I Ns 289/24

Sygn. akt I Ns 289/24 POSTANOWIENIE Dnia 28 października 2025 r. Sąd Rejonowy w Piszu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Anna Lisowska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Judyta Masłowska po rozpoznaniu w dniu 2 października 2025 r. na rozprawie sprawy z wniosku M. S. (1) , L. S. z udziałem I. D. , M. S. (1) , G. S. , K. S. o zasiedzenie p o s t a n a w i a: 1. Wniosek oddalić. 2. Przyznać r.pr. A. W. jako kuratorowi dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego I. D. wynagrodzenie w kwocie 2 214 zł (dwa tysiące dwieście czternaście złotych) zawierające w sobie podatek VAT w kwocie 414 zł (czterysta czternaście złotych), które wypłacić z zaliczki. 3. Orzec, że zainteresowani ponoszą koszty postępowania we własnym zakresie. sędzia Anna Lisowska Sygn. akt I Ns 289/24 UZASADNIENIE J. S. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nabycia przez wnioskodawcę z dniem 15 lipca 2024 roku w drodze zasiedzenia udziału wynoszącego jedną drugą części we współwłasności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K. , gmina P. , stanowiącej działki ewidencyjne o numerach (...) , o obszarze 0,1600 ha, dla której Sąd Rejonowy w Piszu IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) oraz nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K. , gmina P. , stanowiącej działkę ewidencyjną o numerze (...) , o obszarze 0,4100 ha, dla której Sąd Rejonowy w Piszu IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) , przysługującego uprzednio H. S. (1) , a następnie uczestnikom jako spadkobiercom H. S. (1) . Jako uczestników postępowania wnioskodawca wskazał I. D. , małoletnich M. S. (1) , G. S. i K. S. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. S. (1) . W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że zawarł związek małżeński z H. S. (1) z domu W. . W trakcie trwania związku małżeńskiego wnioskodawca oraz H. S. (1) nabyli nieruchomość do majątku wspólnego na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej opisanej wyżej nieruchomości. Wyrokiem z 9 maja 1994 roku w sprawie sygn. akt I C 235/94 rozwiązano przez rozwód małżeństwo J. S. i H. S. (1) . Na skutek prawomocnego rozwiązania małżeństwa przez rozwód z dniem 15 lipca 1994 roku ustała wspólność ustawowa majątkowa małżeńska pomiędzy wnioskodawcą, a H. S. (1) , a w jej miejsce powstała współwłasność ułamkowa w częściach równych. H. S. (1) zmarła w dniu 6 marca 2020 roku. Do kręgu spadkobierców należeli I. D. oraz M. S. (1) . M. S. (1) odrzucił spadek po matce. W jego miejsce do spadku zostały powołane jego małoletnie dzieci M. S. (1) , G. S. i K. S. . Wnioskodawca od chwili orzeczenia rozwodu samodzielnie korzysta z całego obszaru obu nieruchomości. Wnioskodawca zagospodarował przedmiotowe nieruchomości, użytkuje je, reguluje zobowiązania podatkowe związane z nieruchomościami, wykonuje czynności faktyczne i prawne związane z zachowaniem należytego stanu nieruchomości i budynku letniskowego znajdującego się na terenie nieruchomości na działce (...) . Wnioskodawca zasadził drzewa i krzewy ozdobne, a także umieścił na terenie obiekty małej architektury. Sposób zagospodarowania nieruchomości jest wyłącznym efektem działań wnioskodawcy. W odpowiedzi na wniosek małoletni uczestnicy postępowania M. S. (1) , G. S. i K. S. reprezentowani przez przedstawiciela ustawowego M. S. (1) zgodzili się z treścią wniosku. W dniu 11 listopada 2024 roku wnioskodawca J. S. zmarł. Spadek po J. S. nabyli wprost L. S. w ½ i M. S. (1) w ½. Postanowieniem z 3 grudnia 2024 roku w sprawie sygn. akt I Ns 289/24 Sąd Rejonowy w Piszu wezwał do udziału w sprawie w charakterze wnioskodawców następców prawnych J. S. : L. S. i M. S. (1) . Ponadto na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. zawiesił postępowanie sprawie (k.106). Postanowieniem z 25 marca 2025 roku w sprawie sygn. akt I Ns 289/24 Sąd Rejonowy w Piszu podjął zawieszone postępowanie oraz ustanowił dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika postępowania I. D. , ostatnio zamieszkałego w W. przy ulicy (...) kuratora w osobie radcy prawnego (k. 125). Kurator dla nieznanego z miejsca pobytu I. D. , A. W. w odpowiedzi na wniosek wniosła o oddalenie wniosku o zasiedzenie udziałów w przedmiotowych nieruchomościach należących do małoletnich M. S. (1) , G. S. i K. S. . Pismem z 29 maja 2025 roku wnioskodawcy L. S. i M. S. (1) zmodyfikowali wniosek w ten sposób, że wnieśli o stwierdzenie nabycia przez J. S. z dniem 15 lipca 2024 roku w drodze zasiedzenia udziału wynoszącego jedną czwartą we współwłasności nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K. , gmina P. , stanowiącej działki ewidencyjnej o numerach (...) , o obszarze 0,1600 ha dla której Sąd Rejonowy w Piszu IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) oraz nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K. , gmina P. , stanowiącej działkę ewidencyjną o numerze (...) , o obszarze 0,4100 ha, dla której Sąd Rejonowy w Piszu IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) , przysługującemu uprzednio H. S. (1) , a następnie uczestnikowi postępowania I. D. jako spadkobiercy ustawowemu H. S. (1) . Sąd ustalił, co następuje: W dniu 11 kwietnia 1972 roku J. S. i H. S. (1) , z domu W. zawarli związek małżeński. (dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa k. 12) W dniu 28 kwietnia 1992 roku J. S. , na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego nabył nieruchomość gruntową położoną w miejscowości K. , gmina P. , stanowiącej działki ewidencyjnej o numerach (...) o obszarze stanowiącej działki ewidencyjnej o numerach (...) o obszarze 0,16 ha, dla której Sad Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą nr (...) oraz nieruchomość gruntową położoną w miejscowości K. , gmina P. , stanowiącej działkę ewidencyjną o numerze (...) , o obszarze 0,4100 ha, dla której Sąd Rejonowy w Piszu prowadzi księgę wieczystą nr (...) . Nieruchomości te zostały nabyte do majątku wspólnego małżonków S. . (dowód: odpis aktu notarialnego k. 14-14v, odpis treści księgi wieczystej k. 16-21, odpis aktu notarialnego k. 23-24, odpis treści księgi wieczystej k. 26-31) Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z 9 maja 1994 roku w sprawie sygn. akt I C 235/94 orzekł rozwód małżeństwa J. S. i H. S. (1) . (dowód: odpis wyroku Sądu Wojewódzkiego sygn. akt I C 235/94) H. S. (1) zmarła w dniu 6 marca 2020 roku. M. S. (1) odrzucił spadek po swojej matce H. S. (1) . W miejsce M. S. (2) wstąpiły jego małoletnie dzieci M. S. (1) , G. S. i K. S. . Ponadto udział ½ w spadku odziedziczył mąż H. S. (1) , I. D. . (bezsporne, dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. 35, odpis protokołu z oświadczenia o odrzuceniu spadku k.37) J. S. zmarł w dniu 11 listopada 2024 roku. Spadek po J. S. nabyli wprost L. S. w ½ części oraz M. S. (1) w ½ części. (dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. 102) Po rozwodzie z H. S. (1) to J. S. korzystał z nieruchomości. Przebywał na nieruchomościach kilkanaście razy w roku w okresie letnim. J. S. opłacał podatki, zajmował się działką, postawił ogrodzenie i domek letniskowy, w którym dokonywał napraw. Na działkę przyjeżdżał syn J. S. pochodzący ze związku małżeńskiego z H. S. (1) , M. S. (1) . (dowód: decyzje w sprawie podatku od nieruchomości k. 39-64, potwierdzenie płatności k. 66-79, zeznania świadka W. K. e-protokół z 21.08.2025r. [00:10:46], [00:16:13], zeznania wnioskodawczyni L. S. e-protokół z 21.08.2025r. [00:19:07], [00:20:25], [00:22:52], [00:25:28], [00:28:37], [00:32:54] k. 162v-163, zeznania świadka M. T. e-protokół z 2.10.2025r. [00:05:03], [00:09:37], k. 178-178v) Nieruchomości były zarządzane przez J. S. , nawet przed rozwodem małżonków i to on podejmował wszelkie dotyczące nieruchomości decyzje. Po rozwodzie prowadził rozmowy z H. S. (1) na temat nieruchomości. Właściciele nieruchomości, J. S. i H. S. (1) , planowali przekazać nieruchomość swojemu synowi M. S. (1) , do czego ostatecznie nie doszło. (dowód: zeznania wnioskodawcy M. S. (1) e-protokół z 2.10.2025r. [00:16:33], [00:20:29], [00:21:21], [00:23:22] k. 178v) Sąd zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 172 k.c. posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze, zaś po upływie lat trzydziestu nabywa on własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter posiadania samoistnego, właścicielskiego, to jest charakteryzującego się tym, że posiadacz włada rzeczą w zakresie, w jakim to czyni właściciel, wykorzystując taką faktyczną możliwość władania rzeczą, do jakiej właściciel jest uprawniony (orzeczenie SN z 7 maja 1986 r., III CRN 60/86, OSNCP 9/87, poz. 138). Wola posiadania dla siebie, a więc traktowanie siebie jak właściciela, jest zasadniczym elementem posiadania prowadzącego do zasiedzenia. O samoistności nie świadczy natomiast sama tylko długotrwałość posiadania, która nie jest kryterium odróżniającym posiadanie samoistne od zależnego, podobnie zresztą jak fakt czynienia na przedmiot posiadania choćby znacznych nakładów finansowych, choć kwestia ta może oczywiście odgrywać rolę przy ocenie charakteru posiadania. Posiadanie prowadzące do zasiedzenia musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie ( cum animo rem sibi habendi ). W prawie polskim obowiązuje zasada, że posiadacz zależny może przekształcić swoje posiadanie zależne w samoistne ( tak m.in. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1971 r., III CRN 516/70, opubl. w OSPiKA 11/71, poz. 207 ), ale skuteczność - z punktu widzenia zasiedzenia - takiego przekształcenia wymaga, aby uczynił to jawnie, to znaczy zamanifestował zmianę w sposób widoczny dla otoczenia. W każdym razie zmiana, która nie została uzewnętrzniona, ograniczająca się tylko do samej świadomości posiadacza, jest w kontekście przesłanek stwierdzenia zasiedzenia prawnie bezskuteczna. Udowodnienie, że doszło do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, a zatem wykazanie faktu samoistnego posiadania i odpowiedniego okresu trwania takiego stanu rzeczy, należy do tego, kto jest zainteresowany w uzyskaniu takiego stwierdzenia, czyli do wnioskodawcy. Winien on więc przedstawić takie dowody, których kompleksowa ocena wsparta zasadami życiowego doświadczenia i logicznego rozumowania, da podstawę jednoznacznemu ustaleniu, iż posiadanie przez wnioskodawcę lub przez inną osobę, przez wnioskodawcę wskazaną, nieruchomości charakteryzował przymiot samoistności oraz że taki stan trwał przez okres wymagany wedle przepisów kodeksu cywilnego do nabycia własności przez zasiedzenie. Sąd tymczasem wyraża na kanwie rozpoznawanej sprawy przekonanie, że wnioskodawcy za pomocą pozostających w ich dyspozycji środków dowodowych nie wykazali, aby wymienione wyżej przesłanki warunkujące uwzględnienie wniosku zostały spełnione przez ich poprzednika prawnego dla nieruchomości objętych wnioskiem. Nie chodzi przy tym tylko o to, że nie wykazali pozostawania w dobrej wierze w posiadaniu nieruchomości, będących przedmiotem postępowania (do czego nawet nie zmierzali, skoro określili już w pierwotnym we wniosku okres trzydziestoletni), lecz nie wykazali w ogóle, że posiadanie realizowane w stosunku do nieruchomości było posiadaniem samoistnym przez cały okres wymagany do zasiedzenia, a tylko takie mogłoby prowadzić do nabycia własności w drodze zasiedzenia. Dla istnienia samoistnego posiadania potrzebne jest zatem przede wszystkim faktyczne władanie rzeczą. Zakres faktycznego władztwa przy posiadaniu samoistnym odpowiadającym prawu własności sprowadza się do korzystania z rzeczy i rozporządzania nią w sposób jak najbardziej pełny, czyli do postępowania z rzeczą jak właściciel. Posiadanie rzeczy zostało zdefiniowane w art. 336 k.c. jako objęty ochroną prawną stan faktyczny. Polega ono na faktycznym władztwie nad rzeczą, które może prowadzić do zasiedzenia prawa, jeżeli władający uzewnętrzni wolę realizowania tego prawa dla siebie i będzie ono trwało przez wymagany okres. Samoistne posiadanie zasadza się zatem na faktycznej możliwości władania rzeczą w taki sposób i w takim zakresie, w jakim właściciel jest do tego uprawniony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2014 r., III CSK 354/13). Sąd w pełni podziela przy tym ugruntowane w judykaturze stanowisko, iż posiadaczem samoistnym nieruchomości może być wyłącznie osoba, która włada rzeczą bez potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innej osoby (uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004r., II CK 550/03, Lex 18290). Za pośrednictwem dowodów przeprowadzonych w toku niniejszego postępowania wnioskodawcy wskazywali, iż zachodzą po ich stronie przesłanki do nabycia przez zasiedzenie udziału w nieruchomościach będących przedmiotem sprawy. Okoliczności faktyczne w zdecydowanej większości pozostawały poza sporem między zainteresowanymi, gdyż sporną była w zasadzie wyłącznie zasadnicza w kontekście ostatecznego rozstrzygnięcia okoliczność, a mianowicie ta, czy posiadanie przez poprzednika prawnego wnioskodawców było samoistne w wymaganym ustawą czasookresie. O ile więc na przykład zaoferowane dowody świadczyły o tym, że J. S. przez wiele lat był współposiadaczem nieruchomości, o tyle posiadanie to nie może w żadnym razie – wbrew ich twierdzeniu – być kwalifikowane jako samoistne, prowadzące do zasiedzenia. Wykonywane przez J. S. władztwo nad nieruchomością, w szczególności czynione przez niego nakłady i ponoszone opłaty, nie świadczą samo przez się o samoistności posiadania, gdyż o tym decyduje także wola i świadomość posiadacza oraz relacja tej jego „woli posiadania dla siebie” względem woli posiadania właściciela rzeczy, a jedynie dowodzi dbałości o nieruchomość. Dla ustalenia, czy J. S. nabył udziały w nieruchomościach kluczowe znaczenie miały zeznania M. S. (1) . Wnioskodawca wskazał, że „były rozmowy z mamą o działce. Ona miała być przepisana na mnie, ale tak się nigdy nie stało”. Zauważyć należy, że o zakresie jakiego prawa posiadacz wykonuje władzę nad rzeczą, decydują zewnętrzne, widoczne dla otoczenia przejawy władztwa. Chodzi więc o to, aby interpretacja elementu woli miała charakter obiektywny. Zawsze zatem powinna decydować rzeczywista wola posiadacza, a nie wyobrażenie o niej innych osób. Wypływa stąd wniosek, iż wyłącznie na podstawie zewnętrznych przejawów woli ustala się wolę rzeczywistą, która decyduje o charakterze samego posiadania (por. Zasiedzenie, E. Janeczko, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1981 r., s. 73). Dla stwierdzenia zasiedzenia przez wnioskodawców nieruchomości objętej wnioskiem, niezbędne byłoby wykazanie zmiany charakteru posiadania. Tak też w kontekście wniosku o zasiedzenie udziału w prawie własności, Sąd Najwyższy podkreślał, że w takiej sytuacji konieczne stanie się wykazanie konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków innych współwłaścicieli i to w sposób pozwalający im dostrzec zmianę. Dla oceny elementu woli posiadania nieruchomości w określony sposób mogą mieć istotne znaczenie zachowania posiadaczy i ich następców prawnych zarówno w okresie wymaganym do zasiedzenia własności jak też po jego upływie; dlatego też sam fakt posiadania nieruchomości i zarządzania nią jak właściciel bez sprzeciwu pozostałych współwłaścicieli nie wystarcza do wykazania przesłanek zasiedzenia udziału innego współwłaściciela w tej nieruchomości (tak też SN w postanowieniu z dnia 7 stycznia 2009r., II CSK 405/08, L. ). Ze zgodnych zeznań stron wynika, co potwierdza również załączona dokumentacja, że współwłaścicielem nieruchomości objętej wnioskiem była H. S. (1) i nie rozdysponowała nim za życia (zmarła w 2020 roku). Przy czym po rozwodzie w 1994 roku J. S. prowadził z nią rozmowy dotyczące przekazania nieruchomości ich wspólnemu dziecku – M. S. (1) . Już w ten sposób realizowała uprawnienie właścicielskie (podejmowanie decyzji co do rozporządzenia nieruchomością) i z tego już względu nie można uznać zatem J. S. za posiadacza ww. nieruchomości w tym okresie. Wnioskodawcy nie wykazali, aby J. S. zamanifestował w stosunku do swojej byłej żony, iż jest wyłącznym samoistnym posiadaczem nieruchomości. Przypomnieć należy, że nieruchomość stanowiła współwłasność małżonków S. . A po ich śmierci własność ich spadkobierców. Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w Postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2012 r. IV CSK 117/12, w którym SN wskazał, posiadanie rzeczy przez współwłaściciela jest posiadaniem właścicielskim i samoistnym, stanowi bowiem realizację jego niepodzielnego prawa do rzeczy. Oznacza to, że z faktu posiadania rzeczy przez współwłaściciela wynika jedynie, iż korzysta on z tej rzeczy zgodnie z przysługującym mu prawem. Niewykonywanie prawa posiadania przez innego współwłaściciela nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejął rzecz w samoistne posiadanie w zakresie jego uprawnień. Posiadanie "właścicielskie" całej rzeczy przez współwłaściciela niezbędne do zasiedzenia wymaga, żeby współwłaściciel żądający stwierdzenia zasiedzenia idealnego udziału innego współwłaściciela dał wyraz temu, że zmienił (rozszerzył) zakres swego samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia z art. 206 k.c. Skuteczność takiej zmiany wymaga, aby uczynił to jawnie, czyli zamanifestował ją w sposób widoczny dla współwłaściciela i otoczenia. Sama natomiast świadomość posiadania samoistnego ponad realizację uprawnienia z art. 206 k.c. nie może być uznana za wystarczającą, a co za tym idzie - jest prawnie bezskuteczna. Ciężar udowodnienia, przez jednego ze współwłaścicieli, że zmienił zakres posiadania samoistnego, spoczywa na nim wraz z niekorzystnymi skutkami, jakie wiążą się z niewykazaniem w sprawie o zasiedzenie tego przymiotu. Stanowisko to znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie m.in. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2021 r. (...) 85/21 gdzie SN stwierdził, że niewykonywanie prawa posiadania przez innego współwłaściciela nie uprawnia automatycznie do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejął rzecz w samoistne posiadanie w zakresie jego uprawnień. Surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego uzasadnione są bezpieczeństwem stosunków prawnych i ochroną własności, która narażona byłaby na uszczerbek, gdyby współwłaściciel - uprawniony do współposiadania całości mógł łatwo doprowadzić do utraty praw pozostałych współwłaścicieli, powołując się na zmianę swojej woli, a więc elementu subiektywnego. Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego są uzasadnione koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa stosunków prawnych i ochrony własności zwłaszcza, że powołanie się przez współwłaściciela na zmianę woli, czyli elementu subiektywnego mogłoby zbyt łatwo prowadzić do utraty praw pozostałych współwłaścicieli (zob. postanowienie z dnia 2 marca 2012 r., II CSK 249/11, niepubl. i orzeczenia w nim powołane). Podejmowanych przez poprzednika prawnego wnioskodawców w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem działań nie można postrzegać jako przejawu woli posiadania jej wyłącznie dla siebie, a więc również w zakresie udziału przypadającego jego byłej żonie, a następnie jej spadkobiercom z uwagi na to, że zamiar ten nie został uzewnętrzniony wobec żadnego z współwłaścicieli. Podejmowane przez J. S. czynności takie jak ponoszenie opłat, nakłady, zajmowanie się remontami nie świadczyły o posiadaniu samoistnym, ale wynikały z rodzaju nieruchomości. Aby uznać, że tego typu działania stanowią wyraz zmiany charakteru posiadania, na samoistny, musiałyby one w sposób zdecydowany wykraczać poza zwykle dokonywane w danych warunkach remonty czy nakłady. Należy zauważyć, że J. S. również w czasie trwania małżeństwa z H. S. (1) był osobą decyzyjną w zakresie czynności związanych z nieruchomością. W okolicznościach niniejszej sprawy wnioskodawcy ciążącemu na nich obowiązkowi dowodu nie sprostali. Nie wykazali w niedwuznaczny sposób, że J. S. uważał się za samoistnego posiadacza całej nieruchomości w wymaganym ustawą okresie. Na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 roku w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej w zw. z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Sąd przyznał kuratorowi radcy prawnemu A. W. , mając na względzie rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratora, wynagrodzenie w kwocie 2 214,00 złotych, w tym kwotę 414,00 złotych tytułem podatku VAT. Na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Sąd orzekł, że zainteresowani ponoszą koszty postępowania we własnym zakresie.