I NSW 10/24

SN
I NSW 10/24
POSTANOWIENIE
Dnia 18 czerwca 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
Prezes SN Joanna Lemańska (przewodniczący)
‎
SSN Elżbieta Karska
‎
SSN Grzegorz Pastuszko
‎
SSN Adam Redzik
‎
SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)
‎
SSN Maria Szczepaniec
‎
SSN Marek Dobrowolski
w sprawie ze skargi partii politycznej P.,na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej nr […] z dnia 4 marca 2024 r.,w sprawie sprawozdania partii politycznej P., o źródłach pozyskania środków finansowych w 2022 r.,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 18 czerwca 2024 r.,
odrzuca skargę.
UZASADNIENIE
Uchwałą nr 108/2024 z dnia 4 marca 2024 r. (dalej: „uchwała”) Państwowa Komisja Wyborcza postanowiła odrzucić sprawozdanie partii politycznej P. (dalej: „partia polityczna”) o źródłach pozyskania środków finansowych,
w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskania oraz
o wydatkach poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego w 2022 r., z
powodu naruszenia art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (Dz. U. 1997 Nr 98 poz. 604, dalej: „ustawa o partiach politycznych”) oraz z powodu nieudzielania odpowiedzi na skierowane do partii pytania, co
uniemożliwiło stwierdzenie, że pozyskiwanie przez nią środków finansowych było zgodne z art. 24 ust. 1, ust. 4. ust. 4a, ust. 7 i ust. 8 ustawy o partiach politycznych.
Uchwała została doręczona partii politycznej
22 marca 2024 r.
Partia
polityczna P. działająca przez jej
Przewodniczącego P. T. (uprawnionego według postanowień statutu tej
partii do jej reprezentacji na zewnątrz), pismem nadanym listem zwykłym w
placówce duńskiego
operatora pocztowego 29 marca 2024 r., który wpłynął do
Sądu najwyższego w dniu 11 kwietnia 2024 r., wniosła skargę na wskazaną uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej, zaskarżając ją w całości.
Państwowa Komisja Wyborcza w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej podlega odrzuceniu, i
to
z dwóch przyczyn. Po pierwsze, gdyż została wniesiona po terminie, a nadto gdyż została wniesiona z naruszeniem art. 87
1
§ 1 k.p.c.
Zgodnie z art. 34b
ust.1. ustawy o partiach politycznych w przypadku odrzucenia informacji przez Państwową Komisję Wyborczą partia polityczna ma prawo, w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu informacji, wnieść do Sądu Najwyższego skargę na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odrzucenia informacji. Skarżący może wykorzystać drogę
pocztową w celu wniesienia skargi – należy jednak zauważyć, że
przyjęte
przez skarżącego rozwiązanie może rzutować na ustalenie terminu wniesienia skargi. Zgodnie  z art. 165
§ 2. k.p.c.
oddanie pisma procesowego w
polskiej placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo w zagranicznej placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem tego
pisma do sądu. W przedmiotowej sprawie pismo nadane zostało
nierejestrowanym
listem zwykłym w Danii w dniu 29 marca 2024 r. (tego dnia upływał termin na wniesienie skargi) i fizycznie wpłynęło do Sądu Najwyższego w dniu 11 kwietnia 2024 r.
Należy rozważyć, czy w przedmiotowej sprawie, jako sprawie publicznej, zastosowanie zyskuje w ogóle, przepis
art. 165
§ 2. k.p.c
w zakresie, w
jakim
dopuszcza skutki nadania w zagranicznej placówce pocztowej operatora
świadczącego pocztowe usługi powszechne na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej jako równoważne skutkom oddania
pisma procesowego w polskiej placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne. Wydaje się bowiem, że kwestia ta powinna być
interpretowana przez pryzmat rozwiązań występujących w ustawie Kodeks
wyborczy (zob. art. 241 §1 k.wyb.) – data wniesienia takiej skargi nadanej w państwie UE, jest datą jej wejścia do polskiej przestrzeni prawnej (przyjęcia do doręczenia przez polskiego operatora pocztowego) – zob. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2023 r. sygn..
I NSW 1240/23 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2023 r., sygn. I NSWR 2064/23
.
Zgodnie z
utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (postanowienie Sądu Najwyższego z 12 marca 1978 r., IV CZ 130/78, postanowienie Sądu Najwyższego z 22 września 1999 r. I CKN 672/99) datą równoznaczną z wniesieniem pisma procesowego do sądu polskiego, w przypadku nadania go w zagranicznym urzędzie pocztowym, jest data jego wpłynięcia do polskiego urzędu pocztowego.
To
stanowisko orzecznicze nadal pozostaje aktualne w odniesieniu m.in.
do
nadanych u zagranicznego operatora pocztowego skarg w zakresie prawa
publicznego rozpatrywanych przed Sądem Najwyższym (obecnie jest ono natomiast, w związku brzmieniem art.
165 § 2 k.p.c.,
nieaktualne w przypadku pism przedkładanych w procesie cywilnym pochodzących z państw członkowskich UE). Tym samym datę ewentualnego wniesienia do Sądu Najwyższego skargi z
art.
34b
ust. 1. Ustawy o partiach politycznych
nadanej u zagranicznego operatora pocztowego listem poleconym, określa data jego wpłynięcia do polskiej przestrzeni prawnej (przejęcia go przez operatora krajowego
wyznaczonego w
rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe
). W przypadku nierejestrowanych przesyłek zwykłych, data ta nie jest możliwa do ustalenia i
należy przyjąć, że jest to data wpłynięcia przesyłki do Sądu Najwyższego. W
przedmiotowej sprawie do nadania przesyłki w Danii doszło w dniu 29
marca
2024 r. (w dniu, z którego upływem, upłynął termin wniesienia skargi), z
pewnością w tym dniu przesyłka nadana nierejestrowanym listem zwykłym w
Danii nie mogła wpłynąć do polskiej przestrzeni pocztowej.
Z tej też przyczyny skarga, jako wniesiona po terminie podlega odrzuceniu.
Ustawodawca w ustawie o partiach politycznych nie skonkretyzował, jakiemu
organowi partii politycznej przysługuje legitymacja do zaskarżenia w
imieniu
partii uchwały Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu jej
sprawozdania o źródłach pozyskania środków finansowych (tak jak uczynił to np.
w art. 145 § 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (tekst
jedn.
Dz.U.
2022, poz. 1277 ze zm.)
w
odniesieniu do zaskarżenia postanowienia Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego komitetu wyborczego, wskazując, że legitymacja w tym zakresie przysługuje wyłącznie pełnomocnikowi finansowemu). Oznacza to, że generalnie status uczestnika w postępowaniu toczącym się przed Sądem Najwyższym, zainicjowanym skargą na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odrzucenia jej sprawozdania finansowego, ma partia polityczna i to partii politycznej przysługuje ogólna legitymacja do złożenia takiej skargi do Sądu Najwyższego, w trybie art. 34b ust. 1 ustawy o partiach politycznych.
Przyznanie partii politycznej ogólnej legitymacji (wynikającej z prawa materialnego) do zaskarżenia uchwały Państwowej Komisji Wyborczej w
przedmiocie odrzucenia sprawozdania finansowego do Sądu Najwyższego nie
oznacza jednak, że partia ta (organ
uprawniony według postanowień jej statutu do reprezentowania partii na zewnątrz)
może działać samodzielnie przed Sądem Najwyższym w postępowaniu ze skargi na tego rodzaju uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej.
Na kanwie niniejszej sprawy Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela
aktualne stanowisko judykatury
, zgodnie z którym w postępowaniu przed
Sądem
Najwyższym toczącym się ze skargi na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego partii politycznej obowiązuje przymus adwokacko
-
radcowski w rozumieniu art. 87
1
k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 27 października 2022 r., I NSW 7/22; z 3 listopada 2022 r., I
NSW
11/22; zob. też
M. Dębska,
Ustawa o partiach politycznych. Komentarz
, Warszawa 2013
).
Istota przymusu adwokacko
-
radcowskiego polega na
wyłączeniu
w postępowaniu przed Sądem Najwyższym zdolności strony (uczestnika) do podejmowania przez nią osobiście czynności procesowych (tzw.
zdolności postulacyjnej). To powoduje, że czynności podejmowane przez
stronę (uczestnika) osobiście są bezskuteczne (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 6
lutego 2013 r., V CZ 88/12; z 7 stycznia 2014 r., II PZ 30/13).
Przymus ten ma
przy
tym charakter bezwzględny. Oznacza to, że partia polityczna (a ściślej konkretny
organ partii reprezentujący ją na zewnątrz
), legitymowana na
zasadach ogólnych do
zaskarżenia do Sądu Najwyższego uchwały Państwowej
Komisji Wyborczej o
odrzuceniu sprawozdania finansowego, musi być w postępowaniu sądowym zainicjowanym tego rodzaju skargą reprezentowana przez adwokata lub
radcę
prawnego. Samodzielny, osobisty udział takiego podmiotu (organu
partii
reprezentującego ją na zewnątrz, w tym prezesa partii, jak
to
ma
miejsce w niniejszej sprawie) przed Sądem Najwyższym w tego rodzaju postępowaniu jest zatem wyłączony.
Już
we wcześniejszym orzecznictwie
(co istotne – również
dotyczącym skarg
wniesionych samodzielnie przez
prezes
a
partii politycznej Kongres Nowej Prawicy
na
uchwał
y
Państwowej Komisji Wyborczej)
Sąd Najwyższy trafnie uznał
, że przy wnoszeniu do Sądu Najwyższego skargi w trybie art. 34b ustawy o
partiach
politycznych
obowiązuje tzw. przymus adwokacko
-
radcowski
w
rozumieniu
art. 87
1
k.p.c.
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z
27
października 2022 r., I
NSW 7/22, z 3 listopada 2022 r., I NSW 11/22). Wniosek ten jest zasadny, zwłaszcza
jeśli zważy się na treść
art. 34b ust. 2 zd. 2 ustawy o partiach politycznych, w
którym
to
przepisie
zastrzeżono
, że
do
rozpatrzenia skargi na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. Zabieg polegający na odesłaniu w
postępowaniu ze skargi na uchwałę Państwowej
Komisji Wyborczej o odrzuceniu sprawozdania finansowego do
przepisów Kodeksu postępowania cywilnego regulujących postępowanie nieprocesowe oznacza bowiem, że w
tej kategorii spraw, w sprawach nieuregulowanych w ustawie o partiach politycznych, zastosowanie mają zarówno przepisy Kodeksu postępowania cywilnego normujące postępowanie nieprocesowe (art. 506 i n. k.p.c.), jak też – w oparciu o art. 13 § 2 k.p.c. – art. 87
1
k.p.c., ustanawiający ogólną zasadę, że w
postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo strony (uczestnika) przez adwokata lub radcę prawnego (art. 87
1
§ 1 k.p.c.).
Należy również podkreślić, że przymus adwokacko
-
radcowski ustanowiony w
art. 87
1
k.p.c. obejmuje co do zasady wszystkie postępowania należące do
właściwości Sądu Najwyższego i wszystkich jego uczestników, w tym również osoby fizyczne. W tym stanie rzeczy przyjęcie obligatoryjnego zastępstwa partii politycznej w postępowaniu ze skargi na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej nie
można traktować jako bardziej rygorystycznej formy postępowania w
porównaniu
do innych spraw toczących się przed Sądem Najwyższym. Należy
jednocześnie dodać, że reprezentacja partii politycznej przez zawodowego pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem Najwyższym ze skargi na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej leży w interesie samej partii, skoro
celem przymusu adwokacko
-
radcowskiego jest zapewnienie, aby środki zaskarżenia kierowane do
Sądu Najwyższego spełniały
odpowiednio wysoki poziom merytoryczny
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 lutego 2022 r., I NSP 37/22).
W konsekwencji należy stwierdzić, że skoro analizowana w niniejszej sprawie
skarga
partii politycznej
na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z
4
marca 2024
r. w przedmiocie odrzucenia jej sprawozdania finansowego została
wniesiona do
Sądu
Najwyższego z pominięciem przymusu adwokacko
-
radcowskiego przez
Przewodniczącego tej partii
P. T.
, to
została ona złożona z
naruszeniem art. 87
1
k.p.c. i jest z tej przyczyny niedopuszczalna.
Rodzi to konieczność
odrzucenia tej skargi bez wzywania podmiotu ją wnoszącego do
usunięcia tego uchybienia.
Wadliwość w postaci niedochowania przymusu adwokacko
-
radcowskiego nie podlega bowiem konwalidacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 października 2021 r., IV CO 170/21).
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł o odrzuceniu skargi na
podstawie art. 34b ust. 1 i ust. 2 ustawy o partiach politycznych w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., w zw. z art. 87
1
§ 1 k.p.c. i w zw. z art. 373 § 1 k.p.c.
[SOP]
[ms]
Joanna Lemańska
‎
‎
Marek Dobrowolski
‎
‎
Elżbieta Karska
‎
‎
Grzegorz Pastuszko
‎
‎
Adam Redzik
‎
‎
Mirosław Sadowski
‎
‎
Maria Szczepaniec
‎