I NSW 57/24

SN
I NSW 57/24
POSTANOWIENIE
Dnia 20 listopada 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
Prezes SN Joanna Lemańska (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Paweł Czubik
‎
SSN Oktawian Nawrot
‎
SSN Adam Redzik
‎
SSN Mirosław Sadowski
‎
SSN Aleksander Stępkowski
‎
SSN Krzysztof Wiak
w sprawie ze skargi partii politycznej Porozumienie Jarosława Gowina (obecnie: Porozumienie dla Demokracji)
na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej nr 334/2019 z dnia 25 listopada 2019 r.
‎
w sprawie sprawozdania partii politycznej Porozumienie Jarosława Gowina
‎
o źródłach pozyskania środków finansowych w 2018 r.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 20 listopada 2024 r.,
uznaje skargę za zasadną.
UZASADNIENIE
Państwowa Komisja Wyborcza (dalej też jako: PKW) uchwałą nr 334/2019 z
dnia 25 listopada 2019 r. w sprawie sprawozdania partii politycznej Porozumienie Jarosława Gowina o źródłach pozyskania środków finansowych w 2018 r., na
podstawie art. 38a ust. 1 pkt 3 w związku z art. 38a ust. 2 pkt 5 ustawy z
dnia
23
czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz.U. 2018, poz. 580; dalej:
ustawa o partiach politycznych) postanowiła odrzucić sprawozdanie partii
politycznej Porozumienie Jarosława Gowina (nr. ewid. 333; obecnie: Porozumienie dla Demokracji; dalej: Partia) o źródłach pozyskania środków finansowych, w tym kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz o
wydatkach poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego w 2018 r., z powodu naruszenia art. 35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych.
Z uzasadnienia uchwały PKW wynika, że ze sprawozdania finansowego Komitetu Wyborczego Porozumienie Jarosława Gowina (dalej: Komitet) uczestniczącego w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego, przeprowadzonych w 2018 r. oraz z dokumentów załączonych do tego sprawozdania, a także z wyjaśnień złożonych przez Komitet w trakcie badania tego sprawozdania wynika, że Komitet utworzony przez Partię przyjął od tej Partii niezgodnie z prawem korzyści majątkowe o charakterze niepieniężnym w postaci mediów zużytych w trakcie korzystania z lokalu udostępnionego na siedzibę Komitetu, tj. korzyści o wartości 233,18 zł, co stwierdziła PKW w uchwale w
sprawie sprawozdania finansowego tego Komitetu z wyborów organów jednostek samorządu terytorialnego, przeprowadzonych w dniach 21 października i
4 listopada 2018 r. W konsekwencji PKW uznała, że przyjmując niedozwoloną korzyść majątkową o charakterze niepieniężnym Komitet naruszył art. 132 § 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.U. 2018, poz. 130; dalej: k.wyb.) w brzmieniu obowiązującym od 31 stycznia 2018 r.
PKW uznała, że stwierdzone uchybienie jest równoznaczne z tym, że
Partia
finansowała kampanię wyborczą utworzonego przez siebie Komitetu z
pominięciem swojego Funduszu Wyborczego, czym naruszyła art. 35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych, co, zgodnie z art. 38a ust. 1 pkt 3 i art. 38a ust. 2 pkt 5 ustawy o partiach politycznych, w brzmieniu obowiązującym na moment wydania ww. uchwały, skutkowało odrzuceniem sprawozdania finansowego Partii. W uzasadnieniu uchwały podkreślono przy tym, że art. 38a ust. 2 pkt 5 ustawy o
partiach politycznych ma charakter kategoryczny i nie pozostawia żadnego marginesu ocen.
Partia wniosła skargę od przedmiotowej uchwały, zarzucając jej:
1) naruszenie art. 133 § 1 k.wyb. przez jego błędną wykładnię, polegającą
na
przyjęciu, że nieodpłatne korzystanie przez komitet wyborczy w
czasie kampanii wyborczej z lokali partii politycznej, jak również z jej sprzętu biurowego, nie obejmuje korzystania przez komitet wyborczy z mediów w lokalu, podczas gdy nie wynika to z treści art. 133 § 1 k.wyb., a w konsekwencji:
2) naruszenie art. 35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych przez
zastosowanie tego przepisu i w konsekwencji błędne uznanie, że doszło do
niedozwolonego gromadzenia lub dokonywania wydatków przez Partię na
kampanię wyborczą z pominięciem Funduszu Wyborczego, co w rezultacie doprowadziło do błędnego uznania przez PKW
(omyłkowo oznaczoną w skardze jako „sąd”),
że zaistniały podstawy do odrzucenia sprawozdania finansowego Partii oraz
3) naruszenie art. 38a ust. 2 pkt 5 ustawy o partiach politycznych przez
zastosowanie tego przepisu, podczas gdy nie doszło do niedozwolonego gromadzenia lub dokonywania wydatków przez Partię na kampanię wyborczą z
pominięciem Funduszu Wyborczego, co w rezultacie doprowadziło do błędnego uznania przez PKW (omyłkowo oznaczoną w skardze jako „sąd”), że zaistniały podstawy do odrzucenia sprawozdania finansowego Partii.
Wskazując na powyższe, Partia wniosła o uznanie skargi za zasadną oraz o
zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Z ostrożności procesowej, na wypadek uznania przez Sąd Najwyższy, że
nie
zachodzą podstawy do bezpośredniego wydania orzeczenia, Partia wniosła o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytań prawnych co do zgodności art. 133 § 1 k.wyb. w związku z art. 38a ust. 1 pkt 3 i art. 38 a ust. 2 pkt 5 oraz art.
35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych z zasadą demokratycznego państwa prawa wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP oraz z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji w związku z art. 11 ust. 1 Konstytucji RP.
Państwowa Komisja Wyborcza wniosła o uznanie skargi za niezasadną.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Istota niniejszej sprawy koncentruje się na ocenie, czy doszło do
stwierdzonego przez PKW naruszenia art. 132 § 5 k.wyb., polegającego na
przyjęciu przez Komitet od Partii niedozwolonych korzyści majątkowych o
charakterze niepieniężnym w postaci mediów zużytych w trakcie korzystania z
lokalu udostępnionego na siedzibę Komitetu, a co za tym idzie, do naruszenia art.
35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych poprzez finansowanie przez Partię kampanii wyborczej utworzonego przez siebie Komitetu z pominięciem swojego Funduszu Wyborczego.
Zgodnie z art. 132 § 5 k.wyb., w brzmieniu obowiązującym od 31 stycznia 2018 r., komitetom wyborczym nie wolno przyjmować korzyści majątkowych o
charakterze niepieniężnym, z wyjątkiem: 1) nieodpłatnego rozpowszechniania plakatów i ulotek wyborczych przez osoby fizyczne; 2) pomocy w pracach biurowych udzielanej przez osoby fizyczne; 3) wykorzystania przedmiotów i
urządzeń, w tym pojazdów mechanicznych, udostępnianych nieodpłatnie przez
osoby fizyczne; 4) nieodpłatnego udostępniania miejsc do ekspozycji materiałów wyborczych przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej w zakresie reklamy.
Kluczowy dla prawidłowego odczytania treści normatywnej art. 132 § 5 k.wyb. pozostaje przy tym art. 133 § 1 k.wyb., stosownie do którego komitet wyborczy partii politycznej oraz koalicyjny komitet wyborczy, mogą nieodpłatnie korzystać
w
czasie kampanii wyborczej z lokali partii politycznej, jak również z jej sprzętu biurowego.
Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnia językowa i funkcjonalna art. 133 § 1 k.wyb. nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, co
czyni zarazem wniosek Partii o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytań prawnych dotyczących konstytucyjności
art. 133 § 1 k.wyb.
bezprzedmiotowym.
W postanowieniu z 5 maja 2015 r., III SW 6/15, Sąd Najwyższy, odnosząc
się do zagadnienia nieodpłatnego korzystania w czasie kampanii wyborczej z lokali partii politycznej, jak również z jej sprzętu biurowego w
rozumieniu art. 133 § 1 k.wyb., jednoznacznie bowiem wskazał, że w świetle art.
133 § 1 k.wyb. Komitet wyborczy nie musi płacić za korzystanie ze wszystkich pomieszczeń lokalu partii, jak również za korzystanie z całego sprzętu biurowego oraz mediów. Nie ponosi więc kosztów oświetlenia, ogrzewania, zużycia wody, gazu, połączeń telefonicznych i internetowych itp. wydatków związanych z
eksploatacją urządzeń technicznych i biurowych, w które lokal jest wyposażony.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie nie miał wątpliwości, że wbrew stanowisku PKW, nie wystąpiła w niniejszej sprawie sytuacja
nadużycia przez Komitet uprawnień w postaci przyjęcia od Partii niezgodnie z prawem korzyści majątkowych o charakterze niepieniężnym w
postaci
mediów zużytych w trakcie korzystania z lokalu udostępnionego na
siedzibę Komitetu. Nie doszło tym samym do uchybienia przez Komitet art. 132 § 5 k.wyb., a co za tym idzie zarzut skargi w postaci naruszenia art. 133 § 1 k.wyb. okazał się trafny.
Nie doszło
również do naruszenia art. 35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych, stosownie do którego wydatki partii politycznej na cel finansowania udziału partii politycznej w wyborach mogą być dokonywane tylko za
pośrednictwem Funduszu Wyborczego od dnia rozpoczęcia kampanii wyborczej. W tym celu środki pieniężne przekazywane są na odrębny rachunek bankowy odpowiedniego komitetu wyborczego.
Skoro bowiem przyjęcie przez Komitet od Partii korzyści majątkowych o
charakterze niepieniężnym w postaci mediów zużytych w trakcie korzystania z
lokalu udostępnionego na siedzibę Komitetu było w stanie faktycznym sprawy dozwolone, to w takiej sytuacji nie może być mowy o niezgodnym z prawem finansowaniu przez Partię kampanii wyborczej z pominięciem Funduszu Wyborczeg
o w rozumieniu art. 35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych.
W rezultacie trafny okazał się także zarzut naruszenia
art. 38a ust. 2 pkt 5 ustawy o partiach politycznych
, w brzmieniu obowiązującym do 31 marca 2023 r., zgodnie z którym odrzucenie sprawozdania następuje w przypadku gromadzenia lub dokonywania wydatków na kampanie wyborcze z pominięciem Funduszu Wyborczego.
Należało bowiem przyznać rację Skarżącemu, że skoro w okolicznościach sprawy nie doszło do naruszenia art. 35 ust. 2 ustawy o partiach politycznych, to
w
sprawie nie zaistniały podstawy do odrzucenia sprawozdania finansowego Partii w oparciu o art. 38a ust. 2 pkt 5 ustawy o partiach politycznych.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną na
podstawie art. 38b
in fine
w związku z art. 34b ust. 3 ustawy o partiach politycznych.
Joanna Lemańska
‎
Paweł Czubik
‎
Oktawian Nawrot
‎
Adam Redzik
‎
Mirosław Sadowski
‎
Aleksander Stępkowski
‎
Krzysztof Wiak
‎
r.g]
[ał].