I KZ 8/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał zażalenie prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 23 września 2023 r., sygn. akt So 19/22, o umorzeniu postępowania karnego. Postępowanie dotyczyło aktu oskarżenia przeciwko M. H., M. N. (sędziom wojskowym) oraz K. J. i W. K. (prokuratorom wojskowym), oskarżonym o popełnienie zbrodni komunistycznych i zbrodni przeciwko ludzkości w związku z orzekaniem i oskarżaniem w sprawach dotyczących stanu wojennego w 1982 roku. Wojskowy Sąd Okręgowy umorzył postępowanie wobec wszystkich oskarżonych z uwagi na brak wymaganego zezwolenia na ściganie, powołując się na immunitet przysługujący im jako funkcjonariuszom państwa w czasie popełnienia zarzucanych czynów. Prokurator IPN złożył zażalenie, zarzucając obrazę przepisów postępowania, w tym art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., poprzez błędne przyjęcie, że dla pociągnięcia oskarżonych do odpowiedzialności karnej konieczne jest uzyskanie zezwolenia na ściganie, podczas gdy zdaniem skarżącego obowiązek taki nie zachodzi. Sąd Najwyższy uznał zażalenie za niezasadne. Podkreślił, że immunitet sędziowski, wynikający z art. 181 Konstytucji RP, ma charakter formalny i ogranicza możliwość pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej bez zgody sądu dyscyplinarnego. Podobnie immunitet prokuratorski wynika z art. 135 § 1 Prawa o prokuraturze. Sąd Najwyższy stwierdził, że immunitet ten obejmuje czyny popełnione w czasie sprawowania urzędu, nawet jeśli postępowanie karne wszczęto po zakończeniu pełnienia funkcji, niezależnie od późniejszego statusu tych osób (np. przejścia w stan spoczynku lub odejścia z urzędu). Sąd Najwyższy odwołał się również do przepisów Protokołu w sprawie przywilejów i immunitetów Wspólnot Europejskich, wskazując na podobne rozwiązania w prawie unijnym. W konsekwencji, Sąd Najwyższy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie o umorzeniu postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zakresu i stosowania immunitetu sędziowskiego i prokuratorskiego, zwłaszcza w kontekście czynów popełnionych w przeszłości i postępowań wszczętych po zakończeniu sprawowania urzędu.
Dotyczy głównie spraw, w których oskarżeni byli funkcjonariuszami państwa (sędziami, prokuratorami) w czasie popełnienia zarzucanych czynów.
Zagadnienia prawne (2)
Czy immunitet sędziowski i prokuratorski obejmuje czyny popełnione w czasie sprawowania urzędu, nawet jeśli postępowanie karne wszczęto po zakończeniu pełnienia tych funkcji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, immunitet sędziowski i prokuratorski obejmuje czyny popełnione w czasie sprawowania urzędu, niezależnie od tego, czy postępowanie karne zostało wszczęte po zakończeniu pełnienia tych funkcji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że immunitet ma charakter formalny i procesowy, chroniąc przed pociągnięciem do odpowiedzialności karnej bez zezwolenia sądu dyscyplinarnego. Ochrona ta dotyczy czynów popełnionych w czasie sprawowania urzędu, nawet jeśli postępowanie wszczęto po jego zakończeniu, co jest zgodne z celem immunitetu, jakim jest ochrona niezawisłości sądów i wymiaru sprawiedliwości.
Czy do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej byłych sędziów wojskowych i prokuratorów wojskowych za czyny popełnione w czasie sprawowania urzędu wymagane jest zezwolenie na ściganie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zezwolenie na ściganie jest wymagane, ponieważ immunitet przysługujący im w czasie popełnienia czynów nadal obowiązuje.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że brak wymaganego zezwolenia na ściganie stanowi negatywną przesłankę procesową, skutkującą umorzeniem postępowania, zgodnie z art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. H. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| M. N. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| K. J. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| W. K. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokurator Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. | instytucja | skarżący |
| Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu | instytucja | sąd niższej instancji |
Przepisy (12)
Główne
k.p.k. art. 17 § § 1 pkt 10
Kodeks postępowania karnego
Brak zezwolenia na ściganie jako negatywna przesłanka procesowa.
Konstytucja RP art. 181
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Immunitet sędziowski.
Ustawa Prawo o prokuraturze art. 135 § § 1
Immunitet prokuratorski.
Pomocnicze
u. o s.w. art. 30 § § 1
Prawo o ustroju sądów wojskowych
Immunitet sędziowski.
k.k. z 1969 r. art. 165 § § 2
Kodeks karny (1969 r.)
Przestępstwo z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r. w zw. z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej.
ustawa o IPN art. 2 § ust. 1
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Przepis dotyczący zbrodni komunistycznych.
ustawa o IPN art. 3
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Przepis dotyczący zbrodni komunistycznych.
Dekret o stanie wojennym art. 46 § ust. 1
Czyn określony w art. 46 ust. 1 w zb z art. 48 ust. 2, 3 i 4 dekretu o stanie wojennym.
Dekret o stanie wojennym art. 48 § ust. 2, 3 i 4
Czyn określony w art. 46 ust. 1 w zb z art. 48 ust. 2, 3 i 4 dekretu o stanie wojennym.
Dekret o stanie wojennym art. 4 § ust. 1
Fakultatywny przepis określony w art. 4 ust. 1 dekretu o stanie wojennym.
Dekret o stanie wojennym art. 18 § § 2
Czyn określony w art. 18 § 2 kk z zb. z art. 48 ust. 4 i w zw. z art. 48 ust. 2 dekretu o stanie wojennym.
k.k. z 1969 r. art. 18 § § 1
Kodeks karny (1969 r.)
Przestępstwo z art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 165 § 2 k.k. z 1969 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Immunitet sędziowski i prokuratorski obejmuje czyny popełnione w czasie sprawowania urzędu, nawet po jego zakończeniu. • Brak zezwolenia na ściganie stanowi negatywną przesłankę procesową skutkującą umorzeniem postępowania.
Odrzucone argumenty
Argumentacja prokuratora IPN o braku konieczności uzyskania zezwolenia na ściganie dla byłych sędziów i prokuratorów.
Godne uwagi sformułowania
Immunitet ma charakter formalny i procesowy, chroniąc przed pociągnięciem do odpowiedzialności karnej bez uprzedniego uzyskania stosownego zezwolenia. • Immunitet sędziowski jest zachowany po zakończeniu sprawowania przez sędziego urzędu. • Brak wymaganego zezwolenia na ściganie stanowi negatywną przesłankę procesową.
Skład orzekający
Jacek Błaszczyk
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu i stosowania immunitetu sędziowskiego i prokuratorskiego, zwłaszcza w kontekście czynów popełnionych w przeszłości i postępowań wszczętych po zakończeniu sprawowania urzędu."
Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw, w których oskarżeni byli funkcjonariuszami państwa (sędziami, prokuratorami) w czasie popełnienia zarzucanych czynów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy historycznego kontekstu stanu wojennego i odpowiedzialności za czyny popełnione przez przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości w tamtym okresie, a także ważnych kwestii prawnych związanych z immunitetem.
“Czy sędziowie i prokuratorzy z czasów PRL są bezkarni za czyny z tamtego okresu? Sąd Najwyższy rozstrzyga kwestię immunitetu.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.