I NSNc 40/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga nadzwyczajna została wniesiona przez Prokuratora Generalnego od prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 1997 r. w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po S. T. Zaskarżono punkt II postanowienia, w którym stwierdzono, że gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku nabył w całości syn T. T. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie art. 64 Konstytucji RP (prawo własności i dziedziczenia) oraz rażące naruszenie prawa materialnego (art. 1059 pkt 4 k.c. w zw. z rozporządzeniem ws. warunków dziedziczenia gospodarstw rolnych) i prawa procesowego (art. 670 § 1 i 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy uznał, że zarzut naruszenia art. 64 Konstytucji RP nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Wnioskodawczyni K. F. nie została pozbawiona prawa do spadku, a jedynie wątpliwe jest, czy otrzymała właściwe składniki majątku. Sąd oddalił również zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, wskazując, że Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił istnienie gospodarstwa rolnego na podstawie zgodnych oświadczeń stron i dokumentów, a ustalenie kręgu spadkobierców było oparte na zeznaniach K. F. spełniającej kryteria ustawowe. Jednakże Sąd Najwyższy uznał za zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego. Stwierdzono, że K. F., mając ukończone 60 lat, nie wykonując pracy stanowiącej źródło utrzymania i stale pracując w przeszłości w gospodarstwie rolnym, spełniała warunki do dziedziczenia gospodarstwa rolnego zgodnie z przepisami. Pomimo to, sąd pierwszej instancji pominął ją w kręgu spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił częściowo zaskarżone postanowienie w zakresie dotyczącym nabycia gospodarstwa rolnego przez T. T. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w K., zlecając mu ustalenie, czy gospodarstwo rolne wchodziło w skład spadku i kto miał kwalifikacje do jego dziedziczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych, stosowanie skargi nadzwyczajnej, obowiązki sądu w postępowaniu spadkowym.
Dotyczy specyficznych przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych obowiązujących w określonym czasie. Skarga nadzwyczajna jest środkiem o charakterze wyjątkowym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy błędne stwierdzenie przez sąd spadku, że określona osoba nie jest uprawniona do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, stanowi naruszenie prawa materialnego i procesowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, błędne stwierdzenie braku uprawnienia do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, mimo spełnienia przesłanek ustawowych, stanowi rażące naruszenie prawa materialnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że pominięcie spadkobiercy, który spełniał warunki do dziedziczenia gospodarstwa rolnego (wiek, brak źródła utrzymania, praca w gospodarstwie), stanowi rażące naruszenie prawa materialnego, mimo że sąd pierwszej instancji oparł się na zeznaniach i dokumentach.
Czy w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd ma obowiązek z urzędu badać, czy w skład masy spadkowej faktycznie wchodzi gospodarstwo rolne i czy jego składniki odpowiadają definicji nieruchomości rolnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd opiera się na oświadczeniach stron i dostępnych dokumentach, a szczegółowe ustalenia dotyczące istnienia i składników gospodarstwa rolnego należą do postępowania o dział spadku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił istnienie gospodarstwa rolnego na podstawie zgodnych zeznań spadkobierców i dokumentów, a szczegółowe badanie składników gospodarstwa rolnego nie było konieczne w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, lecz w postępowaniu o dział spadku.
Czy prawo do dziedziczenia gwarantowane przez art. 64 Konstytucji RP obejmuje prawo do nabycia określonych składników majątku spadkowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, art. 64 Konstytucji RP gwarantuje abstrakcyjne prawo dziedziczenia, czyli możliwość stania się następcą prawnym, ale nie przesądza o porządku dziedziczenia ani nie gwarantuje nabycia konkretnych przedmiotów.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny i Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślały, że art. 64 Konstytucji RP chroni samą możliwość dziedziczenia, a nie gwarantuje nabycia konkretnych składników majątku. W tej sprawie Wnioskodawczyni nie została pozbawiona prawa do spadku, a jedynie wątpliwa była kwestia przypisania jej konkretnych składników majątkowych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. F. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| H. T. | osoba_fizyczna | uczestniczka postępowania |
| S. T. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| K. K. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca skargi nadzwyczajnej |
| T. T. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania (zmarły) |
| P. T. | osoba_fizyczna | spadkodawca (zmarły) |
| S. T. | osoba_fizyczna | spadkodawczyni (zmarła) |
Przepisy (15)
Główne
ustawa o SN art. 89 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa przesłanki skargi nadzwyczajnej, w tym naruszenie zasad lub wolności i praw człowieka, rażące naruszenie prawa przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, oczywistą sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego.
ustawa o SN art. 89 § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa podmioty legitymowane do wniesienia skargi nadzwyczajnej (RPO, PG, Prezes Prokuratorii, RPD, RPP, KNF, RF, RzMŚP, UOKiK).
ustawa o SN art. 89 § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa termin na wniesienie skargi nadzwyczajnej (5 lat od uprawomocnienia, rok od rozpoznania kasacji/skargi kasacyjnej).
ustawa o SN art. 91 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa skutki uwzględnienia skargi nadzwyczajnej – uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub orzeczenie co do istoty sprawy.
ustawa o SN art. 115 § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa termin na wniesienie skargi nadzwyczajnej od orzeczeń uprawomocnionych po 17 października 1997 r. w okresie 3 lat od wejścia w życie ustawy.
ustawa o SN art. 115 § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa, że od orzeczeń uprawomocnionych przed wejściem w życie ustawy, legitymację do wniesienia skargi nadzwyczajnej mają wyłącznie RPO i PG.
k.c. art. 1059 § pkt 4
Kodeks cywilny
Określa przesłanki dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez osoby bliskie spadkodawcy.
rozporządzenie RM art. 3 § ust. 1 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych
Określa przesłanki dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez osoby bliskie spadkodawcy (np. ukończone 60 lat, brak źródła utrzymania, praca w gospodarstwie).
rozporządzenie RM art. 1 § ust. 4
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych
Definiuje pojęcie gospodarstwa rolnego na potrzeby dziedziczenia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 670 § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku sądu do ustalenia kręgu spadkobierców i składu masy spadkowej w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.
k.p.c. art. 679 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku i terminu na jego złożenie.
k.p.c. art. 398^13 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zakres rozpoznania skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy (związanie ustaleniami faktycznymi, branie z urzędu pod rozwagę nieważności postępowania).
k.p.c. art. 398^13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zakres rozpoznania skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy (związanie ustaleniami faktycznymi).
k.p.c. art. 398^4 § 1 pkt 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymogi formalne skargi kasacyjnej, w tym przytoczenie podstaw i ich uzasadnienie.
k.p.c. art. 398^18
Kodeks postępowania cywilnego
Określa zasady orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rażące naruszenie prawa materialnego poprzez błędne uznanie, że K. F. nie była uprawniona do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, mimo spełnienia przesłanek ustawowych. • Niewłaściwe zastosowanie art. 1059 pkt 4 k.c. w zw. z rozporządzeniem ws. warunków dziedziczenia gospodarstw rolnych.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 64 Konstytucji RP (prawo własności i dziedziczenia). • Naruszenie prawa procesowego (art. 670 § 1 i 2 k.p.c.) poprzez brak z urzędu badania istnienia gospodarstwa rolnego. • Naruszenie prawa procesowego (art. 670 § 1 i 2 k.p.c.) poprzez niewłaściwe ustalenie kręgu spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne.
Godne uwagi sformułowania
Skarga nadzwyczajna jest instrumentem o wąsko określonym zakresie podmiotowym i przedmiotowym. • Konstrukcyjnym założeniem skargi nadzwyczajnej jest takie określenie jej przesłanek, że służy ona eliminowaniu z obrotu orzeczeń sądowych obarczonych wadami o fundamentalnym znaczeniu. • W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku Sąd Rejonowy w K. (...) przeprowadził ustalenia co do istnienia gospodarstwa rolnego, oparł się na zgodnych zeznaniach i zapewnieniach spadkowych spadkobierców K. F. i T. T. złożonych w trybie art. 671 k.p.c. a równoznacznych ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem oraz odpisie z księgi wieczystej (...) stanowiącym dokument urzędowy (...), którego autentyczność i prawdziwość nie były kwestionowane.
Skład orzekający
Paweł Czubik
przewodniczący-sprawozdawca
Tomasz Demendecki
członek
Józef Kowalski
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych, stosowanie skargi nadzwyczajnej, obowiązki sądu w postępowaniu spadkowym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych obowiązujących w określonym czasie. Skarga nadzwyczajna jest środkiem o charakterze wyjątkowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy skargi nadzwyczajnej, która jest stosunkowo nowym i budzącym zainteresowanie środkiem zaskarżenia, a także porusza kwestie dziedziczenia gospodarstw rolnych, co jest istotne dla wielu osób.
“Sąd Najwyższy uchyla decyzję sprzed lat. Czy to koniec sporu o spadek po gospodarstwie rolnym?”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.