I Ns 63/16

Sygn. akt I Ns 63/16 POSTANOWIENIE Dnia 9 marca 2017 r. Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSR Lidia Grzelak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2017 r. w Ciechanowie na rozprawie sprawy z wniosku A. M. i B. K. z udziałem J. R. o zasiedzenie postanawia: I wniosek oddalić; II zasądzić od wnioskodawczyń A. M. i B. K. solidarnie na rzecz uczestnika postępowania J. R. kwotę 2417,00 zł ( dwa tysiące czterysta siedemnaście złotych ) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III nakazać ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa od wnioskodawczyń A. M. i B. K. solidarnie kwotę 160,00 zł ( sto sześćdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów dokumentacji geodezyjnej orzeczonych prawomocnym postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. Sygn. akt I Ns 63/16 UZASADNIENIE Wnioskodawczynie A. M. i B. K. wystąpiły do Sądu Rejonowego w Ciechanowie z wnioskiem o stwierdzenie, że z dniem 5 grudnia 2015 r. nabyły przez zasiedzenie udziały po 1/6 we własności nieruchomości położonej w M. R. (1) gmina C. , składającej się z działek oznaczonych numerami (...) o łącznej powierzchni (...) ha, dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW (...) . Wnosiły ponadto o zasądzenie na ich rzecz od uczestnika postępowania J. R. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Uczestnik postępowania J. R. wnosił o odrzucenie wniosku. Prawomocnym postanowieniem z dnia 7 czerwca 2016 r. Sąd Rejonowy w Ciechanowie odmówił odrzucenia wniosku. Uczestnik postępowania J. R. wnosił następnie o oddalenie wniosku. Wnosił ponadto o zasądzenie od wnioskodawczyń solidarnie zwrotu na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: L. i J. małżonkowie B. nabyli od H. i Z. małżonków R. w dniu 1 lutego 1884 r. ziemską część położoną we wsi M. – R. i M. za kwotę 2.250 rubli. Następnie wskutek przeprowadzonej komasacji, która nastąpiła nie później jak w 1896 r., w zamian za tę ziemię nabytą w 1884 r., L. i J. małżonkowie B. otrzymali na swoją własność kolonię położoną we wsi M. – R. , o powierzchni około dwudziestu dwóch hektarów trzech tysięcy dziewięciuset pięćdziesięciu metrów, czyli około czterdziestu morgów. W obrębie nieruchomości, stanowiącej kolonię we wsi M. znajdował się budynek mieszkalny, gdzie urodziły się i wychowywały dzieci L. i J. małż. B. : M. ( urodzona w (...) r.), E. ( urodzona (...) ) i W. ( urodzony (...) ) ( bezsporne ). M. R. (2) z d. B. zmarła dnia 30 października 1927 r. Spadek po niej odziedziczył na podstawie ustawy jej syn S. R. , natomiast połowa spadku przypadła mężowi zmarłej A. R. w dożywotnie użytkowanie ( bezsporne ). W dniu 6 lutego 1929 r. L. B. sprzedał, za zgodą swej żony J. , swojemu synowi W. B. (1) niedzielną połowę owej kolonii położonej we wsi M. . Na terenie w/w kolonii ziemskiej mieszkali aż do swojej śmierci L. B. i jego żona J. B. , a razem z nimi mieszkały ich dzieci: E. B. (1) i W. B. (1) . L. B. zmarł 23 stycznia 1944 r., natomiast J. B. – 25 maja 1949 r. Po ich śmierci, na gospodarstwie pozostali E. B. (1) i W. B. (1) , przy czym sprawami gospodarstwa rolnego w większym zakresie zajmował się W. B. (1) . Na kilka lat przed śmiercią W. B. (1) stracił wzrok. Wówczas gospodarstwem zaczął zajmować się jego syn S. B. . W dniu 20 maja 1975 r. uzyskał on odroczenie od służby wojskowej z uwagi na konieczność utrzymania rodziny. Od tego momentu zaczął prowadzić gospodarstwo rolne razem z rodzicami W. i W. J. małż. B. . Po ich śmierci, samodzielnie już prowadził to gospodarstwo rolne. Był uważany za dobrego gospodarza ( bezsporne ). W domu rodziny B. w M. R. (1) mieszkała również E. B. (1) , choć przebywała także w domu w C. przy ul. (...) . Zmarła w C. , ale wyprowadzenie ciała na cmentarz odbyło się z domu w M. R. (1) . E. B. (2) aż do śmierci związana była z ziemiami rodzinnymi w M. R. (1) . Pomagała w miarę możliwości w pracach domowych i przy obejściu, opiekowała się niewidzącym bratem W. . E. B. (1) zmarła 4 grudnia 1985 r. w C. . Spadek po niej na mocy testamentu notarialnego Rep. Nr (...) z dnia 13 czerwca 1975 r. nabył w całości S. R. ( bezsporne ). W. B. (1) zmarł dnia 9 sierpnia 1986 r. w M. R. (1) . Spadek po nim nabyli żona W. B. (2) i dzieci S. B. , B. K. i A. M. po 1/4 części. Spadek zaś W. B. (2) zmarłej dnia 11 lutego 1994 r. nabyły dzieci: S. B. , B. K. i A. M. po 1/3 części ( bezsporne ). S. B. zmarł dnia 29 listopada 2008 r. w M. R. (1) . Spadek po nim na podstawie ustawy nabyły siostry B. K. i A. M. po 1/2 części ( bezsporne ). Prawomocnym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2012 r. wydanym w sprawie I Ns 168/11 Sąd Rejonowy w Ciechanowie stwierdził, że L. B. i J. B. nabyli przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1926 r. w udziałach wynoszących po ½ części własność nieruchomości położonej w miejscowości M. gm. C. o powierzchni (...) ha, składającej się z czterech działek gruntu oznaczonych w wypisie z rejestru gruntów i na wyrysie z mapy ewidencyjnej jednostki ewidencyjnej C. -gm, obręb (...) M. , numerami: (...) . Jednocześnie Sąd oddalił wniosek o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości położonej w miejscowości M. gm. C. o pow. (...) ha, składającej się z czterech działek gruntu oznaczonych w wypisie z rejestru gruntów i na wyrysie z mapy ewidencyjnej jednostki ewidencyjnej C. -gm, obręb (...) M. , numerami: (...) przez S. B. . Od śmierci S. B. gospodarstwo rolne nie jest na stałe zamieszkiwane. Korzystają z niego okresowo, podczas wykonywania prac polowych jego siostry B. K. i A. M. , które od śmierci S. B. prowadzą wspólnie te gospodarstwo rolne. W dniu 1 października 2014 r. B. K. i A. M. zawarły pomiędzy sobą umowę dzierżawy tego gospodarstwa rolnego w związku z uzyskaniem przez B. K. prawa do renty ( zeznania świadków P. A. k. 127 - 128, K. Z. k. 128, Z. J. k. 128, A. C. k. 129, J. C. k. 129, , zeznania wnioskodawczyń A. M. k. 130, B. K. k. 131 ). S. R. odwiedzał gospodarstwo rolne, gdyż żyli E. B. (1) i W. B. (1) . Od ich śmierci bywał tam sporadycznie. zeznania świadków P. A. k. 127 – 128, Z. J. k. 128, A. C. k. 129, zeznania uczestnika postępowania J. R. k. 131 - 132 ). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zebranych w sprawie dowodów, a w szczególności akt I Ns 663/08, I Ns 25/09, I Ns 201/09, I Ns 168/11, I Ns 75/13, zeznań świadków P. A. ( k. 127 – 128 ), K. Z. ( k. 128 ), Z. J. ( k. 128 ), A. C. ( k. 129 ), J. C. ( k. 129 ), zeznań wnioskodawczyń A. M. ( k. 130 ) i B. K. ( k. 131 ) oraz uczestnika postępowania J. R. ( k. 131 - 132 ). Wskazać należy, że powyższe dowody są w pełni wiarygodne, dotyczą okoliczności niespornych pomiędzy stronami; inna jest tylko ich ocena prawna przez strony postępowania. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z obowiązującym obecnie przepisem art. 172 § 1 kc , posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie). Natomiast § 2 tegoż artykułu stanowi, iż po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Zasiedzenie polega więc na nabyciu prawa przez nieuprawnionego posiadacza wskutek faktycznego wykonywania tego prawa w ciągu oznaczonego w ustawie czasu. Podstawową funkcją zasiedzenia jest eliminacja długotrwałej rozbieżności między faktycznym wykonywaniem uprawnień właścicielskich a formalnoprawnym stanem własności, co przyczynia się do ustabilizowania i uporządkowania stosunków społecznych pod względem prawnym. Nabycie własności w drodze zasiedzenia zostało uzależnione od spełnienia następujących przesłanek: władania nieruchomością jako posiadacz samoistny, upływu ustawowego terminu oraz dobrej lub złej wiary posiadacza. Przesłanki zasiedzenia nie zmieniały się na przestrzeni lat, formułowano je w podobny sposób, zarówno w dekrecie z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe , jak i w Kodeksie Napoleona. W tym ogólnym zestawieniu naczelną przesłanką zasiedzenia jest posiadanie samoistne nieruchomości. Można tu odnieść się do pojęcia zawartego w definicyjnej normie art. 336 KC. Zgodnie z tym przepisem, posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada jak właściciel. Oczywiście w kontekście zasiedzenia mamy na uwadze posiadanie samoistne nie poparte jeszcze tytułem (prawem) własności. Należy wskazać, iż stan posiadania współtworzą fizyczny element ( corpus ) władania rzeczą oraz intelektualny element zamiaru ( animus ) władania rzeczą dla siebie ( animus rem sibi habendi ) . W przypadku posiadania samoistnego mamy na uwadze animus domini (posiadacz samoistny włada rzeczą „jak właściciel”). Praktycznie zaś wypada kierować się – przy ustalaniu charakteru posiadania – manifestowanym na zewnątrz wobec otoczenia zachowaniem posiadacza. Według zewnętrznych znamion zachowania posiadacza można oceniać zarówno corpus jak też animus possidendi . Istotne znaczenie ma również rozpoznanie zdarzenia stanowiącego źródło nabycia posiadania. Wespół z dalszym zachowaniem posiadacza, manifestowanym na zewnątrz, pozwala określać rodzaj posiadania. Kolejnym warunkiem zasiedzenia jest dobra lub zła wiara posiadacza. Dobra wiara nie stanowi samodzielnej przesłanki zasiedzenia nieruchomości. Nabycie posiadania w złej wierze nie wyklucza bowiem zasiedzenia. Jednakże odgrywa ona istotną rolę decydując o długości terminu zasiedzenia. Trzeba mianowicie pamiętać, że zasiedzenie następuje z upływem krótszego ( dwudziestoletniego lub dziesięcioletniego ) terminu, gdy posiadanie zostało nabyte w dobrej wierze. Natomiast w razie uzyskania posiadania w złej wierze obowiązuje dłuższy ( trzydziestoletni lub dwudziestoletni ) termin zasiedzenia. Upływ tego określonego terminu, jest ostatnią z przesłanek zasiedzenia. Decydujące znaczenie dla zasiedzenia ma stan dobrej lub złej wiary w chwili uzyskania posiadania. Pozostawanie w dobrej wierze w chwili nabycia posiadania przesądza o stosowaniu krótszego terminu zasiedzenia. Dłuższy termin zasiedzenia obowiązuje, gdy posiadacz pozostawał w złej wierze już w momencie nabywania posiadania. Natomiast nie zaszkodzi mu ( nie przedłuży terminu zasiedzenia ) późniejsza utrata dobrej wiary. Trzeba więc stwierdzić, że w dobrej wierze jest posiadacz, który pozostaje w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami przeświadczeniu, że przysługuje mu prawo własności. Sąd Najwyższy wielokrotnie dokonywał wykładni pojęcia dobra i zła wiara. W konsekwencji w świetle powszechnie obecnie przyjętego poglądu, osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności, zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego, nie jest samotnym posiadaczem w dobrej wierze. Jak wynika z powyższego ustalenie dobrej lub złej wiary, wymaga ustalenia momentu wejścia w posiadanie przedmiotowej nieruchomości. Ten moment ma też zasadnicze znaczenie dla zastosowania określonych przepisów prawa materialnego co do terminów zasiedzenia, które na przestrzeni lat zmieniały się. Jak wskazano powyżej, zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Ciechanowie z dnia 27 kwietnia 2012 r. w sprawie I Ns 168/11 własność przedmiotowego gospodarstwa rolnego nabyli L. B. i J. B. przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1926 r. w udziałach wynoszących po ½ części własność nieruchomości położonej w miejscowości M. gmina C. o powierzchni (...) ha, składającej się z działek gruntu oznaczonych w wypisie z rejestru gruntów i na wyrysie z mapy ewidencyjnej jednostki ewidencyjnej C. -gm, obręb (...) M. , numerami: (...) . Obecnie współwłaścicielami nieruchomości w udziałach po 1/3 części są A. M. , B. K. i J. R. . Współwłasność ta jest wynikiem dziedziczenia po pierwotnych współwłaścicielach nieruchomości: L. B. i J. B. oraz ich kolejnych następców prawnych: E. B. (1) , S. R. , W. B. (1) , W. B. (2) i S. B. . Wnioskodawczynie A. M. i B. K. wnoszą w niniejszej sprawie o stwierdzenie, że nabyły przez zasiedzenie z dniem 5 grudnia 2015 r. udziały w wysokości po 1/6 części każda we własności przedmiotowej nieruchomości. Jako uzasadnienie wniosku o zasiedzenie udziałów w nieruchomości, wskazały, że udział ten przysługujący E. B. (1) , od dnia 5 grudnia 1985 r., tj. od śmierci E. B. (1) , pozostawał w samoistnym posiadaniu S. B. , brata wnioskodawczyń do dnia 29 listopada 2008 r. tj. do dnia jego śmierci. Od chwili otwarcia spadku po S. B. , nieruchomość pozostaje w wyłącznym samoistnym posiadaniu wnioskodawczyń. Zgodnie z art. 176 § 1 kpc , jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Stosownie zaś do § 2 cyt. artykułu, przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy obecny posiadacz jest spadkobiercą poprzedniego posiadacza. Uznać zatem należy, że co do zasady, dopuszczalne jest doliczenie przez wnioskodawczynie czasu posiadania nieruchomości przez ich brata S. B. . Niewątpliwie, istotne dla rozstrzygnięcia tej kwestii jest ustalenie w pierwszej kolejności czy S. B. posiadał udziały w gospodarstwie rolnym w sposób prowadzący do ich zasiedzenia. Kwestia ta była już przedmiotem rozważań Sądu Rejonowego w Ciechanowie w sprawie I Ns 168/11 oraz Sądu Okręgowego w Płocku, rozpoznającego apelację w tej sprawie. Sąd podziela pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia w sprawie I Ns 168/11, że nie doszło do zasiedzenia udziałów w gospodarstwie rolnym przez S. B. , pomimo tego, że od dnia 5 grudnia 1985 r., był wyłącznym posiadaczem tego gospodarstwa rolnego. Jak słusznie wskazał Sąd orzekający w sprawie I Ns 168/11, zasiedzenie jest odstępstwem od zasady nienaruszalności prawa własności. Dlatego wszelkie wątpliwości powinny był tłumaczone na korzyść ochrony własności czy innych praw majątkowych. Stanowisko takie zostało wyrażone m.in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2010 r. w sprawie IV CSK 152/10. Takie podejście do instytucji zasiedzenia musi w szczególności odnosić się do sytuacji, gdy zasiedzenie ma miejsce w stosunkach rodzinnych, gdy jeden ze spadkobierców w wyniku pewnych okoliczności posiada przedmiot spadku. Niewątpliwie, S. B. zajmował się całym gospodarstwem rolnym; był traktowany przez sąsiadów jak właściciel tego gospodarstwa rolnego. Nie przesądza to jednak o tym, że był posiadaczami samoistnym tej nieruchomości. Niewykonywanie prawa posiadania przez innych współwłaścicieli nie uprawnia bowiem do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejmuje rzecz w posiadanie samoistne w zakresie ich uprawnień. Posiadanie właścicielskie całej rzeczy przez współwłaściciela wyłącznie dla siebie i z wolą odsunięcia od realizacji praw do tej rzeczy innych współwłaścicieli jest możliwe, jednak wymaga, ażeby współwłaściciel żądający stwierdzenia zasiedzenia idealnego udziału innego współwłaściciela udowodnił, żeby zmienił ( rozszerzył ) zakres samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia z art. 206 kc i uzewnętrznił tę zmianę wobec współwłaścicieli. Uznaje się, że w takim przypadku nie ma zastosowania domniemanie z art. 339 kc. W związku z powyższym, konieczne jest wykazanie konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków innych współwłaścicieli i to w sposób pozwalający im dostrzec tę zmianę. Pogląd taki, który jest podzielany przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, został wyrażony w wieli postanowieniach Sądu Najwyższego dotyczących tej problematyki ( z dnia 1 kwietnia 2011 r. w sprawie III CSK 184/10, z dnia 29 czerwca 2010 r. w sprawie III CSK 300/09 oraz z dnia 7 stycznia 2009 r. w sprawie III CSK 405/08 ). Wnioskodawczynie nie wykazały, zarówno w toku postępowania w sprawie I Ns 168/11, jak również w toku niniejszego postępowania, aby ich brat S. B. podjął takie działania, które mogłyby wskazywać, że objął w posiadanie samoistne również udziały w tym gospodarstwie, przypadające pozostałym współwłaścicielom, przede wszystkim przeciwko S. R. , ojcu uczestnika postępowania J. R. . Ocenie zatem podlegać może ewentualnie kwestia samoistnego posiadania udziałów w nieruchomości przez wnioskodawczynie, ale dopiero po śmierci S. B. tj. po dniu 29 listopada 2008 r. Wskazać należy, że w postępowaniu w sprawie I Ns 201/09 z wniosku S. R. o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po E. B. (1) w sprawie I Ns 663/08, wnioskodawczynie A. M. i B. K. deklarowały podzielenie się nieruchomością w C. i przedmiotowym gospodarstwem rolnym ze S. R. , co wskazuje pośrednio, iż jeszcze wówczas uznawały jego prawo do współwłasności gospodarstwa rolnego. W sprawie I Ns 168/11 wnioskodawczynie nie odnosiły się do posiadania nieruchomości przez siebie w sposób samoistny. Przesłanką wskazującą na ich zamiar samoistnego posiadania gospodarstwa rolnego, a właściwie udziału, przysługującego uczestnikowi postępowania J. R. jest zawarcie przez nie umowy dzierżawy w 2014 r., ujawnionej w toku niniejszego postępowania. Tym niemniej, Sąd nie rozważał szczegółowo tych kwestii z uwagi na fakt, że licząc bieg terminu zasiedzenia nawet od śmierci S. B. tj. 29 listopada 2008 r., termin zasiedzenia nie upłynął. W związku z powyższym Sąd oddalił wniosek o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie udziałów po 1/6 części we współwłasności nieruchomości położonej w miejscowości M. gmina C. , dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW (...) przez wnioskodawczynie A. M. i B. K. . O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 3 kpc , zgodnie z którym jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika, którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez innego uczestnika. W związku z powyższym Sąd zasądził od wnioskodawczyń A. M. i B. K. solidarnie na rzecz uczestnika postępowania J. R. kwotę 2417,00 zł tytułem zwrotu poniesionych przez niego kosztów postępowania. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( § 5 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 2 ), przy uwzględnieniu wskazanej wartości przedmiotu zasiedzenia 50000,00 zł. Ponadto Sąd nakazał ściągnąć od wnioskodawczyń A. M. i B. K. solidarnie kwotę 160,00 zł tytułem uzupełnienia kosztów postępowania ( koszty dokumentacji geodezyjnej ) poniesionych tymczasowo z sum budżetowych, orzeczonych postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r. stosownie do art. 113 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych .