I NS 61/21

Sygn. akt I Ns 61/21 UZASADNIENIE Wnioskodawca M. B. wystąpił z wnioskiem o dokonanie zniesienia współwłasności nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) , dla której Sąd Rejonowy w M. prowadzi księgę wieczystą (...) poprzez przyznanie nieruchomości na własność W. B. z orzeczeniem o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli. Wniósł nadto o orzeczenie o kosztach postępowania według norm przepisanych W uzasadnieniu wskazał, że W. B. posiada największy udział w nieruchomości, a nadto wyrażał wolę przejęcia nieruchomości. W odpowiedzi na wniosek uczestnik postępowania W. B. wniósł o przyznanie nieruchomości na własność M. B. z orzeczeniem o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli. Zaprzeczył, jakoby wyrażał wolę przejęcia nieruchomości. W odpowiedzi na wniosek uczestniczka postępowania Z. Ł. wniosła o ustalenie, że w skład masy spadkowej po S. B. wchodzą udziały we współwłasności nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) , dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie prowadzi księgę wieczystą (...) oraz o dokonanie działu spadku po S. B. i zniesienia współwłasności nieruchomości poprzez przyznanie nieruchomości jej na własność z orzeczeniem o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli. W uzasadnieniu wskazała, że to ona jest w stanie zagwarantować prawidłowe utrzymanie nieruchomości i jej wydajność. W odpowiedzi na wniosek E. B. wniósł o przyznanie nieruchomości na własność Z. Ł. z orzeczeniem o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli, o ile udowodni ona, że stać ją na taką spłatę. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 19 lutego 2024 roku sygn. akt I Ns 61/21 zwolniono od udziału w sprawie uczestniczkę postępowania Z. Ł. , a na podstawie art. 510 § 2 kpc wezwano do udziału w sprawie w charakterze uczestniczki postępowania E. S. . W odpowiedzi na wniosek uczestniczka postępowania E. S. wniosła o oddalenie wniosku w całości oraz o zasądzenie od wnioskodawcy M. B. na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że w związku ze zmianą postanowienia Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 wnioskodawca M. B. nie jest już współwłaścicielem nieruchomości objętej wnioskiem, a zatem nie przysługuje mu uprawnienie do żądania zniesienia współwłasności. Sąd ustalił, co następuje: Postanowieniem Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 stwierdzono, że spadek po spadek po S. B. zmarłej dnia 20 listopada 2019 roku w M. , ostatnio stale zamieszkałej w miejscowości M. , gmina M. , w tym wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym położonym w M. , gmina M. , na podstawie ustawy nabyły dzieci spadkodawczyni W. B. , M. B. , E. B. i Z. Ł. , synowie i córka T. i S. – po 1/4 części każde z nich. (bezsporne, a nadto dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 – k. 17) Postanowieniem Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 27 października 2023 roku sygn. akt I Ns 15/23 zmieniono postanowienie Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 o stwierdzeniu nabycia spadku po S. B. w ten sposób, że stwierdzono, że spadek po S. B. zmarłej dnia 20 listopada 2019 roku w M. , ostatnio stale zamieszkałej w miejscowości M. , gmina M. , na podstawie testamentu holograficznego z 2012 roku nabyli syn spadkodawczyni E. B. , syn T. i S. oraz wnuczka spadkodawczyni E. S. , córka L. M. i Z. J. – po 1/2 części każde z nich. (bezsporne, a nadto dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 27 października 2023 roku sygn. akt I Ns 15/23 – w aktach sprawy I Ns 15/23) W skład spadku S. B. wchodzi udział 3/4 części w prawie własności nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) , położonej w obrębie M. , gmina M. , dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) o wartości 308.110 złotych. (bezsporne, a nadto dowód: wydruk KW – k. 8-11, opinia biegłego sądowego z zakresu rzeczoznawstwa majątkowego P. S. – k. 68-139) Aktualnie współwłaścicielami nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) położonej w obrębie M. , gmina M. , dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) są: - W. B. – w 1/4 części, - E. S. – w 3/8 części, - E. B. – w 3/8 części. (dowód: wydruk KW – k. 279-280) Sąd zważył, co następuje: Wniosek był niezasadny i jako taki nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 210 § 1 kc każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności, jeżeli umownie nie wyłączono tego uprawnienia. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 211 kc każdy ze współwłaścicieli może żądać, żeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo, że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Zgodnie z art. 622 kpc pierwszeństwo ma dokonanie podziału w oparciu o zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, jeżeli nie sprzeciwia się prawu, zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych ( art. 622 § 2 kpc ). Do takiego sposobu zniesienia współwłasności współwłaścicieli powinien nakłaniać Sąd w toku postępowania ( art. 622 § 1 kpc ). Jeżeli brak jest podstaw do wydania postanowienia w myśl art. 622 kpc , a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym. Podział rzeczy wspólnej powinien zasadniczo nastąpić stosownie do wielkości udziałów, a wydzielone części rzeczy powinny swoją wartością odpowiadać wielkości udziałów przysługujących poszczególnym współwłaścicielom ( vide : postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2014 roku sygn. akt II CSK 482/13, publ. LEX nr 1491323). Jeżeli jednak pomimo tego występują pewne różnice wartości, to wyrównuje się je poprzez dopłaty pieniężne ( art. 623 kpc ). Prawidłowy bowiem jest podział, polegający na przyznaniu pewnych składników majątkowych każdemu z uczestników postępowania i wyrównania ich wartości przez spłaty i dopłaty pieniężne ( vide : postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2003 roku sygn. akt V CK 395/02, publ. LEX nr 1129634). Jeżeli zniesienie współwłasności następuje na mocy orzeczenia Sądu, wartość poszczególnych udziałów może być wyrównana przez dopłaty pieniężne, zaś w razie ustalenia dopłat, Sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia ( art. 212 § 1 i 3 kc ). Zasadą jest, że zniesienie współwłasności powinno nastąpić przede wszystkim przez podział fizyczny rzeczy wspólnej. Jest do podstawowy sposób podziału preferowany przez ustawodawcę jako najbardziej sprawiedliwy i pożądany ( vide : postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2011 roku sygn. akt I CSK 674/10, publ. LEX nr 960518). Dlatego też, jeżeli zniesienie współwłasności następuje z mocy orzeczenia sądu, sąd powinien przede wszystkim brać pod uwagę ten sposób wyjścia ze współwłasności, chyba że współwłaściciele żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty albo sprzedaży stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego ( vide : postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2001 roku sygn. akt V CKN 1436/00, publ. LEX nr 52398). Podział rzeczy jest wykluczony, jeżeli w jego wyniku nastąpiłaby istotna zmiana rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. Niedopuszczalny jest także podział, który miałby prowadzić do sytuacji sprzecznej ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy. Społeczno-gospodarcze przeznaczenie rzeczy, dotyczy przedmiotu materialnego ( art. 45 kc ), co wynika bezpośrednio z jej charakteru, stanu technicznego oraz funkcji, jaką pełni w życiu człowieka oraz jego działalności. W konsekwencji oznacza cel, jakiemu rzecz ma służyć. Fizyczny podział nieruchomości jest zasadny zatem tylko wtedy, gdy jego dokonanie pozwala na racjonalne wykorzystanie powstałych w wyniku podziału działek i nie skutkuje wystąpieniem negatywnych przesłanek sprzeciwiających się dokonaniu podziału, a wymienionych w art. 211 kc. W okolicznościach niniejszej sprawy podkreślić należy, że stan właścicielski przedmiotu zniesienia współwłasności był ostatecznie pomiędzy stronami bezsporny, przy czym w istocie wniosek dotyczył nie tylko zniesienia współwłasności, ale również działu spadku po S. B. i tak też został potraktowany. Zgodnie z dyspozycją art. 688 kpc do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i 3 kpc . W realiach niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że w chwili wystąpienia z wnioskiem M. B. – w świetle ówczesnej sytuacji faktycznej i prawnej – był uprawniony do zainicjowania niniejszej sprawy, przysługiwał mu bowiem udział we współwłasności nieruchomości gruntowej stanowiącej działki gruntu o numerach ewidencyjnych (...) położonej w obrębie M. , gmina M. , dla której Sąd Rejonowy w Mrągowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) . Nie ulega również wątpliwości, że stan ten uległ zmianie w czasie trwania postępowania, gdyż postanowieniem Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 27 października 2023 roku sygn. akt I Ns 15/23 zmieniono postanowienie Sądu Rejonowego w Mrągowie z dnia 30 grudnia 2020 roku sygn. akt I Ns 165/20 o stwierdzeniu nabycia spadku po S. B. w ten sposób, że stwierdzono, że spadek po S. B. zmarłej dnia 20 listopada 2019 roku w M. , ostatnio stale zamieszkałej w miejscowości M. , gmina M. , na podstawie testamentu holograficznego z 2012 roku nabyli syn spadkodawczyni E. B. , syn T. i S. oraz wnuczka spadkodawczyni E. S. , córka L. M. i Z. J. – po 1/2 części każde z nich. Okoliczność ta znalazła odzwierciedlenie we wpisach w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości objętej wnioskiem i aktualnie jej współwłaścicielami są wyłącznie W. B. – w 1/4 części, E. S. – w 3/8 części i E. B. – w 3/8 części. Fakt ten skutkował m.in. zwolnieniem dotychczasowej uczestniczki postępowania Z. Ł. od dalszego udziału w sprawie. Z oczywistych względów Sąd nie mógł zastosować tożsamego rozwiązania w stosunku do wnioskodawcy, a ten – z bliżej nieznanych względów – nie cofnął wniosku, co umożliwiłoby wprowadzenie uczestników postępowania w rolę gospodarza postępowania w miejsce wnioskodawcy, jeśli oczywiście sprzeciwiliby się cofnięciu wniosku i byliby żywotnie zainteresowani jego merytorycznym rozstrzygnięciem. Taka sytuacja jednak nie miała miejsca, a wnioskodawca – przynajmniej formalnie – nadal podtrzymywał złożony uprzednio wniosek. Stosownie do treści art. 316 § 1 in principio kpc w zw. z art. 361 kpc po zamknięciu rozprawy sąd wydaje postanowienie, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skoro zatem wnioskodawca M. B. w chwili zamknięcia rozprawy nie był w żadnym stopniu współwłaścicielem nieruchomości, to nie przysługiwało mu uprawnienie żądania zniesienia jej współwłasności (działu spadku), które z mocy art. 210 kc przysługuje wyłącznie każdemu z jej współwłaścicieli Mając zatem na uwadze powyższe względy wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości – na podstawie art. 210 § 1 a contrario kc – oddalono (pkt I postanowienia). O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z ogólną regułą ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym wyrażoną przez art. 520 § 1 kpc (punkt II postanowienia). W ocenie Sądu – biorąc pod uwagę specyficzne okoliczności niniejszej sprawy, w tym fakt wstąpienia uczestniczki postępowania E. S. do udziału w sprawie na krótko przed jej zakończeniem, a także fakt, że to wnioskodawca M. B. efektywnie poniósł już największe koszty sądowe związane z jej prowadzeniem – brak było in concreto podstaw do odstąpienia od w/w reguły orzekania o kosztach postępowania. /-/ sędzia Krzysztof Połomski