I KK 212/26
POSTANOWIENIE
Dnia 29 lipca 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Anna Dziergawka
w sprawie A.S.
oskarżonego o czyn z art. 178a § 1 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
w dniu 29 lipca 2026 r.,
kasacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze
z dnia 10 lutego 2026 r., sygn. akt VI Ka 815/25,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Lubaniu
z dnia 21 października 2025 r., sygn. akt II K 182/25 i warunkowo umarzającego
postępowanie karne,
postanowił:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2. obciążyć oskarżonego kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
A.S. został oskarżony o to, że w dniu 12 grudnia 2024 roku w miejscowości
L. ul. […], woj. […] kierował po drodze publicznej w ruchu lądowym samochodem
osobowym marki M. o numerach rejestracyjnych […] znajdując się w stanie
nietrzeźwości, tj. posiadając o godz. 15:08 wynik 0,48 mg/dm³ alkoholu w
I KK 212/26
2
wydychanym powietrzu, o godz. 15:11 - wynik 0,50 mg/dm³ alkoholu w
wydychanym powietrzu, tj. o czyn z art. 178a § 1 k.k.
Sąd Rejonowy w Lubaniu wyrokiem z dnia 21 października 2025 r., sygn. akt
II K 182/25 uznał oskarżonego A.S. winnym popełnienia zarzucanego mu czynu,
opisanego w części wstępnej wyroku, stanowiącego występek z art. 178a § 1 k.k. i
za to na podstawie art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 37a § 1 k.k. wymierzył mu karę
grzywny w wysokości 150 (stu pięćdziesięciu) stawek dziennych przy przyjęciu, iż
jedna stawka dzienna równoważna jest kwocie 30 (trzydziestu) złotych (pkt I).
Ponadto sąd orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich
pojazdów mechanicznych na okres 3 (trzech) lat (pkt II), o zaliczeniu okresu
zatrzymania prawa jazdy (pkt III), świadczenie pieniężne (pkt IV) oraz o kosztach
sądowych (pkt V).
Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego.
Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z dnia 10 lutego 2026 r., sygn. akt
VI Ka 815/25 zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
a)
w pkt. 1 części dyspozytywnej przyjął dodatkowo, iż wina i społeczna
szkodliwość przypisanego oskarżonemu przestępstwa nie są znaczne i na
podstawie art. 66 § 1 k.k. w zw. z art. 67 § 1 k.k. postępowanie karne wobec
oskarżonego warunkowo umorzył na okres próby wynoszący 3 (trzy) lata;
b)
w pkt. II części dyspozytywnej na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z
art. 39 pkt. 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego na okres 1 (jednego) roku środek
kamy w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych;
c)
w pkt. IV części dyspozytywnej na podstawie art. 67 § 3 k.k. w zw. z
art. 39 pkt. 7 k.k. i art. 43a § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny w
postaci świadczenia pieniężnego w kwocie 10.000 (dziesięciu tysięcy złotych) na
rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej,
II.
w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy;
III. zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za
postępowanie odwoławcze w kwocie 120 zł, w tym wymierzył mu 100 zł opłaty za
obie instancje.
Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca skazanego, który
zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę przepisów postępowania w postaci art.
I KK 212/26
3
17 § 1 pkt 9 k.p.k. (w zw. z art. 14 § 1 i 2 k.p.k.) w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy
w trybie art. 440 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok skazujący i warunkowo umorzył
postępowanie
karne
przeciwko
oskarżonemu
w sytuacji
cofnięcia
przez
oskarżyciela publicznego wniosku o warunkowe umorzenie postępowania
(wniesionego w trybie art. 336 k.p.k., zamiast aktu oskarżenia) pismem prokuratora
z dnia 16 czerwca 2025 r., tj. cofnięcia przez oskarżyciela publicznego skargi w
rozumieniu art. 14 § 1 i 2 k.p.k., i błędnego skierowania sprawy na rozprawę w myśl
normy z art. 341 § 2 k.p.k., pomimo braku ku temu podstaw, o których mowa w tym
przepisie, podczas gdy cofnięcie wniosku o warunkowe umorzenie postępowania
(które
wbrew
twierdzeniom
Sądu
Okręgowego
nie
budzi
wątpliwości
interpretacyjnych i nie rodzi obowiązków interpretacyjnych) - wniesionego w trybie
art. 336 k.p.k. jest w okolicznościach sprawy równoznaczne z cofnięciem skargi
oskarżyciela publicznego w myśl art. 14 § 2 k.p.k., a z uwagi na okres i sytuację
procesową, w której nastąpiło (tj. przed otwarciem przewodu sądowego, brak
innych uprawnionych podmiotów do wniesienia skargi) było ono skuteczne i
wiążące dla sądów obu instancji, a ponowne wniesienie skargi przeciwko tej samej
osobie o ten sam czyn jest niedopuszczalne (art. 14 § 2 k.p.k.), co skutkowało
procedowaniem przez Sąd Rejonowy oraz Sąd Okręgowy w warunkach cofniętej
skargi publicznej, co na skutek apelacji obrońcy, obligowało Sąd Okręgowy do
uchylenia wyroku Sądu Rejonowego i umorzenia postępowania, a tym samym
skutkowało procedowaniem sądu w warunkach braku skargi uprawnionego
oskarżyciela, z naruszeniem przepisu art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., co stanowi
bezwzględną przyczynę odwoławczą, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w
zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku sądu odwoławczego -
Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze - i poprzedzającego go wyroku sądu pierwszej
instancji - Sądu Rejonowego w Lubaniu - i umorzenie postępowania. Ponadto
obrońca wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku i postanowienia
Sądu Rejonowego w Lubaniu z dnia 5 marca 2026 r. w przedmiocie kosztów
procesu (sygn. akt II K 182/25) do czasu rozpoznania kasacji oraz o zasądzenie od
Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego kosztów procesu, tj. kwoty 3.690 (trzy
I KK 212/26
4
tysiące sześćset dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów obrony w
postępowaniu kasacyjnym.
W odpowiedzi na kasację Prokurator Rejonowy w Lubaniu wniósł o jej
oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja wniesiona przez obrońcę skazanego jest oczywiście bezzasadna,
co uprawniało do jej oddalenia na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 535 § 1 k.p.k. kasacja
jako nadzwyczajny środek zaskarżenia może być wniesiona wyłącznie z powodu
uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa,
jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia.
Zasadą przy tym jest, że strona postępowania może wnieść kasację na
korzyść wyłącznie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo
skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej
wykonania (art. 523 § 2 k.p.k.). Ustawodawca przewidział jednak, że ograniczenie
to nie będzie dotyczyło sytuacji, gdy strona postępowania kasację opiera na tzw.
bezwzględnej przyczynie odwoławczej wskazanej w art. 439 k.p.k. (art. 523 § 4 pkt
1 k.p.k.). Ranga tego rodzaju uchybień o fundamentalnym znaczeniu powoduje
bowiem, że wyrok taki nie może się ostać niezależnie od tego jaka kara została
orzeczona. Tak więc stwierdzenie zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 439 k.p.k.
skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego orzeczenia, bez badania czy
uchybienie takie miało wpływ na jego treść.
Postępowanie karne wobec A.S. zostało warunkowo umorzone na okres
próby wynoszący 3 lata. W przedmiotowej sprawie ma zatem zastosowanie
ograniczenie wynikające z treści art. 523 § 2 k.p.k., a dopuszczalność niniejszej
kasacji wynika z faktu, że podniesiono w niej wystąpienie bezwzględnej przyczyny
odwoławczej (art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k.).
Wbrew jednak twierdzeniom skarżącego w przedmiotowej sprawie nie
zaistniała
bezwzględna
przyczyna
odwoławcza
w
postaci
braku
skargi
uprawnionego oskarżyciela. Nie ma racji autor kasacji podnosząc, że warunkowe
I KK 212/26
5
umorzenie postępowania wobec A.S. nastąpiło „mimo skutecznego i wiążącego
cofnięcia skargi publicznej przez oskarżyciela publicznego (art. 14 § 2 k.p.k.).
Procedowanie było niedopuszczalne w myśl art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., a cofnięcie
skargi (wniosku prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania) determinowało
konieczność umorzenia postępowania, bez możliwości ponownego skierowania
skargi (aktu oskarżenia) przeciwko oskarżonemu o ten sam czyn”.
Skarżący niezasadnie wskazał, że wniosek o warunkowe umorzenie
postępowania, wniesiony w trybie art. 336 k.p.k. jest skargą w rozumieniu art. 14 §
1 i 2 k.p.k. Powyższe twierdzenie nie znajduje potwierdzenia w kodeksie
postępowania karnego, albowiem ustawodawca określając w art. 14 § 1 i 2 k.p.k.
zasadę skargowości, wprost wskazał, że oskarżyciel publiczny może cofnąć akt
oskarżenia do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie
głównej. Tym samym, nawet przy uznaniu, że prokurator pismem z dnia 16 czerwca
2025 r. cofnął wniosek o warunkowe umorzenie postępowania, który przecież nie
stanowi aktu oskarżenia, nie było podstaw do umorzenia postępowania w
przedmiotowej sprawie z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela (art. 17 §
1 pkt 9 k.p.k.).
Przechodząc do sedna sprawy, na wstępie wskazać należy, że odstąpienie
od ścigania może nastąpić dopiero po prawidłowym zainicjowaniu postępowania
jurysdykcyjnego. Przy czym zainicjować postępowanie można za pomocą
różnorodnych skarg, zarówno z uwagi na wielość podmiotów uprawnionych, jak i
form w jakich powinno to nastąpić. Wyraźnie jednak trzeba zaznaczyć, że
zastosowanie instytucji odstąpienia od oskarżenia nie ma zastosowania do
wszystkich skarg zasadniczych (zob. M. Kurowski, Rezygnacja z oskarżenia w toku
postępowania sądowego w polskim procesie karnym, Warszawa 2019, s. 19). Tym
samym nie można cofnąć wniosku prokuratora o warunkowe umorzenie
postępowania karnego (art. 336 § 1 k.p.k.), czy też wniosku prokuratora o
umorzenie postępowania karnego ze względu na niepoczytalność sprawcy i
zastosowanie środków zabezpieczających (art. 324 k.p.k.).
Zgodnie z treścią art. 336 § 1 k.p.k., jeżeli spełnione są przesłanki
uzasadniające warunkowe umorzenie postępowania, prokurator może zamiast aktu
oskarżenia sporządzić i skierować do sądu wniosek o takie umorzenie. Wniosek o
I KK 212/26
6
warunkowe umorzenie postępowania karnego jest zastępczą formą aktu
oskarżenia. Zasadniczą różnicą pomiędzy nimi jest treść żądania. Akt oskarżenia
dąży do ukarania określonego podmiotu, a wniosek o warunkowe umorzenie
postępowania nie ma takiego celu. Celem instytucji warunkowego umorzenia
postępowania jest bowiem oddziaływanie wychowawcze oderwane od klasycznej
kary kryminalnej (zob. B.T. Bieńkowska, Nowy kodeks postępowania karnego przez
pryzmat wybranych zasad procesowych, w: Nowe uregulowania prawne w kodeksie
postępowania karnego z 1997 r., red. P. Kruszyński, Warszawa 1999, s. 24).
Zgodnie z treścią art. 66 § 1 k.k., sąd może warunkowo umorzyć postępowanie
karne, jeżeli wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego
popełnienia nie budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za
przestępstwo umyślne, jego właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy
sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania
będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.
Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania nie stanowi aktu
oskarżenia, skoro wnosi się go „zamiast” aktu oskarżenia, zaś zgodnie z treścią art.
336 § 5 k.p.k., do wniosku o warunkowe umorzenie postępowania stosuje się
odpowiednio przepisy dotyczące aktu oskarżenia zawarte w rozdziale 40.
Powyższe oznacza, że do przedmiotowego wniosku nie ma zastosowania przepis
art. 14 § 2 k.p.k., stanowiący podstawę do cofnięcia aktu oskarżenia.
Decyzja prokuratora o cofnięciu wniosku o warunkowe umorzenie
postępowania, złożonego w trybie art. 336 § 1 k.p.k., nie stanowi cofnięcia
aktu oskarżenia w rozumieniu art. 14 § 2 k.p.k. Tym samym nie skutkuje ona
umorzeniem postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., z uwagi na
brak skargi uprawnionego oskarżyciela.
Należy także odnotować, że wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie
postępowania podlega kontroli formalnej i dopiero po jego uzupełnieniu zastępuje
akt oskarżenia (zob. S. Stachowiak, Charakter prawny wniosku prokuratora o
warunkowe umorzenie postępowania karnego przez sąd, w: Nowa kodyfikacja
karna. Kodeks postępowania karnego. Zagadnienia węzłowe, red. E. Skrętowicz,
Warszawa 1997, s. 179–180; S. Stachowiak, Wniosek prokuratora o warunkowe
umorzenie postępowania przez sąd, w: Nowa kodyfikacja karna. Kodeks
I KK 212/26
7
postępowania karnego. Krótkie komentarze, z. 1, Warszawa 1997, s. 94–95; H.
Paluszkiewicz,
Warunkowe
umorzenie
postępowania
karnego
w
stadium
postępowania przed sądem, w: Nowa kodyfikacja karna. Kodeks postępowania
karnego. Zagadnienia węzłowe, red. E. Skrętowicz, Warszawa 1997, s. 184).
Zgodnie bowiem z treścią art. 341 § 2 k.p.k., w przypadku skierowania sprawy
przez sąd na rozprawę, wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie
postępowania zastępuje akt oskarżenia. W terminie 7 dni prokurator dokonuje
czynności określonych w art. 333 § 1-2 k.p.k., a zatem załącza listę osób, których
wezwania oskarżyciel żąda oraz wykaz innych dowodów, których przeprowadzenia
na rozprawie głównej domaga się oskarżyciel. Prokurator może wnieść o
zaniechanie wezwania i odczytanie na rozprawie zeznań świadków, o których
mowa w art. 350a k.p.k. Wniosek o warunkowe umorzenie postępowania
złożony w trybie art. 336 § 1 k.p.k., może zostać cofnięty przez prokuratora w
trybie art. 14 § 2 k.p.k. dopiero po zastąpieniu przez ten wniosek aktu
oskarżenia, po uzupełnieniu jego braków formalnych, w wyniku skierowania
sprawy na rozprawę, zgodnie z treścią art. 341 § 2 k.p.k.
Odnosząc się do procedowania przez sąd I instancji wskazać należy, że
wbrew twierdzeniom skarżącego, słusznie sąd meriti z uwagi na cofnięcie wniosku
o warunkowe umorzenie postępowania skierował sprawę na rozprawę w trybie art.
341 § 2 k.p.k. Sąd uznał bowiem, że warunkowe umorzenie postępowania byłoby
nieuzasadnione, do czego miał prawo niezależnie od stanowiska prokuratora. Jak
wskazano powyżej, prokurator cofając wniosek o warunkowe umorzenie
postepowania, nie cofnął aktu oskarżenia, zgodnie z treścią art. 14 § 2 k.p.k. Tym
samym nie było podstaw do umorzenia postępowania z uwagi na brak skargi
uprawnionego oskarżyciela. Po pierwsze, Prokurator Rejonowy w Lubaniu pismem
z dnia 16 czerwca 2025 r. cofnął wniosek o warunkowe umorzenie postępowania z
uwagi na dokonaną przez Prokuraturę Okręgowa w Jeleniej Górze odmienną ocenę
przesłanek określonych w art. 66 § 1 k.k., pozwalających na wystąpienie z takim
wnioskiem (k. 83 akt). Po drugie, prokurator nie cofnął uzupełnionego wniosku na
rozprawie, a po trzecie, prokurator wskazał wyraźnie w piśmie datowanym na 3
lutego 2026 r., że doszedłszy do przekonania, iż „(...) stopień społecznej
szkodliwości czynu oraz stopień jego winy należałoby ocenić jako znaczny”, cofając
I KK 212/26
8
ten wniosek w dniu 16 czerwca 2025 r. wnioskował w istocie o skierowanie sprawy
do rozpoznania na zasadach ogólnych (k. 130 akt).
Marginalnie należy zauważyć, że tylko prokurator może cofnąć akt
oskarżenia, albowiem jest dysponentem skargi, co nie pozwala sądowi na
nieuzasadnione ustalenie, że doszło do odstąpienia od oskarżenia. Decyzja
oskarżyciela publicznego w przedmiocie cofnięcia aktu oskarżenia nie może być
pochopna i wymaga starannego rozważenia. Słusznie podnosi się bowiem w
doktrynie, że popieranie oskarżenia wbrew oczywistym faktom jest błędne i
szkodliwe
społecznie,
ponieważ
podrywa
autorytet
organów
państwa
występujących w charakterze oskarżycieli publicznych i łamie przekonanie o
bezstronności organów procesowych (zob. S. Stachowiak, Glosa do wyroku SN z
9.07.1997 r., V KKN 67/97, Prok. i Pr. 1998/7–8, s. 90). Z drugiej jednak strony
oskarżyciel publiczny, a zwłaszcza prokurator, wnosząc i popierając akt oskarżenia
w konkretnej sprawie, realizuje funkcję strzeżenia praworządności i ścigania
przestępstw (zob. art. 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze)
oraz musi uwzględniać zasadę legalizmu (art. 10 k.p.k.). W aktualnym stanie
prawnym, zgodnie z jasną treścią art. 14 § 2 k.p.k., oskarżyciel publiczny może
cofnąć jedynie akt oskarżenia. Brak takiej regulacji w zakresie wniosku o
warunkowe umorzenie postępowania jest zamierzony przez ustawodawcę. Nie
może być mowy w tym przypadku o tzw. luce pozornej oraz luce w tym sensie, że
ktoś uważa, iż dana materia powinna być prawnie uregulowana, a nie jest, co
należałoby potraktować jedynie jako niezgodność czyjegoś ideału prawnego z
prawem obowiązującym (zob. L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2014, s.
150).
Konkludując, ponieważ w przedmiotowej sprawie nie doszło do cofnięcia
przez prokuratora aktu oskarżenia w trybie art. 14 § 2 k.p.k., nie było podstaw do
umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., z uwagi na brak
skargi uprawnionego oskarżyciela.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że podniesiony w
omawianej kasacji zarzut, był oczywiście bezzasadny, co pozwoliło na oddalenie
wniesionego środka na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
I KK 212/26
9
W tym stanie rzeczy rozpoznanie wniosku o wstrzymanie wykonania
orzeczenia stało się bezprzedmiotowe.
O kosztach sądowych za postępowanie kasacyjne orzeczono na podstawie
art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k., obciążając nimi skazanego.
SSN Anna Dziergawka
[WB]
[r.g.]Pełny tekst orzeczenia
I KK 212/26
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.