I KZP 31/01

UCHWAŁA Z DNIA 29 STYCZNIA 2002 R. I KZP 31/01 Penalizacja przewidziana w art. 70 § 4 k.k.s. obejmuje także posia- danie lub przechowywanie przez osobę nieuprawnioną znaków akcyzy usuniętych z wyrobu akcyzowego lub z opakowania z tym wyrobem. Przewodniczący:sędzia SN T. Grzegorczyk (sprawozdawca). Sędziowie SN: A. Deptuła, E. Strużyna. Zastępca Prokuratora Generalnego: R. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Mirosława C., po rozpoznaniu, przekaza- nego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w O., postano- wieniem z dnia 10 października 2001 r., zagadnienia prawnego wymagają- cego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy użyte w przepisie art. 70 § 4 k.k.s. sformułowanie «znaki akcy- zy» dotyczy tylko tego, kto nie będąc do tego uprawniony posiada lub przechowuje znaki akcyzy nabyte lub w inny sposób przyjęte od oso- by nieuprawnionej, czy również tego, kto nie będąc do tego upraw- nionym posiada lub przechowuje znaki akcyzy, które usunął z wyrobu akcyzowanego lub opakowania z tym wyrobem?” u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j: 2 U Z A S A D N I E N I E Zagadnienie prawne w niniejszej sprawie wyłoniło się w następują- cym stanie faktycznym. W dniu 20 grudnia 2000 r. podczas przeszukania cel w Zakładzie Karnym w K. znaleziono u odbywającego tam karę pozba- wienia wolności Mirosława C. 141 sztuk banderol papierosowych - znaków akcyzy. Oskarżono go w związku z tym o posiadanie, jako osobę nieu- prawnioną, znaków akcyzy, tj. o czyn określony w art. 70 § 4 k.k.s. Oskar- żony przyznał fakt posiadania tych znaków, wyjaśniając, że zdejmował je z opakowań papierosów, które nabywał w zakładzie karnym, chcąc ustalić, ile wypala papierosów. Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2001 r. uznał go winnym zarzucanego mu przestępstwa i skazał na karę 2 miesięcy pozbawienia wolności, orzekając też przepadek zajętych 141 znaków akcyzy. Od orzeczenia tego apelację wywiódł oskarżony, a w toku rozprawy odwoławczej w Sądzie Okręgowym w O. prokurator wystąpił o jej odroczenie i wystąpienie z zagadnieniem prawnym do Sądu Najwyższego. Sąd odwoławczy podzielił wątpliwości prokuratora i postanowieniem z dnia 10 października 2001 r. wystąpił z niniejszym pytaniem prawnym. W uza- sadnieniu tej decyzji wskazano, że wątpliwości sądu rodzą się z zestawie- nia § 4 z § 2 art. 70 k.k.s., który penalizuje usuwanie znaków akcyzy z wy- robu akcyzowego lub z opakowania z tym wyrobem w celu ponownego użycia lub puszczenia w obieg. W ocenie sądu odwoławczego inna jest sy- tuacja osoby, która posiada znak akcyzy jako dowód uiszczenia podatku akcyzowego, przyjmując ten znak od osoby nieuprawnionej, inna zaś tego, kto nabywając wyrób akcyzowy, a więc regulując tym samym podatek ak- cyzowy, usuwa następnie z wyrobu znak akcyzy i go posiada; inną rzeczą zaś będzie wówczas cel takiego zachowania, który może ewentualnie wy- pełniać znamiona czynu określonego w art. 70 § 2 k.k.s. 3 W związku z przedstawionym zagadnieniem prawnym Prokurator Krajowy wystąpił o udzielenie przez Sąd Najwyższy odpowiedzi na to pyta- nie i przyjęcie, że „znakiem akcyzy, o którym mowa w art. 70 § 4 k.k.s., jest także znak usunięty z wyrobu akcyzowego lub z opakowania z tym wyro- bem”. Rozpoznając przedstawione zagadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W judykaturze i doktrynie zgodnie przyjmuje się, że skuteczne wystą- pienie z pytaniem prawnym wymaga spełnienia trzech warunków, a mia- nowicie, by zagadnienie, którego pytanie dotyczy wyłoniło się przy rozpa- trywaniu środka odwoławczego, miało przy tym charakter prawny, czyli do- tyczyło istotnego problemu interpretacyjnego i wymagało zasadniczej wy- kładni ustawy, a więc odnosiło się do sytuacji, gdy norma prawna umożli- wia rozbieżne interpretacje (zob. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek : Ko- deks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Warszawa 1999, s. 579-580; T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. II, Kra- ków 2001, s. 1029-1030 i powołane tam orzecznictwo SN oraz piśmiennic- two). Nie budzi wątpliwości, że przedstawione Sądowi Najwyższemu za- gadnienie wyłoniło się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego oraz jest powiązane z konkretną sprawą, i to w taki sposób, że rozstrzygnięcie w tej kwestii ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ma ono też charakter prawny, dotyczy bowiem interpretacji przepisu, w powiązaniu przy tym z inną normą tej samej ustawy. Wątpliwości rodzić może natomiast istnienie trzeciego z przedstawionych wymogów, a więc, czy wymagana jest tu zasadnicza wy- kładnia ustawy, zwłaszcza przy samym brzmieniu art. 70 § 4 k.k.s. Mieć należy jednak także na uwadze, że przepisy prawa karnego skarbowego, tam gdzie statuują one czyny zabronione, trzeba odczytywać w ścisłym powiązaniu z ustawodawstwem finansowym, wprowadzającym określone nakazy i zakazy, których naruszenie penalizuje dopiero kodeks karny skar- 4 bowy. Sąd odwoławczy wspomina wprawdzie o ustawie z dnia 8 grudnia 1993 r. o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy (Dz. U. Nr 127, poz. 584 ze zm.), ale czyni to tylko dla wskazania, że dla kodeksu karnego skarbowego znakami akcyzy są znaki określone w tej ustawie (art. 53 § 24 k.k.s.), zapominając o pozostałych jej normach. Tylko zaś właściwe odczy- tanie przepisów ustawy z 1993 r. pozwala ustalić zakres penalizacji objętej art. 70 § 4 k.k.s., a także jego § 2. Istnieje zatem, przy pomijaniu treści ustawy o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy możliwość błędnej interpretacji przepisów kodeksu karnego skarbowego, tym samym zaś należy przyjąć, iż niezbędna jest zasadnicza wykładnia ustawy w przedstawionej kwestii, aby wyeliminować niebezpieczeństwo nieprawidło- wej interpretacji przepisów karnych kodeksu karnego skarbowego w prak- tyce stosowania prawa. Dlatego też Sąd Najwyższy zdecydował się na podjęcie uchwały w kwestii przedstawionego mu zagadnienia prawnego. Przechodząc do meritum zagadnienia prawnego, stwierdzić należy, co następuje. Przepis art. 70 k.k.s. penalizuje kolejno następujące zacho- wania: - zbywanie lub przekazywanie w inny sposób znaków akcyzy osobie nie- uprawnionej (§ 1), - nabywanie lub przyjmowanie w inny sposób znaków akcyzy od osoby nieuprawnionej w celu użycia lub puszczenia w obieg (§ 2 in principio), - usuwanie znaków akcyzy z wyrobu akcyzowego lub z opakowania z ta- kim wyrobem w celu ponownego ich użycia lub puszczenia w obieg (§ 2 in fine), - usiłowanie przestępstw skarbowych określonych w § 1 lub 2 (§ 3) oraz - posiadanie lub przechowywanie znaków akcyzy przez tego, kto nie jest do tego uprawniony (§ 4). Przedmiotem wszystkich tych czynów są jedynie autentyczne znaki akcyzy. Sprawcą zachowania opisanego w art. 70 § 1 k.k.s. (oraz § 3) mo- 5 że być tylko osoba uprawniona do posiadania znaków skarbowych akcyzy, która zbywa je osobie nieuprawnionej (§ 1) lub usiłuje je zbyć (§ 3). W wy- padku wskazanym w § 2 in principio (w zw. z § 3) sprawcą może już być zarówno uprawniony do posiadania znaków akcyzy, który nabywa je (lub usiłuje nabyć) od osoby nieuprawnionej w celu użycia tego znaku bądź puszczenia go w obieg, jak i osoba nieuprawniona do jego posiadania, któ- ra nabywa (usiłuje nabyć) znaki akcyzy jedynie dla dalszego puszczenia ich w obieg. Czynu opisanego w art. 70 § 2 in fine k.k.s., czyli usuwania znaków akcyzy z wyrobu (oraz § 3, tj. usiłowania takiego zachowania) do- puścić się może też zarówno osoba uprawniona do posiadania tych zna- ków, jak i osoba nieuprawniona, przy czym karalne jest jedynie takie usu- nięcie znaku, którego celem jest ponowne użycie tego znaku (przez uprawnionego) albo puszczenie go w obieg (przez uprawnionego lub nieu- prawnionego). Natomiast w wypadku wskazanym w § 4 art. 70 k.k.s. pod- miotem jest już wyłącznie osoba nieuprawniona do posiadania znaków ak- cyzy, która posiada lub przechowuje te znaki, bez względu na przyświeca- jący temu cel. Znaki akcyzy, stosownie do art. 6 ust. 1 cytowanej już ustawy o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy, występują w postaci banderol, znaków cechowych lub odcisków pieczęci. Banderole są wyda- wane jedynie producentom i importerom wyrobów akcyzowych dla ozna- czenia wyrobu, z tytułu uiszczenia zaliczki na podatek akcyzowy, stanowiąc tzw. banderole podatkowe (art. 7 ust. 1 cyt. ustawy), oraz sprzedawane, jako banderole legalizacyjne, przedsiębiorcom obciążonym obowiązkiem oznaczenia wyrobu w razie pakowania, rozlewania, rozważania lub prze- pakowywania albo wystąpienia w obrocie wyrobów nieoznaczonych lub oznaczonych nieprawidłowo bądź nieodpowiednimi albo uszkodzonymi znakami (art. 7 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 cyt. ustawy). Niedopuszczalne jest przy tym zbywanie lub jakiekolwiek inne przekazywanie (odpłatnie lub 6 nieodpłatnie) banderol innym podmiotom niż urząd skarbowy lub podmiot wskazany przez Ministra Finansów, od którego zakupiono lub otrzymano banderole (art. 10 ust. 1 cyt. ustawy). Tym samym, jak wskazuje się w dok- trynie, i co zaakcentował w swym wniosku Prokurator Krajowy, posiadać (dla siebie) i przechowywać (cudze) znaki skarbowe akcyzy mogą jedynie te podmioty, które według ustawy są ich legalnymi wytwórcami lub są zo- bowiązane do oznaczania wyrobów znakami akcyzy, czyli legalni ich na- bywcy, oraz te, które prowadzą obrót tymi znakami, tj. urzędy skarbowe i wydający je wytwórcy znaków (zob. T. Grzegorczyk: Kodeks karny skarbo- wy. Komentarz, Warszawa 2000, s. 288 ; wyd. II – 2001, s. 297). Osoba nabywająca wyrób akcyzowy oznaczony znakiem akcyzy nie staje się po- siadaczem samego znaku akcyzy, lecz jest posiadaczem wyrobu oznaczo- nego takim znakiem. Znak akcyzy ma być przy tym umieszczony na wyro- bie lub opakowaniu jednostkowym wyrobu tak, aby jego zdjęcie lub otwar- cie opakowania powodowało trwałe i widoczne uszkodzenie znaku (art. 6 ust. 2 cyt. ustawy). Zakazane jest przy tym używanie do oznaczania zna- ków uszkodzonych, jak również zbywanie towaru ze znakiem uszkodzo- nym; wyrób taki bowiem musi być oznaczony nowym znakiem (art. 15 cyt. ustawy). W związku z powyższym kodeks karny skarbowy w art. 70 penalizuje wszelkie postacie nielegalnego obrotu znakami akcyzy, tj. uzyskanie takie- go znaku przez osobę nieuprawnioną, zarówno przez nabycie od innego legalnego lub nielegalnego posiadacza znaku (§ 1 i 2 in principio), jak i w formie usunięcia znaku z towaru bądź opakowania dla ponownego użycia albo puszczenia w obieg (§ 2 in fine) oraz w formie samego posiadania – bez względu na sposób wejścia w to posiadanie i cel posiadania – a także przechowywania, jeżeli nie jest się uprawnionym do legalnego posiadania lub przechowywania znaku (§ 4). Rozwiązanie przyjęte w § 4 art. 70 k.k.s. jest konsekwencją konstrukcji zawartych w § 1 i 2 tegoż przepisu. Skoro 7 bowiem karalne jest wszelkie przekazywanie znaku akcyzy osobie nieu- prawnionej przez legalnego posiadacza znaku (§ 1), a także przyjmowanie znaku od nieuprawnionego, bez względu na to, w jaki sposób on sam wszedł w jego posiadanie (§ 2 in principio), oraz usuwanie znaków z wyro- bu dla ponownego użycia lub puszczenia w obieg (§ 2 in fine), to konse- kwentnie również samo posiadanie lub przechowywanie znaku akcyzy przez podmiot nieuprawniony do takiego posiadania bądź przechowywania zostało także spenalizowane (§ 4). Na gruncie art. 70 § 4 k.k.s. istotne jest więc jedynie, czy posiadacz (przechowawca) znaku jest podmiotem, który według przepisów ustawy o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi ak- cyzy jest upoważniony do posiadania (przechowywania) takich znaków. Penalizacja przewidziana w art. 70 § 4 k.k.s. obejmuje zatem każde posia- danie lub przechowywanie przez osobę uprawnioną znaków akcyzy, w tym znaków usuniętych uprzednio przez nią lub przez inną osobę z wyrobu ak- cyzowego lub z opakowania z takim wyrobem. Obojętny jest natomiast cel takiego posiadania lub przechowywania, oraz sposób wejścia w posiadanie znaku przez nieuprawnionego. Penalizację nielegalnych sposobów wejścia w posiadanie znaków akcyzy regulują bowiem przepisy § 1 i 2 art. 70 k.k.s. z tym zastrzeżeniem, że – jak już wcześniej wskazano – dotyczą one nie- kiedy także podmiotu uprawnionego do posiadania znaku, gdyż karalne są tam same niewłaściwe sposoby wchodzenia w posiadanie znaku.