Pełny tekst orzeczenia I KK 356/22

I KK 356/22

POSTANOWIENIE

Dnia 2 września 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marek Pietruszyński

w sprawie G.G.
skazanego z art. 258 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 2 września 2026 r.,
wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie sędziego,
na podstawie art. 40 § 1 k.p.k. pkt 1 k.p.k.

postanowił:
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego A.D. od udziału w
rozpoznaniu sprawy o sygnaturze akt I KK 356/22.

UZASADNIENIE
Do rozpoznania sprawy kasacyjnej prowadzonej pod sygn. akt I KK 356/22,
wyznaczona została SSN A.D. Obrońca skazanego wystąpił z wnioskiem w trybie art.
40 § 1 k.p.k. pkt 1 k.p.k. o wyłączenie tej sędzi. W uzasadnieniu wniosku podniósł,
że sprawa dotyczy bezpośrednio tej sędzi z uwagi na fakt, że w kasacji postawiono
zarzut wydania wyroku przez sąd wadliwie obsadzony z naruszeniem procedury
nominacyjnej, a wskazana sędzia została powołana na urząd sędziego SN w tej
samej wadliwej procedurze, a zatem rozstrzygając zarzut kasacji oceniałaby
jednocześnie te same okoliczności, związane z trybem powołania na stanowiska
sędziowskie z udziałem KRS ukształtowanej na mocy ustawy z 2017 r., które dotyczą
jej samej.

I KK 356/22
2

Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2025 r., I KK 356/22
wniosek ten nie został uwzględniony.
W dniu 31 grudnia 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynął ponowny wniosek obrońcy
skazanego z żądaniem wyłączenia SSN A.D. od rozpoznania kasacji z tożsamą
argumentacją jak w pierwotnym wniosku.
Sprawa została przydzielona do referatu SSN M.P. 31 lipca 2026 r. po
wyłączeniu poprzedniego sędziego od rozpoznania ponownego wniosku obrońcy o
wyłączenie sędziego.

Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.

Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku należało
wpierw rozważyć czy jest to dopuszczalne w świetle art. 41a k.p.k., który zakłada, że
wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych podstawach faktycznych co
wniosek wcześniej rozpoznany pozostawia się bez rozpoznania. Związane to było z
faktem, że obecny wniosek o wyłączenie SSN A.D. stanowi w istocie powielenie
poprzednio złożonego wniosku, a zatem oparto go na tożsamych podstawach
faktycznych co uprzedni wniosek, którego Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15
maja 2025 r. nie uwzględnił.

W ocenie Sądu Najwyższego przepis art. 41a k.p.k. nie mógł jednak stanowić
przeszkody do rozpoznania aktualnego wniosku obrońcy w trybie art. 41 § 1 k.p.k.
Argumentując za takim stanowiskiem Sąd Najwyższy odwołuje się do wywodów
zawartych w postanowieniu Sądu Najwyższego z 23 lipca 2025 r., II KK 482/24, które
w pełni akceptuje.
Trafnie w tym orzeczeniu wskazano, że przepis art. 41a k.p.k. został
wprowadzony na mocy ustawy z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy - Kodeks
postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 437). W
uzasadnieniu do projektu tej ustawy wskazano, że: „Projekt wprowadza – wychodząc
naprzeciw ewidentnym potrzebom praktyki – możliwość pozostawienia bez
rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego opartego na tych samych podstawach
faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany (art. 41a k.p.k.)” (zob. uzasadnienie
rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz
niektórych innych ustaw, druk sejmowy Sejmu VIII kadencji nr 207, s. 11, dostępne
na
stronie
internetowej
www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=207).
W
odniesieniu do przepisu art. 41a k.p.k. podkreśla się, że omawiane uregulowanie
wychodzi naprzeciw oczekiwaniom praktyki, gdyż w orzecznictwie i literaturze

I KK 356/22
3

wypowiadany był pogląd o niecelowości ponownego rozpoznawania wniosku o
wyłączenie sędziego powołującego się na te same okoliczności. Konieczność jego
merytorycznego rozpoznania mogła bowiem być wykorzystywana do obstrukcji
procesowej (zob. D. Świecki [w:] Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz
aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el. 2025, komentarz do art. 41a, teza 1). Ratio
legis analizowanego przepisu sprowadza się więc do przeciwdziałania obstrukcji
procesowej wywoływanej przez nadużywanie uprawnień związanych z instytucją
wyłączenia sędziego w trybie wnioskowym (zob. J. Zagrodnik, M. Burdzik [w:]
Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. J. Zagrodnik, LEX/el. 2024,
komentarz do art. 41a, teza 1). Podnosi się również, że przepis ten ma
przeciwdziałać obstrukcji procesowej stron polegającej na ponownym składaniu
tożsamych treściowo i jednocześnie bezzasadnych wniosków o wyłączenie sędziego;
za przyjętym rozwiązaniem przemawiają przede wszystkim względy ekonomiki
procesowej (zob. M. Rogacka-Rzewnicka [w:] Kodeks postępowania karnego.
Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX/el. 2022,
komentarz do art. 41a, teza 1). Z powyższych wypowiedzi piśmiennictwa dobitnie
wynika, że cel wprowadzenia omawianej regulacji jest wskazywany zgodnie – chodzi
o zabezpieczenie przed koniecznością merytorycznego odnoszenia się do kolejnych
wniosków o wyłączenie sędziego opartych na tożsamych podstawach, a
wykorzystywanych dla celów obstrukcji procesowej.
Przepis ten jak słusznie wskazano w powołanym orzeczeniu nie może być
traktowany jako przeszkoda do rozpoznania kolejnego wniosku o wyłącznie sędziego,
gdy celem autora wniosku nie jest nadużywanie uprawnień procesowych czy
obstrukcja, lecz przeciwnie - doprowadzenie do realizacji uprawnień procesowych, w
szczególności zapewnienie stronie prawa do bezstronnego i niezależnego sądu
gwarantowanego przez przepisy art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPCz i
art. 47 Karty Praw Podstawowych. Przepis art. 41a k.p.k. nie może stanowić
prowadzić do limitowania realizacji praw konstytucyjnych lub konwencyjnych, gdyż
ratio legis jego wprowadzenia było zgoła odmienne. Skoro bowiem instytucja
wyłączenia sędziego ma gwarancyjny charakter i stanowi jeden z najważniejszych
elementów statuujących bezstronność sędziego, to przepisy jej dotyczące zawarte w
rozdziale 2 k.p.k. „Wyłączenie sędziego”, nie mogą być wykładane w ten sposób, że
utrudniać będą realizację celów, jakim ta instytucja służy.

I KK 356/22
4

W postępowaniu karnym, nawet w toku procedowania w kwestii incydentalnej
kwestii incydentalnej muszą zostać zapewnione gwarancje rozstrzygania sprawy
przez niezawisły, niezależny i bezstronny sąd. W zakresie prawa do bezstronnego
sądu strona nie dysponuje zaś innym skutecznym narzędziem jego dochodzenia niż
wniosek o wyłączenie sędziego. Brak zapewnienia stronie w toku takiego
postępowania gwarancji bezstronności sądu czyniłoby instytucję wyłączenia
sędziego de facto iluzoryczną. Podkreśla się też, że nie powinna mieć miejsca
sytuacja, w której wniosek o wyłączenie sędziego rozpoznaje sędzia, co do którego
można sformułować taki sam zarzut w kwestii jego bezstronności, jak w przypadku
sędziego, którego wniosek dotyczy (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu
sędziów SN z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22).
Dostrzec wypada, że z bogatego orzecznictwa Sądu Najwyższego,
odwołującego się do obowiązującej i mającej moc zasady prawnej uchwały trzech
Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 oraz uchwały
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22,
wynika, że orzeczenie wydane z udziałem sędziego Sądu Najwyższego powołanego
na ten urząd w wyniku rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w
trybie ustawy z 8 grudnia 2017 r. dotknięte jest bezwzględną przyczyną odwoławczą
z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a w konsekwencji nie zostało wydane przez niezależny i
bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Jeżeli zatem strona procesu dostrzega te
uwarunkowania i chce mieć zapewnione rozpoznanie jej sprawy kasacyjnej przez
Sąd Najwyższy w składzie, który nie będzie budził wątpliwości z punktu widzenia
bezstronności czy niezależności, to takiej blokady dla niej nie może stanowić przepis
art. 41a k.p.k., nawet wówczas, gdy ponawia swój wniosek o wyłączenie sędziego
opierając go na tożsamych podstawach co wcześniej nieuwzględniony wniosek.
Zwrócić trzeba uwagę, że w rozpatrywanej sprawie obrońca ponowił swój
wniosek o wyłączenie sędziego, w układzie procesowym, gdy poprzedni wniosek,
oparty na tożsamych podstawach faktycznych, nie został uwzględniony przez Sąd
Najwyższy w składzie z udziałem SSN A.R., który również został powołany na urząd
sędziego w tej samej wadliwej prawnie procedurze nominacyjnej, która
kwestionowana była w złożonym przez obrońcę wniosku o wyłączenie sędziego w
odniesieniu do SSN A.D. Nie może zatem budzić wątpliwości, że odnośnie do tych

I KK 356/22
5

okoliczności nie powinien wypowiadać się Sąd Najwyższy w składzie z udziałem
SSN A.R., którego to owe okoliczności również dotyczą.
W tej sytuacji ponowne złożenie wniosku o wyłączenie SSA A.D. nie sposób
traktować jako nakierowanego na obstrukcję procesową czy przewlekanie
postępowania. Wniosek ten miał jedynie na celu spowodowanie, żeby sprawa
kasacyjna o sygn. akt I KK 356/22 była rozpoznana przez skład sądu, który nie budzi
wątpliwości co do bezstronności i niezależności, a więc o zapewnienie stronie
realizacji prawa do sądu zgodnie ze standardami konstytucyjnymi i konwencyjnymi.
Nie może budzić wątpliwości, że także w toku incydentalnego postępowania
w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego strona musi mieć zapewnione
gwarancje związane z rozpoznaniem tego wniosku przez bezstronnego sędziego. W
niniejszej sprawie tak jednak nie było, skoro wniosek o wyłączenie sędziego (nie
uwzględniając go) rozpoznał sędzia, którego dotyczyły okoliczności podnoszone we
wniosku. Trudno w tym układzie mówić o zapewnieniu stronie w tym aspekcie
rzetelnego procesu, jak i realizacji prawa do sądu. W tej sytuacji blokady do
merytorycznego rozpoznania kolejnego wniosku o wyłączenie sędziego, a opartego
na tych samych podstawach, nie może stanowić formalistycznie rozumiany przepis
art. 41a k.p.k.
Regulację art. 41a k.p.k. należy interpretować w sposób prokonstytucyjny i
prokonwencyjny. Tylko takie podejście zapewnia stronie realizację prawa do
bezstronnego i niezależnego sądu, a przecież przepisy o wyłączeniu sędziego temu
właśnie mają służyć. Odmienne stanowisko prowadziłoby do ograniczenia strony w
realizacji uprawnień do domagania się wyłączenia sędziego, co do którego w jej
ocenie zachodzą wątpliwości w zakresie bezstronności, w sytuacji gdy czyni to z
uzasadnionych względów.
Przechodząc już do merytorycznego rozpoznania wniosku obrońcy, stwierdzić
trzeba, że zasługuje on na uwzględnienie, za czym przemawia jego argumentacja.
Sędzia Sądu Najwyższego A.D. została powołana na urząd sędziego Sądu
Najwyższego z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie określonym
wspomnianą ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. Na wadliwość tej procedury wielokrotnie
wskazywano w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w tym w powołanych już wcześniej:
uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., czy też uchwale
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22.

I KK 356/22
6

Trafnie podnosi obrońca, że przepis art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. musi być
intepretowany w taki sposób, aby gwarantować stronie prawo do rozpoznania sprawy
przez niezależny i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Ratio legis tego przepisu
sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego, w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie
wpływa na sferę jego praw i obowiązków. W dyspozycji tego przepisu mieszczą się
przypadki obejmujące taką więź sędziego ze sprawą, że wynik danego postępowania
będzie miał znaczenie nie tylko dla stron, ale także dla samego sędziego. Wyłączeniu
na wskazanej we wniosku podstawie podlegać będzie sędzia w sytuacji, w której
miałby on dokonać oceny stosunku prawnoprocesowego ( którego podmiotem, obok
stron, jest także sędzia rozpoznający sprawę), wywierającego zarazem wpływ na
jego własne prawa i obowiązki. Jeżeli status sędziego jest wadliwy albo ustrojowo
„ nieczysty”, to wadliwość ta pozbawia go uprawnień jurysdykcyjnych, co najmniej in
casu, a jeżeli je wykona, spowoduje wystąpienie bezwzględnej przyczyny
odwoławczej, a więc cel – wymierzenie sprawiedliwości – z powodów leżących po
stronie sędziego nie zostanie osiągnięty ( J. Gudowski, Iudex impurus. Wyłączenie z
mocy samej ustawy sędziego objętego zarzutem wadliwego powołania lub przejścia
na wyższe stanowisko służbowe, Przegląd Sądowy 2022, nr 5, s. 19 – 20).
Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy stwierdzić należało, że nie jest
możliwe aby SSN A.D. oceniając argumentację wspierającą zarzut kasacyjny
wskazujący na zaistnienie nienależytej obsady składu sądu odwoławczego, nie
oceniała jedocześnie tych samych okoliczności (w zakresie niezawisłości i
niezależności w aspekcie instytucjonalnym), związanych z sposobem powołania na
stanowiska sędziowskie z udziałem KRS ukształtowanej na podstawie ustawy z
2017 r., które dotyczą jej samej.
Dlatego też celem wyeliminowania wszelkich mogących powstać wątpliwości
w zakresie zapewnienia skazanemu prawa do rozpoznania jego sprawy przez
niezawisły sąd, co do którego nie zachodzi domniemanie braku bezstronności
zakotwiczone w art. 40 k.p.k. należało na podstawie art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. wyłączyć
SSN A.D. od rozpoznania sprawy kasacyjnej I KK 356/22.
Z tych względów postanowiono jak na wstępie.
[WB]
[a.ł]

I KK 356/22
7