I OSK 1140/07

I OSK 1140/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-08-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-07-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Solarski /sprawozdawca/
Jolanta Rajewska
Maria Wiśniewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Sz 738/06 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2007-04-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
art.291
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
art.195a§1, art.25 i art.27
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędziowie NSA Jolanta Rajewska, Jerzy Solarski (spr.), Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Rejonowego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Sz 738/06 w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prokuratora Rejonowego w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w S. kwotę 120 złotych (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I OSK 1140/07
U Z A S A D N I E N I E
Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2007r. sygn. akt I SA/Sz 738/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zwany dalej WSA lub Sądem I instancji, oddalił skargę Prokuratora Rejonowego w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia.
Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: wnioskiem z dnia [...] Prokurator Rejonowy w K. wystąpił do Urzędu Skarbowego w K. o wykonanie zabezpieczenia na poczet grożącego przepadku na mieniu podejrzanego P. G. w sprawie [...]. Do wniosku dołączył wydane przez siebie w oparciu o art. 291, 292 i 293 kpk postanowienie z dnia [...] o zabezpieczeniu na mieniu podejrzanego na poczet grożącego przepadku [...] sztuk okularów optycznych z klauzulą wykonalności nadaną przez Sąd Rejonowy w K. i protokół tymczasowego zajęcia mienia ruchomego. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 157 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229 z 2005r., poz.1954), zwanej dalej u.p.e.a., orzekł o nieprzystąpieniu do zabezpieczenia i wskazał, że zgodnie z art. 292 § 1 kpa zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób wskazany w kpc, a zatem w trybie egzekucji sądowej, a nie administracyjnej.
Zażalenie na to postanowienie wniósł Prokurator zarzucając naruszenie art. 292 § 1 kpk i art. 195a § 1 kkw podnosząc, że art. 195a kkw daje prokuratorowi uprawnienie rozszerzenia właściwości rzeczowej urzędu skarbowego w zakresie wykonania zabezpieczenia grożącego przepadku także wtedy gdy postanowienie dotyczy zabezpieczenia tylko samego przepadku oraz, że do wykonania takiego zabezpieczenia urząd skarbowy stosuje przepisy dotyczące egzekucji sądowej.
Dyrektor Izby Skarbowej w S. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie i wskazał, że ustawa z dnia 21 maja 1996r. o urzędach i izbach skarbowych nie przewiduje kompetencji tych organów do dokonywania zabezpieczeń grożących kar w postępowaniu karnym. Według art. 292 § 1 kpk zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób wskazany w kpc - w trybie egzekucji sądowej, a nie administracyjnej. Dlatego też organ egzekucyjny w egzekucji administracyjnej nie był uprawniony do wykonania zabezpieczenia w sposób wskazany w kpc. Organ odwoławczy podkreślił, że możliwość zlecenia urzędowi skarbowemu wykonania postanowienia o zabezpieczeniu grożącego przepadku istnieje tylko wtedy, gdy jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę. Natomiast nie jest możliwe takie zlecenie gdy zabezpieczenie dotyczy tylko grożącego przepadku. Niezależnie od tego, zgodnie z art. 155a u.p.e.a. podstawą zabezpieczenia w trybie egzekucji administracyjnej jest zarządzenie zabezpieczenia wydane przez wierzyciela zawierające elementy wymagane art. 156 u.p.e.a.
W skardze Prokurator domagał się uchylenia postanowień obu instancji, zarzucając naruszenie art. 292 § 1 kpk i art. 195a § 1 kkw poprzez błędne ich zastosowanie i uznanie, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego nie jest uprawniony do dokonania zabezpieczenia na podstawie przepisów kpc. Wskazał, że organ ten jest właściwym organem egzekucyjnym do wykonania postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu grożącego przepadku, w sposób wskazany w kpc a nie według u.p.e.a. Prokurator ma uprawnienie do rozszerzania właściwości urzędu skarbowego w zakresie wykonania zabezpieczenia nie tylko grożącego przepadku ale i innych zabezpieczeń, co wynika z art. 195a § 1 kkw.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i wskazał na art.7 Konstytucji, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa co oznacza, że kompetencje organów władzy publicznej do wykonania określonego działania muszą wynikać wprost z przepisów prawa. W ustawie z dnia 21 czerwca 1996r. o urzędach i izbach skarbowych (Dz. U. z 2004r. Nr 121, poz. 1267 ze zm.) został określony zakres działania urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych, jako organów administracji rządowej niezespolonej oraz urzędów skarbowych i izb skarbowych. Stosownie do art. 5 ust. 6a pkt 3 tej ustawy, do zakresu działania urzędów skarbowych należy wykonywanie kar majątkowych, w zakresie określonym w przepisach kodeksu karnego wykonawczego oraz kodeksu karnego skarbowego. Wśród zadań powierzonych tym organom nie ma zadania polegającego na wykonywaniu zabezpieczeń grożącego przepadku mienia ani innych zabezpieczeń na majątku dokonywanych na podstawie kpk.
Zgodnie z art. 291 kpk podstawą zabezpieczenia grożącego przepadku oraz innych wymienionych w tym przepisie kar i obowiązków, które mogą być orzeczone, jest zabezpieczenie wykonania przyszłego orzeczenia, które jeszcze nie zapadło. Postanowienie o zabezpieczeniu wydaje sąd (w postępowaniu do czasu zamknięcia przewodu sądowego i wydania orzeczenia) lub prokurator w postępowaniu przygotowawczym - art. 293 § 1 kpk. Stosownie do art. 292 § 1 kpk zabezpieczenie w takim przypadku następuje w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego, a art.743 kpc do wykonania postanowień o udzieleniu zabezpieczenia przewiduje stosowanie odpowiednio przepisów tego kodeksu o postępowaniu egzekucyjnym. Czynności egzekucyjne wg tych przepisów są wykonywane przez komorników sądowych i sądy rejonowe - art. 758, art. 759 kpc. Wobec tego urząd skarbowy nie jest właściwy rzeczowo do wykonania postanowienia prokuratora lub sądu o zabezpieczeniu grożącego przepadku rzeczy, ani innych zabezpieczeń na majątku wydanego na postawie art. 291- 293 kpk, dlatego też bezprzedmiotowe są rozważania co do stosowania przez urząd skarbowy przepisów kpc i art. 155a oraz art. 156 u.p.e.a. Przepis art. 195a kkw jest przepisem szczególnym wobec wskazanej wyżej regulacji i jako wyjątek od zasady musi być stosowany ściśle. Art. 195a kkw stanowi, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie organowi określonemu w art. 187 czyli urzędowi skarbowemu. Z przepisu tego wynika, że możliwość zlecenia urzędowi skarbowemu wykonania postanowienia o zabezpieczeniu na majątku dotyczy tylko takiego postanowienia, w którym kumulatywnie zastosowano nie tylko zabezpieczenie grożącego przepadku lecz także innych wymienionych kar i obowiązków.
W skardze kasacyjnej Prokurator zaskarżył powyższy wyrok w całości i podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania sądowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w postaci wadliwego wykonania przez WSA funkcji kontrolnej wynikającej z zakresu jego kognicji z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) w zw. z art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wyrażające się w mylnym przyjęciu, że ustalenia faktyczne sprawy zostały dokonane przez organ skarbowy egzekucyjny z zachowaniem reguł procedury przewidzianych w kpa w szczególności zgodnie z art. 77 i 80, podzielenie błędnej oceny pod względem zgodności z prawem aktów prawnych tego organu (art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.) i w konsekwencji utrzymanie w mocy postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. OZ w K. z dnia [...] naruszającego przepisy prawa, w szczególności art. 195a § 1 kkw oraz art. 3 § 1, art. 4 i art. 157 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002, Nr 110, poz. 968 ze zm.). Na tej podstawie wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Wskazując na przepisy ustrojowe Prokurator wywiódł, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest dokonanie kontroli zaskarżonego aktu co zostanie zrealizowane jedynie wówczas, gdy orzeczenie ujawni wszelkie wypadki naruszenia prawa, przy czym samo wydanie wyroku obowiązku tego nie spełnia. Nadto z art.141 § 4 P.p.s.a. wynika domyślnie obowiązek skontrolowania ustaleń faktycznych dokonanych przez organ administracji.
W zakresie właściwości rzeczowej urzędów skarbowych będących organem egzekucyjnym jest wykonywanie postanowień o zabezpieczeniu majątkowym, co odbywa się wg przepisów kodeksu karnego wykonawczego. Jednocześnie w myśl art. 27 kkw egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki prowadzi urząd skarbowy, zaś art. 195a § 1 kkw upoważnia prokuratora do zlecenia wykonania zabezpieczenia urzędowi skarbowemu. Również zgodnie z art. 179 § 2 kks organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest urząd skarbowy.
Postawę prawną wydanego postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym stanowił m.in. art. 292 § 2 kpk z którego jednoznacznie wynika, że Prokurator miał prawo zlecić Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wykonanie postanowienia z dnia [...] o zabezpieczeniu majątkowym. Ustawodawca przyznał w art. 195a § 1 kkw uprawnionemu organowi (prokuratorowi i sądowi) prawo wyboru jednego organu egzekucyjnego właściwego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu przepadku oraz innych kar majątkowych i roszczeń dochodzonych w postępowaniu karnym lub karnym skarbowym. Przesądzona jest więc kwestia właściwości organu egzekucyjnego. Decyduje o niej organ wydający postanowienie o zabezpieczeniu. W przepisie tym zabrakło jednak wskazania, w jakim trybie ma działać organ, któremu prokurator lub sąd zlecił dokonanie zabezpieczenia. Właściwe wydaje się stosowanie zasady, że wyznaczony urząd skarbowy wykonujący na postawie art. 195a § 1 kkw postanowienie o zabezpieczeniu przepadku stosuje przepisy o egzekucji sądowej, a nie administracyjnej. Wniosek taki potwierdza literalna interpretacja art. 195a § 1 kkw stanowiącego, że prokurator może zlecić wykonanie postanowienia w całości urzędowi skarbowemu. W art. 292 kpk zostały określone różne sposoby zabezpieczenia w zależności od jego przedmiotu. § 1 stanowi, że zabezpieczenie co do zasady następuje w sposób wskazany w kodeksie postępowania cywilnego. Ma to odniesienie do zabezpieczenia grzywny, roszczeń o naprawienie szkody, obowiązku jej naprawienia, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenia pieniężnego i nawiązki. Natomiast zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób określony w § 2 tego przepisu, tj. poprzez zajęcie nieruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz poprzez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Przepis ten (poza osobą na majątku, której dokonywane jest zabezpieczenie) jest adresowany przede wszystkim do organu upoważnionego do wydania postanowienia o zabezpieczeniu, wskazując temu organowi, jakie są prawnie dopuszczalne sposoby zabezpieczenia poszczególnych kar majątkowych. Zdaniem Prokuratora przepis ten nie jest adresowany do organu egzekucyjnego, a w żadnym razie nie decyduje o właściwości organu egzekucyjnego i nie reguluje trybu dokonania zabezpieczenia. Art. 292 kpk i § 170 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 38, poz. 163 ze zm.) wskazuje zatem na cywilno-prawny, a nie administracyjny sposób zabezpieczenia, którego konsekwencją jest odesłanie do odpowiednich przepisów sądowego postępowania egzekucyjnego (art. 747 kpc), w tym w szczególności przepisów kodeksu karnego wykonawczego. Zatem wniosek organów egzekucyjnych co do stwarzania w przepisie art. 292 § 1 kpk podstawy do wyłączenia właściwości urzędu skarbowego, jako organu zobowiązanego do wykonania zabezpieczenia, uznać należy za nieprawidłowy. Na cywilno-prawny charakter sposobu zabezpieczenia wskazuje treść art. 25 § 1 i 2 kkw i art. 27 kkw. Przepisy te regulują tryb wykonania zabezpieczenia i właściwość organów upoważnionych do jego wykonania. Zgodnie z tymi przepisami egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz zobowiązania określonego w art. 52 kk prowadzi się według kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Przepisy procedury cywilnej mają również zastosowanie do wykonania postanowień o zabezpieczeniu roszczeń cywilnych będących przedmiotem postępowania karnego oraz grzywny – art. 25 § 2 kkw. Zgodnie z art. 27 kkw egzekucję środka przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Środek karny przepadku oraz nawiązka na rzecz Skarbu Państwa to należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. i dlatego ma tu zastosowanie art. 3 tej ustawy. Należy więc przyjąć, że organ ten wykonuje także postanowienia o zabezpieczeniu przepadku przedmiotów, skoro zgodnie z art. 27 kkw egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to i postanowienie o zabezpieczeniu tego przepadku realizuje ten organ. Wprawdzie przepisy kkw nie określają jednoznacznie sytuacji, gdy przedmiotem zabezpieczenia ma być wyłącznie środek karny przepadku to jednak przepis art. 195 a § 1 kkw daje prokuratorowi uprawnienia do rozszerzania właściwości rzeczowej urzędu skarbowego w zakresie wykonania zabezpieczenia nie tylko grożącego przepadku ale i innych zabezpieczeń, które z zasady określonej w art. 25 § 2 kkw powierzono komornikowi sądowemu. W takim też zakresie art.195a § 1 kkw w odniesieniu do art. 27 kkw stanowi jego uzupełnienie regulując kwestie zabezpieczenia tych roszczeń, podobnie jak § 2 w odniesieniu do art. 25 kkw. Skoro urząd skarbowy może wykonywać orzeczenia dotyczące zabezpieczenia przepadku oraz grzywny, roszczeń o naprawienie szkody, świadczeń pieniężnych albo nawiązek, to tym bardziej uznać należy jego kompetencję do dokonania zabezpieczenia samego przepadku. Z przepisu art. 179 § 2 kks wynika, że organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe jest urząd skarbowy chyba, że kodeks stanowi inaczej. Przepis ten również określa organ właściwy do wykonania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym – urząd skarbowy.
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w art. 170 pozostawiła w mocy przepisy ustaw szczególnych dotyczące administracyjnego postępowania zabezpieczającego na podstawie orzeczenia m.in. prokuratora lub sądu o zabezpieczeniu rzeczy, w stosunku do których może być orzeczony przepadek. Do tych uregulowań należy ustawa o prokuraturze i wydane na jej postawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. W paragrafie 170 tego Regulaminu przewidziano, że prokurator przesyła organowi egzekucyjnemu postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym a w piśmie przewodnim wskazuje mienie podejrzanego ujawnione w toku postępowania przygotowawczego i miejsce, w którym się ono znajduje, a w przypadku dokonania tymczasowego zajęcia przez Policję dołącza jeden egzemplarz protokołu tego zajęcia. W ocenie skarżącego spełnienie tych warunków daje wystarczająca podstawę do działania organu egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego nie zgadzając się z zarzutem wadliwego wykonania przez WSA funkcji kontrolnej wynikającej z przepisu art. 1 prawa o ustroju sądów administracyjnych. Jednocześnie wskazał, że art. 27 kkw dotyczy właściwości organu przy egzekucji, a nie zabezpieczeniu grożącego przepadku. Natomiast art. 195a kkw uprawnia prokuratora do powierzenia wykonania zabezpieczenia urzędowi skarbowemu jedynie wówczas, gdy jednym postanowieniem orzeczono przepadek oraz inny środek karny wymieniony w tym przepisie i jest to jedyny przypadek, w którym prokurator może powierzyć wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu urzędowi skarbowemu. Jest to wyjątek od reguły wynikającej z art. 292 § 1 kpk i nie może być interpretowany rozszerzająco. Również art.179 § 2 kks nie dotyczy sprawy, gdyż ma on wyłącznie zastosowanie w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe. Tymczasem zabezpieczenie orzeczone przez Prokuratora dotyczy podejrzenia popełnienia czynu z art. 78 ustawy o wyrobach medycznych, który to czyn nie jest ani przestępstwem, ani wykroczeniem skarbowym. W uzupełnieniu organ wskazując na art. 291 § 1 kpk wywiódł, że przepis ten wyraźnie wskazuje na wykonywanie zabezpieczenia w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego, a więc na komornika sądowego. Także analiza art. 25 i art. 27 kkw prowadzi do wniosku, że jedynym organem egzekucyjnym uprawnionym do dokonania zabezpieczenia jest komornik sądowy. Wobec tego w sprawie ma zastosowanie art. 1 § 2 kkw, który wyraźnie wskazuje, że w postępowaniu wykonawczym w kwestiach nieuregulowanych w Kodeksie stosuje się odpowiednio przepisy kpk, a zatem zabezpieczenie przepadku okularów winno na podstawie art. 292 § 1 kpk nastąpić na podstawie przepisów kpc.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W ramach podstaw kasacyjnych Prokurator wskazał na naruszenie przepisów ustrojowych, a to art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269, ze zm.) w powiązaniu z art.3 § 1 i 2 P.p.s.a., polegające na wadliwym wykonaniu przez WSA funkcji kontrolnej wynikającej z tych przepisów.
Zgodnie z art. 1 ustawy ustrojowej, Art. 1.
§ 1.
sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta wykonywana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, natomiast zakres działania sądów administracyjnych ukształtowany został w przepisie art. 3 P.p.s.a.
Z unormowań tych wynika, że sąd administracyjny pozbawiony jest prawa do dokonywania ustaleń faktycznych stanowiących podstawy rozstrzygnięcia administracyjnego, a przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena z punktu widzenia zgodności z prawem procesu stosowania norm prawa w określonej sytuacji faktycznej. Przy uwzględnieniu przepisu art. 134 P.p.s.a. zakreślającego granice orzekania (brak związania granicami skargi), sąd administracyjny winien poddać więc ocenie czy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, czy został zebrany i oceniony prawidłowo, a także czy do ustalonego w taki sposób stanu faktycznego organy dokonały poprawnej subsumcji przepisów prawa materialnego. W przypadku ustalenia, że naruszenia w tym zakresie nie wystąpiły, sąd jest uprawniony do oddalenia skargi (art. 151 P.p.s.a.).
W realiach sprawy Sąd i instancji nie czynił własnych ustaleń faktycznych, a ponieważ dokonał oceny zaskarżonego postanowienia stosując kryterium zgodności z przepisami prawa i dał temu wyraz z zaskarżonym wyroku oraz jego uzasadnieniu, dlatego nie wykroczył poza granice wyznaczone wskazanymi przepisami. Tym samym nie dopuścił się naruszenia przepisów wyznaczających sprawowaną przez sąd administracyjny funkcję.
W ramach podstawy z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wskazano na naruszenie przepisów postępowania, a to art.141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i w zw. z art. 77 oraz art. 80 kpa, a także art. 195a § 1 kkw i art. 3 § 1, art. 4 i art. 157 § 1 u.p.e.a.
W świetle tak sformułowanego zarzutu przypomnieć należy stan faktyczny sprawy ustalony przez organy, a zaakceptowany przez WSA. I tak w dniu [...] do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wpłynęło postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w K. z dnia [...] sygn. [...] w przedmiocie zabezpieczenia przepadku na rzecz Skarbu Państwa dowodu rzeczowego, zaopatrzone klauzulą wykonalności. Postanowienie to wydane zostało na podstawie art. 291, 292 i 293 § 1 kpk. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 29 czerwca 2006r. na podstawie art. 157 § 1 u.p.e.a., nie przystąpił do zabezpieczenia i zwrócił postanowienie Prokuratorowi wskazując, że zgodnie z art. 292 § 1 kpa zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób wskazany w kpc, a zatem w trybie egzekucji sądowej, a nie administracyjnej, natomiast wyrażona w art. 195a kkw możliwość zlecenia urzędowi skarbowemu wykonania postanowienia o zabezpieczeniu dotyczy sytuacji, w której jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę. W sprawie sytuacja taka nie występuje, gdyż postanowienie zabezpiecza tylko grożący przepadek. Nadto podstawą zabezpieczenia w trybie egzekucji administracyjnej musi być zarządzenie zabezpieczenia wydane przez wierzyciela a jego brak skutkuje odmową wykonania zabezpieczenia. Na skutek zażalenia Prokuratora, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, a WSA skargę na rozstrzygnięcie to oddalił.
Przedstawione powyżej okoliczności faktyczne, mimo zarzutu naruszenia art. 77 i art.80 kpa w powiązaniu z art.145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a., nie są w istocie skargą kasacyjną kwestionowane, co wynika z uzasadnienia wniesionego środka odwoławczego. Co więcej, Prokurator na tych właśnie ustaleniach faktycznych opiera dalsze podstawy kasacyjne co oznacza, że zarzut naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego jest nieusprawiedliwiony. Pozostaje więc do oceny dokonana przez WSA wykładnia przepisu art. 195a § 1 kkw i art. 3 § 1, art. 4 i art. 157 § 1 u.p.e.a., która w ocenie Prokuratora jest wadliwa.
Zabezpieczenie majątkowe uregulowane w Rozdziale 32 Kodeksu postępowania karnego (ustawa z dnia 6 czerwca 1997r. – Dz. U. nr 89, poz.555, ze zm.) ma na celu zapewnienie w przyszłości wykonanie orzeczonych przez sąd kar i środków karnych o charakterze majątkowym, a także roszczeń o charakterze cywilnoprawnym. Wynika to z przepisu art. 291 § 1 kpa który stanowi, że w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, nawiązkę lub świadczenie pieniężne albo nałożyć obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego. W razie popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu lub wyrządzenia przestępstwem szkody w mieniu, może z urzędu nastąpić zabezpieczenie roszczeń o naprawienie szkody (§ 2 ). Postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia może być wydane w postępowaniu przygotowawczym przez prokuratora (art. 293 § 1 kpk) i zasadą jest, że zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 292 § 1 kpk), z odrębnościami ale jedynie co do sposobu zabezpieczenia, wynikającymi z paragrafu 2 tegoż artykułu.
Z kolei zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. nr 90, poz.557, ze zm.), wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawienie wolności odbywa się według przepisów niniejszego kodeksu, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przy takiej regulacji sięgnąć należy do Rozdziału IV – Postępowanie wykonawcze, oddziału 3 – postępowanie egzekucyjne tegoż kodeksu.
Zasadę prowadzenia egzekucji według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego wyraża art. 25 § 1 kkw stanowiąc, że egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz zobowiązania określonego w art. 52 Kodeksu karnego prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej. Przepis § 1 stosuje się również do wykonania postanowień o zabezpieczeniu roszczeń cywilnych będących przedmiotem postępowania karnego oraz grzywny ( § 2 ). Poza przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, na zasadzie wyjątku, uregulowano egzekucję środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa. Egzekucja ta z mocy art. 27 kkw przekazana została urzędom skarbowym, które prowadzą ją według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej. Natomiast kwestia zabezpieczenia środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa nie została w pozytywny sposób rozstrzygnięta. W szczególności przepis art.27 kkw nie zawiera analogicznego do § 2 art.25 kkw unormowania, które pozwoliłoby na wskazanie urzędu skarbowego, jako organu właściwego do zabezpieczenia środka karnego przepadku oraz nawiązki. Prowadzi to do wniosku, że zabezpieczenie środka karnego przepadku, czy nawiązki na rzecz Skarbu Państwa, następuje w sposób określony w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 292 § 1 kpk). Wskazanie takiego sposobu zabezpieczenia przesądza również o właściwości organu wykonującego zabezpieczenie i organem tym jest komornik sądowy chyba, że czynność zastrzeżona została dla sądu (art. 759 § 1 kpc).
W ramach wyjątku od zasady prowadzenia egzekucji i zabezpieczenia według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego rozpatrywać należy również regulację zawartą w art. 195a kkw. Przepis ten dodany z dniem 1 lipca 2003r. przez art. 3 pkt 12 ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 111, poz. 1061) ma brzmienie: § 1 - "Jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości organowi określonemu w art. 187".
Wbrew skardze kasacyjnej Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni powyższego przepisu stwierdzając, że możliwość zlecenia urzędowi skarbowemu wykonania postanowienia o zabezpieczeniu na majątku dotyczy tylko takiego postanowienia, w którym kumulatywnie zastosowano nie tylko zabezpieczenie grożącego przepadku lecz także innych wymienionych w przepisie tym kar i obowiązków. Stanowisko to oparte na wykładni gramatycznej jest konsekwencją użycia przez ustawodawcę słowa "oraz", które w unormowaniu tym pełni funkcję spójnika - koniunkcji. Zatem tylko łączne orzeczenie tym samym (przepis używa słowa – "jednym") postanowieniem przepadku i grzywny względnie przepadku i jednego z obowiązków wskazanych tym przepisem, otwiera przed sądem lub prokuratorem możliwość zlecenia wykonania zabezpieczenia urzędowi skarbowemu. Jeżeli sąd lub prokurator skorzysta z uprawnienia wynikającego z tego przepisu, wtedy wykonanie postanowienia w całości następuje przez urząd skarbowy, oczywiście w trybie przepisów właściwych temu organowi, co wynika z zasady wyrażonej w art. 1 pkt 2 u.p.e.a. Przy takiej wykładni przepisu art.195a kkw stwierdzić należy, że art. 3 § 1, art. 4 oraz art.157 § 1 u.p.e.a. nie został naruszony, skoro postanowienie Prokuratora dotyczyło wyłącznie zabezpieczenia przepadku. W tym stanie faktycznym Prokurator nie był uprawniony do zlecenia wykonania postanowienia sygn. akt [...] Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., gdyż w tym przypadku postępowanie zabezpieczające winno być prowadzone według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 292 § 1 kpk), ze wszystkimi konsekwencjami, w tym także co do organu wykonującego czynności zabezpieczające.
Na marginesie zauważyć jednak należy, że organy wadliwie zinterpretowały przepis art.155a § 1 i art. 156 § 1 u.p.e.a. domagając się od prokuratora również zarządzenia, o którym mowa w tych przepisach. Otóż w odniesieniu do postanowień o zabezpieczeniu mają zastosowanie przepisy szczególne, a to Kodeks postępowania karnego, ustawa o Prokuraturze i wydany na jej podstawie regulamin urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Przepisy te mają zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co wynika wprost z art. 170 § 1 tej ustawy (pozostają w mocy przepisy ustaw szczególnych dotyczące administracyjnego postępowania zabezpieczającego na podstawie orzeczenia prokuratora, sądu, organów administracji celnej lub organów kontroli administracji publicznej o zabezpieczeniu rzeczy, w stosunku do których może być orzeczony przepadek). Jeżeli więc prokurator przekazał organowi egzekucyjnemu postanowienie z pismem odpowiadającym w swej treści powyższym przepisom, to brak było podstaw do żądania przez organ egzekucyjny odrębnego, dodatkowego zarządzenia, o którym mowa w art. 155a § 1 u.p.e.a. Niemniej jednak w stanie faktycznym sprawy Sąd I instancji przepisów tych nie stosował zasadnie przyjmując, że z innych przyczyn dokonanie zabezpieczenia przez urząd skarbowy było niedopuszczalne.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, w oparciu o przepis art.184 P.p.s.a.