało w związku z orzeczeniem sądu i faktycznym opuszczeniem przez dzieci rodziny zastępczej i przejście pod opiekę biologicznych rodziców. Stanowisko takie znajduje poparcie w doktrynie prawa. W komentarzu do ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej autorstwa S. Niteckiego (S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej. Komentarz, wyd. I, Wolters Kluwer 2016, komentarz do art. 87), w odniesieniu właśnie do tej kwestii Autor wskazuje, że "świadczenie to przyznawane jest na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, a zatem świadczenie to ma być zrealizowane w okresie faktycznego przebywania dziecka w rodzinie zastępczej czy też w rodzinnym domu dziecka. (...) W tej sytuacji (...) należy się opowiedzieć za stanowiskiem, które było już prezentowane w komentarzu do art. 80, że przedmiotowe świadczenie i przewidziane do niego dodatki przysługują w okresie przebywania dziecka w rodzinie zastępczej, a zatem w ujęciu bieżącym, co oznacza, że świadczenia te nie mogą być traktowane jako swoiste książeczki oszczędnościowe. (...). (...) w przypadku wyznaczenia końcowego momentu przyznawania wskazanych świadczeń i dodatków, ponieważ przysługują one do chwili faktycznego opuszczenia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka. Innymi słowy, nie jest istotny moment podjęcia formalnego rozstrzygnięcia w tym zakresie, lecz kluczową rolę w tym zakresie odgrywa stan faktyczny, a mianowicie faktyczne (rzeczywiste) opuszczenie rodzinnej pieczy zastępczej. Opuszczenie to może wynikać ze zdarzeń prawnych, lecz może być też następstwem faktycznych czynności związanych z wyprowadzeniem się dziecka lub osoby pełnoletniej".
Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdziło, że podjęte przez Starostę rozstrzygnięcie o zmianie decyzji przyznającej rodzinie zastępczej pomoc pieniężną, jest rozstrzygnięciem prawidłowym, a skutkiem wydania tej decyzji jest brak podstaw do wypłacania świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej od 4 lipca 2020 r., tj. od daty faktycznego opuszczenia przez dzieci rodziny zastępczej. W świetle wskazanych przepisów prawa i zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych stanowisko to, w ocenie Sądu I instancji, należało podzielić.
W ocenie Sądu I instancji, organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu decyzji prawidłowe postawy prawne rozstrzygnięcia i dokonał prawidłowej oceny na podstawie zaistniałych okoliczności faktycznych. Na marginesie wskazać należy, że nie bez znaczenia jest w tym kontekście podnoszony przez organ argument, że skarżący w związku z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej za swoją gotowość do przyjęcia dzieci otrzymują wynagrodzenie zgodnie z zawartą umową o pełnienie funkcji zawodowej rodziny zastępczej. Nie można pominąć argumentacji, że obecnie to rodzina biologiczna zaspokaja wszelkie potrzeby dzieci.
Odnosząc się do zarzutów skargi zauważyć należy, że w zasadniczej części ograniczają się one do zacytowania odmiennego poglądu zaprezentowanego w powołanych przez skarżących wyrokach. W związku z powyższym, Sąd w składzie niniejszym, pragnie podkreślić, co też wynika bezpośrednio z zaprezentowanego wyżej uzasadnienia, że nie podziela stanowiska wyrażonego w wyroku WSA Poznaniu z 18.10.2013 r. II SA/Po 742/13 i wyroku WSA w Białymstoku z 14.9.2017 r. II SA/Bk 433/17, w których to orzeczeniach Sądy przyjęły odmienne rozumienie analizowanych przepisów ustawy o wspieraniu rodziny. Za nieuzasadnione uznał Sąd zarzuty naruszenia art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 2 uwr.
Nie znajdują uzasadnienia zarzuty naruszenia przez organy przepisów postępowania. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły reguł postępowania dowodowego. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzono z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, by ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Zdaniem Sądu, organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo zrealizowały wyżej opisane obowiązki w zakresie postępowania wyjaśniającego. W sposób prawidłowy wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności sprawy, uzasadnienie decyzji jest przekonujące i odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Odmienne stanowisko skarżących co do rozumienia przepisów prawa materialnego, nie może stanowić podstawy do uznania zarzutu naruszenia przepisów postępowania. Zdaniem Sądu fakt, że materiał dowodowy zebrany w sprawie na bazie konkretnego stanu faktycznego został oceniony odmiennie od woli skarżących nie świadczy o naruszeniu zasad postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu przeprowadzone w sprawie niniejszej postępowanie nie naruszyło przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalony w sprawie stan faktyczny uznać należy za prawidłowy, a organy dokonały w sposób właściwy subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod odpowiednie normy prawa materialnego (k. 31, 44-52 akt sądowych).
Skargę kasacyjną wywiedli K. i D. małż. M., reprezentowani przez r. pr. J. C., zaskarżając wyrok II SA/Łd 780/20 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:
1. prawa materialnego - art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z 80 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia [9 czerwca 2011 r.] o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że w okresie urlopowania dziecka przebywającego w rodzinnej pieczy zastępczej wykonującemu tę pieczę nie przysługuje świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania dziecka;
2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa przez nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia przez WSA naruszenia przepisów prawa materialnego, jakiego w toku postępowania administracyjnego dopuściły się organy administracji;
3. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia przez WSA naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, jakiego w toku postępowania dopuściły się organy administracji:
a. art. 77 § 1 w zw. z art. 7 kpa przez uchylanie się od podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy;
b. art. 80 kpa przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, która w niniejszej sprawie przybrała cechy oceny dowolnej;
c. art. 107 § 3 kpa przez brak wskazania w treści zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Skarżący kasacyjnie wnieśli o: uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Oświadczyli, że skarżący zrzekają się rozprawy (k. 57-60v akt sądowych).
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.
Zasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa.
Sąd I instancji nietrafnie aprobował ustalenie Kolegium, że "Zgodnie z decyzją Sądu Rejonowego w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt III Nsm [...] z dnia 2 lipca 2020 r. przekazano małoletnich A. J. i B. C. urlopowano do miejsca zamieszkania S. L. i K. J. od dnia 30 czerwca 2020 r." (s. 3 akapit ostatni decyzji z 26 sierpnia 2020 r.; s. 2 akapit 1 uzasadnienia wyroku II SA/Łd 780/20). Ani w aktach Starosty, ani w aktach Kolegium, jak i w aktach sądowych II SA/Łd 780/20 nie ma odpisu przywołanego postanowienia. Na k. 5 akt Starosty znajduje się wyłącznie kserokopia pisma z 2 lipca 2020 r. Sądu Rejonowego w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, opatrzone sygnaturą akt III Nsm [...], kierowane do Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w P., którym Sąd Rejonowy "w odpowiedzi na pismo z 2 lipca 2020 r. [...] informuje, iż małoletnich A. J. ur. [...].[...].2017 r. i B. C. ur. [...].[...].2016 r. urlopowano do miejsca zamieszkania S. L. i K. J. bezterminowo, postanowienie obowiązuje od dnia 30 czerwca 2020 r.". Z tej informacji wynika zatem, że Sąd Rejonowy wydał postanowienie w sprawie III Nsm [...] (organy obu instancji ani Sąd I instancji nie znały jego daty ani jego treści) o urlopowaniu obojga małoletnich i że to postanowienie obowiązuje od 30 czerwca 2020 r. Brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że wspomniane postanowienie zniosło rodzinną pieczę zastępczą, ustanowioną postanowieniem z 29 kwietnia 2019 r. III Nsm [...] (k. 1a-1b akt Starosty).
Trafnie skarżący wskazują, że nadal ciążą na nich obowiązki ustanowionej rodzinnej pieczy zastępczej (art. 1121 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej kro; J. Gajda w: red. K. Pietrzykowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, C.H. Beck 2020, s. 868-870, nb 1-3, 5-7), czego przejawem było odwiezienie przez skarżących obojga małoletnich do miejsca zamieszkania S.L. i K. J., przekazanie im rzeczy osobistych dzieci; "rozpisek" o: dotychczas zaplanowanym dniu dzieci i umówionych wizytach u specjalistów - np. dentysty [w [...]] i specjalisty SI [Terapii Integracji Sensorycznej w l.]. Dnia 4 sierpnia 2020 r. matka małoletnich poinformowała telefonicznie PCPR, że utrzymuje kontakt z rodziną zastępczą, regularnie wizytuje ją kurator sądowy, który nie stwierdził żadnych uchybień w opiece nad dziećmi; dzieci chodzą regularnie do przedszkola, są zdrowe; wszelkie koszty utrzymania dzieci i opłaty za przedszkole ponoszą S. L. i K. J.; matka dzieci złożyła wniosek o świadczenie 500+ na czas urlopowania dzieci - otrzymała już pierwszy przelew z MOPS w P.; rodzina zastępcza nie partycypuje w kosztach utrzymania dzieci. Informacje te pracownik socjalny utrwalił w postaci notatek kontrolnych, sporządzonych wyłącznie na podstawie rozmów telefonicznych z matką małoletnich S. L. (notatki z: 7 lipca 2020 r., 22 lipca 2020 r i 4 sierpnia 2020 r.; k. 6, 13, 16 akt Starosty). Starosta żadnej z tych informacji nie zweryfikował - np. nie ustalił adresu i nazwy przedszkola do którego dzieci zostały przyjęte; nie zwrócił się do przedszkola o udzielenie pisemnej informacji w "prywatnym przedszkolu w P. na ul. [...]", czy dzieci rzeczywiście uczęszczają do tego przedszkola; czy się zaaklimatyzowały, czy nie mają śladów pobicia, ile wynoszą opłaty za przedszkole i kto je ponosi; nie zobowiązał matki dzieci do nadesłania do PCPR zaświadczeń od lekarza-dentysty i od specjalisty Terapii Integracji Sensorycznej w L. o już odbytych i kolejnych zaplanowanych wizytach małoletniego u każdego z tych specjalistów; nie zwrócił się do Sądu Rejonowego w P. o nadesłanie odpisu postanowienia dotyczącego urlopowania małoletnich, powołanego w piśmie sądowym z 2 lipca 2020 r. III Nsm [...]i ewentualnie dalszych postanowień dotyczących rodzinnej pieczy zastępczej; o nadesłanie informacji o ustaleniach kuratora sądowego co do sprawowania opieki nad małoletnimi w okresie ich urlopowania do miejsca zamieszkania S. L. i K. J. i współpracy w tym okresie między rodziną biologiczną a rodziną zastępczą.
Konieczność weryfikacji deklaracji matki dzieci z niezależnych źródeł jest konieczna, z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację rodziny biologicznej małoletnich. S. L. i jej konkubent (niebędący ojcem biologicznym małoletniego) uzależnieni są od alkoholu i środków psychotropowych. Po użyciu alkoholu lub środków psychotropowych K. J. był agresywny, bił małoletniego - także paskiem, wyżywał się na nim, popychał go i szarpał. Aż do 29 kwietnia 2019 r. S. L. wielokrotnie zaprzeczała, by konkubent bił syna, mimo że uprzednio kurator w trakcie nadzoru niejednokrotnie zastawał małoletniego ze śladami zasinienia na ciele czy zadrapaniami. Dnia 29 kwietnia 2019 r. kurator naocznie potwierdziła ślady w postaci: rozcięcia skóry w poprzek prawego sutka, rozcięcia skóry na głowie. W rozmowie babka macierzysta małoletniego przyznała, że w okresie jesienno-zimowym widziała u dziecka na pośladkach zasinienia po pasku, a w ostatnim okresie udaremniła jedno pobicie, do którego doszłoby podczas jej wizyty w miejscu zamieszkania uczestniczki. Dopiero gdy kurator udała się do mieszkania uczestniczki [29 kwietnia 2019 r.], S. L. przyznała, że małoletni jest bity przez jej konkubenta K. J., który "wyżywa się na nim, popycha go i szarpie.". W okresie poprzedzającym wydanie postanowienia z 29 kwietnia 2019 r. Sąd opiekuńczy ustalił, że S. L. nie zajmuje się dziećmi. Jej celami pierwszorzędnymi są jej relacje z konkubentem i wygląd osobisty. Uczestniczka ma negatywną opinię w środowisku sąsiedzkim, nie wykazuje żadnej chęci poprawienia sytuacji życiowej swych dzieci; pozwala na stosowanie przemocy fizycznej wobec dzieci przez konkubenta; nadużywa alkoholu zaniedbując obowiązki rodzicielskie (uzasadnienie postanowienia z 29 kwietnia 2019 r. III Nsm [...]). Fakty te, oraz to, że matka małoletnich i konkubent co najmniej przez 19 dni pobytu u nich małoletnich (od 3 lipca 2020 r. do 22 lipca 2020 r.) nie podjęli żadnych konkretnych działań dla dopełnienia wizyty u dentysty i dla złożenia wniosku o świadczenie 500+; B. w dniu rozmowy "ze względu na lekkie przeziębienie nie poszedł w dniu dzisiejszym do przedszkola i pozostał pod opieką babci (matki p. S.)" i jedynie "deklarują dalszą chęć kontynuowania zajęć Terapii Integracji Sensorycznej w L., na które będą osobiście wozić chłopca" (k. 13 akt Starosty), a wniosek o świadczenie 500+ złożyła między 22 lipca 2020 r. a 4 sierpnia 2020 r. i już otrzymała pierwszy przelew z MOPS w P. (k. 16 akt Starosty), tym bardziej czyniła koniecznym przeprowadzenia z urzędu dowodów ze źródeł niezależnych (lekarz-dentysta w L.; Przedszkole w P.; MOPS w P.; placówka prowadząca zajęcia Terapii Integracji Sensorycznej w L., Sąd Rejonowy w P. – do którego Starosta winien był zwrócić się o nadesłanie odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem, przywołanego w piśmie Sądu z 2 lipca 2020 r. III Nsm [...]i ewentualnie innych, które dotyczyły umieszczenia małoletnich w rodzinnej pieczy zastępczej - zawodowej rodzinie zastępczej u K. i D. małżonków M., zapadłych po 29 kwietnia 2019 r. sygn. akt III Nsm [...]) dla ustalenia, czy telefoniczne deklaracje matki odpowiadają prawdzie. Brak zgromadzenia dowodów przez Starostę innych niż trzy notatki telefoniczne z rozmów wyłącznie z matką małoletnich (k. 6, 13, 16 akt Starosty) wskazuje na naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa, skutkuje dowolną oceną dowodów naruszającą art. 80 kpa, a brak sporządzenia uzasadnienia decyzji I instancji odpowiadającego wymogom art. 107 § 3 kpa, nie dostrzeżone przez Sąd I instancji, skutkowało naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.
Zarzuty 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej stanowią w istocie zarzuty z pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 1 ppsa) i ze swej istoty wymagały wspólnego rozpoznania.
Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z 80 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821).
W zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy należy zauważyć, że decyzją z 24 maja 2019 r. Starosta przyznał K. i D. małż. M. na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 2 uwr, świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania obojga małoletnich w kwocie po 1052,00 zł na każde z małoletnich, faktycznie umieszczonych w rodzinie zastępczej zawodowej dnia 29 kwietnia 2019 r. na podstawie postanowienia z 29 kwietnia 2019 r. III Nsm [...]. Decyzją z 24 maja 2019 r. ani decyzją z 26 listopada 2019 r. nie orzeczono o przysługującym skarżącym dodatku w wysokości świadczenia wychowawczego (art. 80 ust. 1a uwr; k. 1a-1b, 2, 4 akt Starosty). Kwota 1052, 00 zł na każde dziecko wynikała z obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 marca 2018 r.
Ustawodawca w art. 80 ust. 1 uwr wprowadził zasadę, zgodnie z którą rodzinie zastępczej, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota:... 2) 1000 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej.
W orzecznictwie Sądów administracyjnych jednoznacznie przyjmuje się, że pomoc publiczna dla rodziny zastępczej jest zasadą, a jej brak wyjątkiem. Z momentem umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej materializuje się po stronie państwa obowiązek zapewnienia tej rodzinie środków finansowych na utrzymanie dziecka, zgodnie z art. 87 ust. 1 uwr (wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 18.10.2013 r. II SA/Po 742/13; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 14.11.2019 r. II SA/Łd 505/19, aprobowane przez S. Niteckiego w: S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, LEX/el 2021 uw. 3 do art. 87; uw. 2 do art. 80).
Wyjątki od tej zasady winny zostać uregulowane przez ustawodawcę. Zgodnie z art. 87 ust. 2 uwr, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, w przypadku gdy rodzina zastępcza... nie ponosi kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w: 1) domu pomocy społecznej, 2) specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, 3) młodzieżowym ośrodku wychowawczym, 4) młodzieżowym ośrodku socjoterapii zapewniającym całodobową opiekę, 5) specjalnym ośrodku wychowawczym, 6) (uchylony), 7) (uchylony), 8) (uchylony), 9) hospicjum stacjonarnym, 10) oddziale medycyny paliatywnej, 11) areszcie śledczym, 12) schronisku dla nieletnich, 13) zakładzie karnym, 14) zakładzie poprawczym
- otrzymuje świadczenia, o których mowa w art. 80 ust. 1, w wysokości nie niższej niż 20% przyznanych świadczeń.
Z powołanego przepisu wynika zatem, że finansowanie kosztów pobytu dziecka w rodzinie zastępczej obejmuje również okres czasowego umieszczenia dziecka w innej placówce instytucjonalnej, gdy całość kosztów tego pobytu i utrzymania pokrywają te placówki, przy czym rodzina zastępcza otrzymuje w takiej sytuacji nie mniej niż 20% przyznanych świadczeń. Finansowanie ze środków publicznych obejmuje zatem sytuację, gdy rodzina zastępcza nie sprawuje przejściowo osobistej pieczy nad dzieckiem z przyczyn, które leżą po stronie tego dziecka. W takim przypadku pomoc jest udzielana, choć rodzina zastępcza nie ponosi w tym okresie kosztów utrzymania dziecka.
Nie ulega wątpliwości, że świadczenia i dodatki przewidziane postanowieniami niniejszej ustawy, a przysługujące rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, ustalane są co do zasady na okres pobytu dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej. Wyjątek w tym zakresie stanowi dodatek wychowawczy, ponieważ ten przyznawany jest na okres 12 miesięcy. Odmiennie sytuacja przedstawia się wówczas, gdy rodzina zastępcza... nie ponoszą kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w: domu pomocy społecznej, specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, młodzieżowym ośrodku wychowawczym, młodzieżowym ośrodku socjoterapii zapewniającym całodobową opiekę, specjalnym ośrodku wychowawczym, hospicjum stacjonarnym, oddziale medycyny paliatywnej, areszcie śledczym, schronisku dla nieletnich, zakładzie karnym, zakładzie poprawczym - otrzymuje świadczenia na pokrycie kosztów jego utrzymania w wysokości nie niższej niż 20% przyznanych świadczeń. Przywołane unormowanie nie nastręcza istotniejszych wątpliwości, przy czyn należy zauważyć, że swoim zakresem podmiotowym obejmuje wszystkie formy rodzinnej pieczy zastępczej. Katalog jednostek i podmiotów, w których może przebywać dziecko umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej, ma charakter zamknięty... podmiotom rodzinnej pieczy zastępczej w omawianej sytuacji świadczenie przysługuje w wysokości nie niższej niż 20%, a zatem jest to minimalna wysokość przysługującego świadczenia, tym samym może być ona wyższa (S. Nitecki - op. cit., uw. 2, 3 do art. 87).
Przywołany przez Sąd I instancji cytat z pierwszego wydania Komentarza S. Niteckiego (Wolters Kluwer 2016 r.; s. 7/8 uzasadnienia wyroku II SA/Łd 780/20) jest nierelewantny. Gdyby ustawodawca chciał pozbawić rodzinę zastępczą ustawowego świadczenia (art. 80 ust. 1 uwr), wówczas do enumeratywnego katalogu zawartego w art. 87 ust. 2 uwr, dodałby dalsze wyjątki - np. "urlopowanie dziecka przez sąd opiekuńczy do rodziny biologicznej", czego jednak nie uczynił. Narusza zasady wykładni językowej, systemowej i celowościowej taka wykładnia art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 2 uwr, która pozbawia rodzinę zastępczą prawa do świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego postanowieniem Sądu opiekuńczego w rodzinie zastępczej, w przypadku gdy rodzina zastępcza nie ponosi kosztów utrzymania dziecka w związku z jego pobytem w placówce wymienionej enumeratywnie w art. 87 ust. 2 uwr (przy czym w przypadku pobytu takiej placówce ustawodawca gwarantuje rodzinie zastępczej otrzymywanie "świadczenia, o którym mowa w art. 80 ust. 1, w wysokości nie niższej niż 20% przyznanych świadczeń" - verba legis).
W orzecznictwie Sądów administracyjnych trafnie wskazuje się, że art. 88 ust. 5 uwr nie przewiduje sytuacji uchylenia decyzji ostatecznej z mocą wsteczną (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 1.2.2018 r. II SA/Sz 1359/17, Lex 2455009). Ustawodawca w art. 88 ust. 5 uwr umożliwił - w przypadkach wyraźnie wskazanych w dyspozycji normy - uchylenie lub zmianę decyzji, o której mowa w ust. 4 art. 88. Ustawodawca nie umożliwił zmianę decyzji przyznającej świadczenie przez "wstrzymanie ww. świadczenia od dnia 4 lipca 2020 r. do czasu powrotu dzieci do rodziny zastępczej", czego z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 kpa nie dostrzegł organ odwoławczy i z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z 80 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821) Sąd I instancji .
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę (art. 188 ppsa).
Skoro zaskarżona decyzja narusza art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z 80 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821), przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z 80 ust. 1 pkt 2 uwr oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa należało zaskarżoną decyzję uchylić. Na podstawie art. 135 ppsa i art. 87 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 5 w zw. z 80 ust. 1 pkt 2 uwr oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa należało też uchylić decyzję z 24 lipca 2020 r.
Rozpoznając sprawę ponownie, Starosta P. uzupełni postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym w uzasadnieniu wyroku I OSK 1148/21 i rozważy umorzenie postępowania w przedmiocie zmiany decyzji z 24 maja 2019 r.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 ppsa i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm., dalej rozporządzenie), uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem za II instancję (360 zł) i art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, uwzględniając wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem za I instancję (480 zł).