I OSK 1062/24

I OSK 1062/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-07-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dariusz Chaciński
Elżbieta Kremer /przewodniczący/
Iwona Bogucka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Sygn. powiązane
II SA/Bd 1059/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2023-12-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie sędzia NSA Iwona Bogucka (sprawozdawca) sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1059/23 w sprawie ze skargi S.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 13 lipca 2023 r. nr SKO-82-552/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 19 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 1059/23 oddalił skargę S.F. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z 13 lipca 2023 r., nr SKO-82-552/23, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Czernikowo z 31 maja 2023 r., nr GOPS.5233.131od.2023 o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.
W skardze kasacyjnej skarżąca wniosła alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Skarżąca zrzekła się przeprowadzenia rozprawy.
Sądowi I instancji zarzucono:
I. naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.) przez błędne uznanie, że fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy osoba ta sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, stanowi o braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności (córce osoby niepełnosprawnej).
II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.: art. 269 ust. 1 przez błędne uznanie, że uchwała NSA z 14 listopada 2022 r, I OPS 2/22 ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, co doprowadziło do niezasadnego związania stanowiska sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w sposób w niej wskazany, podczas gdy okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy świadczą o tym, że nie zawiera się ona w zakresie stosowania w/w uchwały.
Uzasadniając zarzuty podkreślono, że chociaż Kolegium i Sąd zasadnie przywołały uchwałę I OPS 2/22, bowiem co do zasady, w większości podobnych przypadków ma ona zastosowanie do sytuacji, w której niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przedmiotowa sprawa jednak nie wpasowuje się w ramy stosowania w/w uchwały NSA. W orzecznictwie sądów administracyjnych powstałym po wydaniu uchwały ukształtował się pogląd, zgodnie z którym uchwała ta ma jedynie zastosowanie do przypadków, w których próbuje się wykluczyć daną osobę z kolejności osób uprawnionych na podstawie stanu jej zdrowia, a który to stan nie został potwierdzony właściwym orzeczeniem o niepełnosprawności. Z kolei w niniejszej sprawie powodem braku możliwości sprawowania opieki przez małżonkę niepełnosprawnego jest fakt sprawowania już przez nią opieki nad jej niepełnosprawną matką, z tytułu sprawowania której pobiera ona świadczenie pielęgnacyjne. Taka sytuacja jest odmienna aniżeli stany faktyczne, na podstawie których zapadło rozstrzygnięcie w uchwale I OPS 2/22. Skarżąca konsekwentnie podnosi, że nielegitymowanie się przez małżonkę niepełnoprawnego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi o braku możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, w sytuacji, w której małżonek ten jest uprawniony do świadczenie pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad inną osobą.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zawnioskował o przeprowadzenie rozprawy w sprawie.
Postanowieniem z 14 maja 2025 r., I OSK 1062/24 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie do czasu podjęcia przez skład siedmiu sędziów NSA rozstrzygnięcia w sprawach o sygn. I OPS 2/24 i I OPS 1/25. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu tego postanowienia, wskazane sprawy zawisły na skutek przedstawienia przez składy orzekające zagadnienia prawnego składowi powiększonemu NSA. W obu przypadkach, przedstawiając wskazane zagadnienie prawne, składy orzekające nie podzieliły stanowiska zajętego w pkt 2 uchwały siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22, zgodnie z którym: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)." W rozpoznawanej sprawie ustalono, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, natomiast sprawuje już opiekę nad osobą niepełnosprawną (matką) i z tego tytułu ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzje organów administracji oraz zaskarżony wyrok oparto na wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którą, w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym NSA uznał, że w sprawie zachodzi podstawa zawieszenia z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., udzielenie odpowiedzi na przedstawione zagadnienia prawne może mieć znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ze względu na zastosowaną podstawę prawną.
W dniu 6 października 2025 r. skład siedmiu sędziów NSA w sprawach I OPS 2/24 i I OPS 1/25 podjął uchwały o pozostawieniu przedstawionego zagadnienia prawnego bez rozpoznania. W uzasadnieniach uchwał wyjaśniono, że pytanie zadane przez sąd administracyjny w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. powinno być tożsame (identyczne) z pytaniem, które wywołało przełamywaną uchwałę. Wymóg tożsamości zadanego pytania przez sąd administracyjny z pytaniem, które wywołało przełamywaną uchwałę, dotyczy zarówno takiej sytuacji w której pytanie wykracza poza ramy wiążące w uchwale jak i sytuacji, w której pytanie nie obejmuje w całości ram wiążących w uchwale. W tym ostatnim przypadku mogłoby dojść do sytuacji, w której pytanie sądu administracyjnego nie mogłoby doprowadzić do przełamania stanowiska zawartego w uchwale, albowiem zakres przedmiotowy stanowiska zawartego w uchwale jest szerszy niż zakres przedmiotowy pytania. Skład powiększony NSA doszedł do przekonania, że zakres przedmiotowy uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 nie jest tożsamy z zakresem przedmiotowym zagadnienia prawnego przedstawionego w obu sprawach przez składy orzekające. Uchwała I OPS 2/22 składa się z dwóch punktów, pierwszy dotyczy możliwości nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez inne osoby niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), natomiast pkt 2 uchwały dotyczy możliwości nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez inną osobę niż współmałżonek osoby wymagającej opieki ( art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.). Natomiast przedstawione w obu sprawach do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne dotyczy pkt. 2 uchwały I OPS 2/22. Zakres przedmiotowy uchwały I OPS 2/22 jest szerszy niż zakres przedmiotowy zagadnienia prawnego przedstawionego w trybie art. 269 p.p.s.a., czyli zachodzi brak tożsamości pomiędzy zakresem przedmiotowym uchwały, a pytaniem sformułowanym przez skład orzekający w trybie art. 269 p.p.s.a., co uzasadnia podjęcie uchwały o pozostawieniu przedstawionego zagadnienia prawnego bez rozpoznania.
Postanowieniem z 24 października 2025 r., I OSK 1062/24 Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Stosownie do przepisu art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania Sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej.
Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjne nie podlega uwzględnieniu.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a., przy czym zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczy art. 269 ust. 1 p.p.s.a. i sprowadza się do zakwestionowania związania uchwałą I OPS 2/22 ze względu na to, że przyczyną, z powodu której małżonka osoby niepełnosprawnej nie może się opiekować mężem jest fakt sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. W przekonaniu skarżącej kasacyjnie daje to podstawę do uznania, że w sprawie powołana uchwała nie ma zastosowania. Dla potwierdzenie tego stanowiska przytoczono przykłady wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, w których postawiono tezę, że w uchwale I OPS 2/22 przedmiotem oceny powiększonego składu NSA były tylko sytuacje, w których ocena, czy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka, dotyczyła stanu zdrowia tego małżonka, który – mimo braku stosownego orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności - miał być przeszkodą w realnym i efektywnym sprawowaniu opieki nad osobą wymagającą wsparcia. Oznacza to, że omawianą uchwałą nie są objęte sytuacje, gdy to nie stan zdrowia małżonka jest przeszkodą w sprawowaniu przez niego opieki nad współmałżonkiem wymagającym opieki, ale to, że opiekę taką małżonek ten już sprawuje nad innym członkiem rodziny, wobec którego jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności i w związku z tą opieką uzyskał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych: II SA/Go 180/23, IV SA/Po 483/23, II SA/Gd 172/23, II SA/Ke 684/22, II SA/Ke 167/23, II SA/Ke 480/23, II SA/Ke 757/23).
Analiza przywołanych w skardze kasacyjnej wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych wskazuje, że część z nich nie została poddana kontroli instancyjnej i uprawomocniła się. W stosunku do wyroków WSA w Kielcach o sygn. II SA/Ke 684/22, II SA/Ke 167/23, II SA/Ke 480/23, II SA/Ke 757/23 zostały natomiast wniesione skargi kasacyjne. Na skutek ich rozpoznania Naczelny Sąd Administracyjny odpowiednio wyrokami o sygn. I OSK 957/23, I OSK 1468/23, I OSK 3140/23, I OSK 857/24 uchylił wyroki sądu I instancji i oddalił skargi. W wyroku z 27 maja 2024 r., I OSK 957/23 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w szczególności, że uchwała I OPS 2/22 ma charakter abstrakcyjny, gdyż o jej podjęcie wystąpił Rzecznik Praw Obywatelskich (art. 264 § 2 p.p.s.a.). Pytanie Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczyło kwestii, czy możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności, w sytuacji gdy małżonek niepełnosprawnego wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie faktycznie sprawować opieki nad niepełnosprawnym. Zatem przy podejmowaniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny, opowiadając się za literalnym rozumieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., oceniał kompleksowo "przyczyny obiektywne" stojące na przeszkodzie do faktycznego sprawowania opieki, nie rozróżniając ich na te związane ze stanem zdrowia małżonka osoby wymagającej pomocy, czy też związane z innymi sytuacjami. NSA stwierdził, że nieprawidłowe jest stanowisko sądu I instancji, jakoby uchwała I OPS 2/22 dotyczyła innego stanu faktycznego i innych przepisów, aniżeli zastosowane w sprawie, a w konsekwencji nie wiązała w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie w całości podziela i uznaje za swoje stanowisko wyrażone w powołanym wyroku I OSK 957/23, jak też w pozostałych przywołanych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, którymi uchylono wyroki sądu I instancji. Stwierdza dodatkowo, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r. przewidywała szereg przesłanek negatywnych stojących na przeszkodzie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonym osobom. Część z nich dotyczyła wnioskodawców już mających ustalone prawo do świadczeń opiekuńczych, nie miały one jednak charakteru bezwzględnego, albowiem na mocy art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu, osobie uprawnionej przysługiwało prawo wyboru świadczenia. Natomiast kwestia uregulowana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., wbrew literalnemu brzmieniu tego przepisu, nie pozbawia prawa do świadczenie pielęgnacyjnego w przypadku opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim. Przepis ten reguluje natomiast kolejność w dostępie do świadczenia dla osób wyznaczonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Rozbieżności, jakie pojawiły się w związku z tą regulacją zostały rozstrzygnięte uchwałą I OPS 2/22, wiążącą również w niniejszej sprawie. Zarzut naruszenia art. 269 ust. 1 p.p.s.a. przez Sąd I instancji nie znajduje potwierdzenia.
W konsekwencji nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia prawa materialnego. Zarzut ten został ograniczony do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. bez wyraźnego wskazania na formę naruszenia – czy doszło do błędnej wykładni czy do niewłaściwego zastosowania. Jakkolwiek użyty zwrot "przez błędne uznanie" sugeruje zarzut niewłaściwego zastosowania, to podnoszone w uzasadnieniu argumenty odwołują się do kwestii interpretacyjnych, zarzut może zatem podlegać rozważeniu w obu aspektach.
Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. była przedmiotem kontrowersji, która doprowadziła do rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, Okoliczność ta stała się przyczyną wystąpienia przez Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o podjęcie uchwały przez skład powiększony NSA, mającej na celu wyjaśnienie:
- czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
- czy też dopuszczalne jest przyznanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?
Przedstawiona rozbieżność dotyczyła stosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 w zestawieniu w dwoma przypadkami: jednym uregulowanym w art. 17 ust. 1a (pkt 1 i 2) u.ś.r. i drugim uregulowanym w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., a dotyczącym opieki nad osoba niepełnosprawną pozostającą w związku małżeńskim. W konsekwencji tak postawionego wniosku, uchwałą z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22 skład siedmiu sędziów NSA orzekł, że:
1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji przy rozpoznaniu sprawy powołał się na stanowisko zajęte w pkt 2 wymienionej uchwały i wskazał na jej wiążący charakter, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. Uchwałą składu siedmiu sędziów NSA jest także związany skład orzekający NSA. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podjęcie uchwały, zarówno abstrakcyjnej, jak i konkretnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Tak więc w art. 269 § 2 p.p.s.a. został sformalizowany tryb umożliwiający składom orzekającym sądów administracyjnych odstąpienie od stanowiska zajętego w uchwale abstrakcyjnej lub konkretnej. Nierespektowanie przez jakikolwiek skład orzekający wojewódzkiego sądu administracyjnego lub NSA wykładni dokonanej w uchwale tego sądu (abstrakcyjnej lub konkretnej) przez przyjęcie w innej sprawie odmiennego rozumienia określonego przepisu z jednoczesnym zignorowaniem trybu postępowania określonego w art. 269 p.p.s.a. należy uznać za naruszenie tego ostatniego przepisu.
Natomiast zmiana przepisów prawa, których dotyczy dana uchwała, powoduje utratę mocy wiążącej uchwały.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie naruszył art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przyjmując związanie uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, i w konsekwencji stwierdzając, że nie ma podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego w sytuacji, gdy organ dokonał wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z kierunkiem przyjętym w uchwale.
Związanie uchwałą ustaje w dwóch sytuacjach. Pierwsza ma miejsce w przypadku zmiany stanu prawnego. Może ona nastąpić zarówno na drodze działań prawodawcy, jak i na skutek utraty mocy obowiązującej przez przepis prawa w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność przepisu z Konstytucją. Druga jest skutkiem zastosowania art. 269 § 1 p.p.s.a. i wystąpienia przez skład orzekający, nie podzielający stanowiska zajętego w uchwale, z zagadnieniem prawnym mającym na celu odstąpienie od uchwały.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwała z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, nadal ma wiążący charakter pomimo tego, że Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu skargi konstytucyjnej orzekł w dniu 8 lipca 2025 r. w sprawie SK 33/23, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy przepis uznany został za niezgodny z ustawą zasadniczą od daty jego wprowadzenia do obrotu prawnego (ex tunc).
Odnosząc się do tego wyroku należy w pierwszej kolejności dostrzec, że dotyczy on wprost zgodności z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., podczas gdy podstawę prawną kontrolowanych decyzji stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., którego bezpośrednio wyrok nie dotyczy, nie mógłby zatem wywrzeć skutku normatywnego w odniesieniu do podstawy prawnej decyzji.
Ponadto, wyrok ten do chwili obecnej nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, zgodnie z art.190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie zaś z art.190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Z powodu braku właściwej publikacji, wyrok ten nie mógł zatem wywołać skutków normatywnych, związanych z obowiązywaniem kontrolowanych przepisów. Ogłoszenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym nie ma charakteru wyłącznie technicznego, lecz stanowi konstytucyjnie określony warunek jego wejścia w życie i wywołania skutków prawnych w sferze powszechnie obowiązującej. Skoro nie nastąpiła zmiana stanu prawnego, to nie doszło do utraty mocy wiążącej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Drugi tryb odstąpienia od wiążącej uchwały reguluje art. 269 § 1 p.p.s.a. Tryb taki został zainicjowany, w konsekwencji czego postępowanie w niniejszej sprawie było zawieszone do czasu podjęcia przez skład siedmiu sędziów NSA rozstrzygnięć w sprawach I OPS 2/24 i I OPS 1/25. Jak wyżej opisano, dniu 6 października 2025 r. skład siedmiu sędziów NSA w sprawach I OPS 2/24 i I OPS 1/25 podjął uchwały o pozostawieniu przedstawionego zagadnienia prawnego bez rozpoznania. Podane w uzasadnieniach powody, dla których pozostawiono bez rozpoznania zagadnienie prawne prowadzą do wniosku, że występowanie przez skład w sprawie niniejszej w trybie art. 269 p.p.s.a. nie byłoby możliwe, albowiem zakres przedmiotowy uchwały I OPS 2/22 jest szerszy, niż zagadnienie występujące w niniejszej sprawie, która może dotyczyć wyłącznie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
Wobec powyższego, zarówno zarzut błędnej wykładni, jaki o niewłaściwego zastosowania prawa materialnego nie uzasadniają uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało sporządzone z uwzględnieniem przepisu art. 193 in fine p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.