I KZP 11/05

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  20  KWIETNIA  2005  R. 
I  KZP  11/05 
 
Orzekając o kosztach w trybie art. 626 § 2 k.p.k., sąd jest związany 
zasadami ich ponoszenia, określonymi w orzeczeniu kończącym postępo-
wanie w sprawie (art. 626 § 1 k.p.k.). 
 
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. 
Sędziowie SN: K. Cesarz (sprawozdawca), F. Tarnowski. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy  w sprawie Marka B. i Sylwestra P., po rozpoznaniu, 
przedstawionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w 
O., postanowieniem z dnia 21 stycznia 2005 r., zagadnienia prawnego 
wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy w postanowieniu o ustaleniu wysokości kosztów procesu, wydanym 
na podstawie art. 626 § 2 k.p.k., dopuszczalne jest takie skorygowanie za-
sad rozłożenia kosztów ustalonych już prawomocnym orzeczeniem, aby 
poszanowana była dyrektywa, w myśl której każdy, kto przez swój czyn 
spowodował postępowanie karne, zobowiązany był jedynie do ponoszenia 
wydatków związanych z postępowaniem, które przez niego zostały spowo-
dowane?” 
 
p o s t a n o w i ł   odmówić podjęcia uchwały. 
 

 
2
U Z A S A D N I E N I E 
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne zostało 
sformułowane w następującej sytuacji procesowej: 
Sąd Rejonowy w O. w wyroku z dnia 16 kwietnia 2004 r., skazującym 
pięcioro oskarżonych, na postawie art. 627 k.p.k. zasądził od nich na rzecz 
Skarbu Państwa zwrot wydatków wyłożonych w procesie, przy czym okre-
ślił, że Marek B. zwróci je „w 0,5 części”, zaś Sylwester P. „w 0,2 części”. 
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że obciążył oskarżonych tak-
że „obowiązkiem zwrotu wydatków poniesionych przez Skarb Państwa w 
toku postępowania w częściach odpowiadających udziałowi tych wydatków 
w rozpoznaniu sprawy każdego z nich”. 
Sąd Okręgowy w O., wyrokiem z dnia 1 grudnia 2004 r., po rozpo-
znaniu m.in. apelacji obrońcy oskarżonych kwestionującej ich winę, w któ-
rej to skardze nie podważano odrębnie rozstrzygnięcia o kosztach procesu, 
utrzymał w mocy wyrok Sądu pierwszej instancji. 
Po zwrocie akt Sąd Rejonowy w postanowieniach z dnia 20 grudnia 
2004 r., na podstawie art. 626 § 2 k.p.k. w zw. z art. 618 § 1 k.p.k., ustalił 
wysokość kosztów sądowych należnych od wymienionych skazanych, w 
ramach których to kosztów obciążył wydatkami: Marka B. w kwocie 
15 413,98 zł a Sylwestra P. – 6 417,31 zł. Wyliczone wydatki objęły także 
koszty transportu i przechowania pojazdów: co do Marka B. w wysokości 
14 369,78 zł, zaś co do Sylwestra P. na kwotę 5 747,91 zł. Wydatki te po-
wstały na skutek wykonania postanowień z dnia 28 maja 2002 r., zapa-
dłych w dochodzeniu, o zabezpieczeniu na samochodach tych oskarżo-
nych grożących im kar grzywien do kwoty 40 000 zł. 
Zażalenia na postanowienia z dnia 20 grudnia 2004 r. wnieśli skaza-
ni. Sylwester P. zaskarżył orzeczenie w części kosztów związanych z za-
bezpieczeniem na mieniu grożącej grzywny, wnosząc na podstawie art. 

 
3
624 § 1 k.p.k. o zwolnienie od kosztów w tym zakresie. Natomiast Marek 
B., również powołując się na art. 624 § 1 k.p.k., wnosił o zwolnienie go w 
całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia, poza wskaza-
niem na swą trudną sytuację, skazany kwestionował, analogicznie jak Syl-
wester P., obciążenie go kosztami transportu i przechowania pojazdu. 
Rozpoznając zażalenia Sąd odwoławczy uznał, że wydatki przypisa-
ne oskarżonym „są wyższe niż wynikałoby to z zasady określonej prawo-
mocnym wyrokiem, albowiem ustalono je w tym wypadku przy uwzględnie-
niu zasady związania kosztów z osobą faktycznie powodującą ich powsta-
nie...”. Według reguły przyjętej w zaskarżonym wyroku, z globalnej kwoty 
28 539,61 zł wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa, od 
Marka B. należałoby się 14 269,805 zł („0,5 części”) zamiast ustalonej kwo-
ty 15 413,98 zł, natomiast od Sylwestra P. 5 707,92 zł („0,2 części”) za-
miast 6 417,31 zł. 
Chociaż Sąd Okręgowy, po pierwsze, uważa, że „w toku ustalania 
wysokości kosztów procesu nie jest dopuszczalna modyfikacja zasad ich 
ponoszenia, nawet gdyby w istocie doprowadziło to do ponoszenia kosztów 
przez osobę, która swoim zachowaniem ich nie spowodowała, a ewentual-
na korekta takiego orzeczenia możliwa byłaby jedynie przez nadzwyczajne 
środki zaskarżenia lub w trybie postępowania wykonawczego...”, i po dru-
gie, dostrzega zbieżne z tym poglądem stanowisko piśmiennictwa, że „§ 2 
art. 626 k.p.k. nie upoważnia do korekty rozstrzygniętych już w orzeczeniu 
kończącym postępowanie zasad rozłożenia kosztów”, to jednak, zdaniem 
Sądu Okręgowego, w praktyce ujawniło się odmienne stanowisko. Zostało 
ono wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2002 r. 
(WZ 3/02, OSNKW 2002, z. 7 – 8, poz. 64) z konsekwencją w postaci „od-
miennego niż w prawomocnym wyroku (...) ustalenia zasad ponoszenia 
kosztów”, oraz w postanowieniach ustalających wysokość kosztów proce-
su, wydawanych na terenie właściwości Sądu Okręgowego w O. Wobec 

 
4
powyższego „zachodzi wątpliwość odnośnie wykładni przepisów art. 626 § 
2 k.p.k., art. 627 k.p.k. i art. 633 k.p.k.”, którą należy usunąć przez roz-
strzygnięcie przekazanego zagadnienia prawnego. 
Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o podjęcie uchwały, że „w po-
stanowieniu wydanym w trybie art. 626 § 2 k.p.k. nie jest dopuszczalne ko-
rygowanie prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w zakre-
sie rozstrzygnięcia o zasadach rozłożenia kosztów procesu”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
1. Już wyjściowy warunek przekazania zagadnienia Sądowi Najwyż-
szemu w trybie art. 441 k.p.k., jakim jest jego wyłonienie się przy rozpo-
znawaniu środka odwoławczego, nie został spełniony. Zważywszy na do-
puszczalność rozpatrywania sprawy tylko w granicach wniesionego środka 
odwoławczego (art. 433 § 1 k.p.k.) oraz zasadę dwuinstancyjności postę-
powania karnego (art. 426 § 1 k.pk.), stwierdzić należy, że nie było pod-
staw do wykraczania poza podnoszoną w zażaleniach kwestię wysokości 
kosztów transportu i przechowania pojazdów. W obu środkach odwoław-
czych kwestia ta wyznaczała zakres zaskarżenia orzeczeń z dnia 20 grud-
nia 2004 r. Wobec uprzedniego wyczerpania toku instancji co do innych 
decyzji, jedynie takie rozumienie zakresu obu zażaleń jest możliwe przy 
zastosowaniu reguły interpretacyjnej określonej w art. 118 § 1 k.p.k. Sku-
pienie się Sądu odwoławczego tylko na rozstrzygnięciach objętych do-
puszczalnym zakresem zaskarżenia unaoczniłoby niemożność sprawdza-
nia prawidłowości innych rozstrzygnięć, a w konsekwencji – sformułowania 
pytania przekazanego Sądowi Najwyższemu. Ponieważ jednak orzeczenia 
Sądu Rejonowego z dnia 20 grudnia 2004 r. nie zawierają w istocie uza-
sadnienia, to przedwczesne jest założenie (ustalenie) Sądu odwoławczego, 
że niesłusznie obciążono oskarżonych całością kosztów transportu i prze-
chowania pojazdów, przez co sumy wydatków należnych od każdego z 
oskarżonych przekroczyły kwoty wynikające z wyliczenia ich według pro-

 
5
porcji przyjętych w wyroku pierwszoinstancyjnym. Wydanie przez Sąd 
Okręgowy prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie zależy 
więc od dokonania wykładni wskazanego przepisu, lecz wyłącznie od wy-
kazania zasadności obciążenia oskarżonych jednym ze składników wydat-
ków (zob. uchwałę SN z dnia 17 września 1997 r., I KZP 18/97, OSNKW 
1997, z. 11 – 12, poz. 91). 
2. W niniejszej sprawie nie zachodzi również kolejny warunek prze-
kazania zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu w trybie art. 441 § 1 
k.p.k.. Musi ono wymagać zasadniczej wykładni ustawy. Tymczasem 
przedstawiony celem dokonania wykładni art. 626 § 2 k.p.k. w zw. z § 1 te-
go przepisu jest jasno sformułowany i nie nastręcza trudności w ustaleniu 
zawartej w nim normy. Przepis ten jednoznacznie stanowi, że sąd określa, 
kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu, w razie braku roz-
strzygnięcia w tym przedmiocie w orzeczeniu kończącym postępowanie w 
sprawie. Zatem, jeżeli w orzeczeniu takim sąd wypowiedział się na przy-
kład, w jakiej „części” określony uczestnik postępowania ponosi koszty pro-
cesu, to § 2 art. 626 k.p.k. wyklucza nie tylko późniejsze orzekanie sądu w 
tej kwestii, ale także możliwość modyfikowania przyjętej zasady przez ob-
ciążenie uczestnika kosztami w wysokości wyższej lub niższej niż wynika 
ona z tak określonej zasady. Taka zmiana byłaby niczym innym jak złama-
niem przesądzonej już zasady ponoszenia kosztów. Także konieczność 
„dodatkowego ustalenia ich wysokości”, przewidziana w tym przepisie, nie 
może spowodować modyfikacji zasady rozłożenia kosztów. W toku dziele-
nia dodatkowo ujawnionych kosztów sąd musi jej przestrzegać. Pogląd, że 
w trybie art. 626 § 2 k.p.k. nie wolno zmieniać przyjętej w orzeczeniu koń-
czącym postępowanie zasady ponoszenia kosztów jest, jak słusznie zau-
waża Sąd Okręgowy, powszechnie wyrażany w piśmiennictwie (zob. J. 
Bratoszewski w: J. Bratoszewski i inni: Kodeks postępowania karnego. 
Komentarz, Warszawa 2004, T. III, s. 930; P. Hofmański, E. Sadzik, K. 

 
6
Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2004, T. 
III, s. 498; L.K. Paprzycki w: J. Grajewski i inni: Kodeks postępowania kar-
nego. Komentarz, Kraków 2003, T. II, s. 728). Natomiast powołane przez 
Sąd Okręgowy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2002 r. 
WZ 3/02, OSNKW 2002, z. 7 – 8, poz. 64 nie doprowadziło w rozstrzyganej 
wówczas sprawie do odmiennego określenia zasad ponoszenia kosztów 
przez oskarżonych niż w prawomocnym wyroku Wojskowego Sądu Okrę-
gowego w P. Zmiana orzeczenia tego ostatniego Sądu była efektem zasto-
sowania art. 633 in fine k.p.k. i sprowadzała się tylko do wyłączenia z czę-
ści kosztów przypadających od oskarżonych tych wydatków, których nie 
spowodowali. Nie przestali oni jednak być zobowiązani do ponoszenia 
kosztów w proporcjach przyjętych w prawomocnym wyroku. 
3. W przekazanej przez Sąd Okręgowy kwestii, w rzeczywistości nie 
jest sformułowany wniosek o dokonanie wykładni art. 626 § 2 k.p.k., lecz 
pytanie, czy rozstrzygnięcie zawarte w orzeczeniu kończącym postępowa-
nie o tym, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu, uprawo-
mocnia się, gdyż w art. 413 k.p.k. określającym części wyroku, nie ma ta-
kiego elementu. Także wśród przesłanek uzupełnienia wyroku na podsta-
wie art. 420 k.p.k. nie wymienia się kosztów procesu. Wreszcie, w § 1 art. 
626 k.p.k. nie mówi się wprost, że są one częścią orzeczenia kończącego 
postępowanie, lecz że w takim orzeczeniu postępuje się w sposób wska-
zany w tym przepisie. Nie ulega jednak wątpliwości, że rozstrzygnięcie o 
ponoszeniu kosztów procesu w orzeczeniu kończącym postępowanie jest 
jego częścią. Natomiast w art. 626 k.p.k. znalazło miejsce pełne unormo-
wanie kwestii rozstrzygania o kosztach procesu, bez rozróżnienia rodzaju 
orzeczeń, w jakich rozstrzygnięcia te są zawarte. Tylko względy techniki 
prawodawczej zdecydowały o zamieszczeniu w tym przepisie całościowe-
go uregulowania dotyczącego wszystkich orzeczeń (wyroków i postano-
wień). 

 
7
4. Warunkiem prawidłowego orzekania na podstawie art. 626 § 1 i 2 
k.p.k. jest wcześniejsze uwzględnienie zasady określonej w art. 633 k.p.k., 
a więc ustalenie sposobu rozstrzygania o kosztach w razie występowania 
w sprawie więcej niż jednego oskarżonego. Zasądzenie kosztów według 
zasad słuszności na podstawie art. 633 k.p.k. odbywa się najpierw w myśl 
reguły wskazanej w końcowej części tego przepisu, to jest „mając (...) na 
względzie koszty związane ze sprawą każdego z nich”, a więc sąd obciąża 
każdego oskarżonego kosztami, które sam wywołał. Dopiero po zasądze-
niu od oskarżonych kosztów związanych ze sprawą (czynem) każdego z 
nich, dzieli się między oskarżonych, również według zasad słuszności, te 
koszty, które wywołali wszyscy oskarżeni. 
5. Na koniec należy zauważyć, że słowo „część”, zawarte w art. 626 
§ 1 k.p.k., ma tylko takie znaczenie, jakie ustawodawca nadał temu słowu 
także w art. 624 k.p.k. a następnie w art. art. 630, 631 i 632 pkt 2 k.p.k. 
„Część” wyraża zasadę proporcjonalności ponoszenia odpowiedzialności 
poszczególnych oskarżonych za te koszty w zależności od rozstrzygnięcia 
o głównym przedmiocie procesu (wyjątkiem jest art. 623 k.p.k.). Natomiast 
z treści wyroku i uzasadnienia Sądu Rejonowego (który niezależnie od po-
działu między oskarżonych wydatków na „części”, obciążył oddzielnie każ-
dego z nich stosowną opłatą i jednego oskarżonego także kosztami za-
stępstwa procesowego oskarżyciela posiłkowego, a jednocześnie w tymże 
wyroku nie zwolnił żadnego oskarżonego od kosztów w jakiejkolwiek czę-
ści) wynika, że oskarżeni zobowiązani zostali do poniesienia wszystkich 
wydatków wyłożonych przez Skarb Państwa i do pokrycia w przyjętych za-
kresach tych  wydatków, które wszyscy spowodowali. Świadczy o tym po-
wołanie w podstawie prawnej orzeczenia przepisu art. 627 k.p.k. i rozłoże-
nie kosztów między oskarżonych według zasady określonej w art. 633 
k.p.k. 

 
8
W podsumowaniu należy stwierdzić, że orzekając o kosztach w trybie 
art. 626 § 2 k.p.k., sąd jest związany zasadami ich ponoszenia, określony-
mi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (art. 626 § 1 k.p.k.).