I GZ 323/25

I GZ 323/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
I SA/Bd 171/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2025-05-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 § 3, art. 184 w związku z art. 197
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Beata Sobocha-Holc po rozpoznaniu w dniu 11 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Bd 171/25 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 30 grudnia 2024 r. nr SKO-4230/119/24 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu do budżetu państwa dotacji celowej pobranej w nadmiernej wysokości postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej: WSA lub sąd I instancji) postanowieniem z 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Bd 171/25 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi L. J. prowadzącej [...] (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z 30 grudnia 2024 r. nr SKO-4230/119/24 w przedmiocie określenia wysokości dotacji pobranej w nadmiernej wysokości w latach 2021 – 2022.
W uzasadnieniu sąd I instancji wskazał, że skarżąca we wniesionej do sądu I instancji skardze wniosła na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, albowiem wykonanie ww. decyzji, w jej ocenie spowoduje trudne do odwrócenia skutki finansowe dla skarżącej.
Skarżąca wskazała, że w zaskarżonej decyzji określono obowiązek zwrotu łącznej kwoty dotacji w wysokości 167 488,79 zł, która została już przez skarżącą wydatkowana i rozliczona. Dodała przy tym, że kwota ta praktycznie jest niemożliwa do zebrania w tak krótkim czasie. Tym samym jej egzekucja nastąpi z wypłacanej na bieżąco dotacji, co zaś utrudni dalsze prowadzenie placówki. Do skargi skarżąca załączyła: PIT-36L za 2023 r., faktury VAT oraz listę płac przedszkola.
Sąd I instancji uznał, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie sądu za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji nie mogły przemawiać takie okoliczności tej sprawy jak: nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu dotacji w znacznej wysokości oraz niepoparte dokumentami źródłowymi przypuszczenie skarżącej, że jednorazowa zapłata tej kwoty stanowiłaby nadmierne obciążenie i zagrożenie dla prowadzonej przez nią działalności. Skarżąca opisując swoją sytuację finansową wprawdzie powołała się na możliwość likwidacji placówki w przypadku wszczęcia egzekucji to jednak nie przedstawiła żadnej dokumentacji finansowej pozwalającej na zweryfikowanie tego twierdzenia. Sąd I instancji wskazał, że z załączonych dokumentów wynikają kwoty wydatków, jednak nie obrazują one sytuacji majątkowej skarżącej. Bez stosownych dokumentów źródłowych (w tym tych dotyczących sytuacji finansowej skarżącej) nie sposób stwierdzić, jak uiszczenie określonej w decyzji kwoty dotacji podlegającej zwrotowi może spowodować niebezpieczeństwa, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Alternatywnie wystąpiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a. przez błędną wykładnię i uznanie przez WSA w Bydgoszczy, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy sytuacja materialna i finansowa skarżącej przemawia za zastosowaniem tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie wykonanie przedmiotowej decyzji mogłoby dla strony wywołać.
W zażaleniu skarżąca ponowiła argumentację uzasadniającą wniosek o wstrzymanie zaskarżonej decyzji zawarty w skardze.
Podobnie jak we wniosku wskazała, że jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie pozwala obecnie na wykonanie decyzji. Spłata długu w łącznej wysokości 167 488,79 zł wraz z odsetkami nie jest możliwa biorąc pod uwagę, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi [...], które wiążą się ze znacznymi wydatkami, które musi ponosić także ze środków własnych. Wskazała, że na stałe koszty utrzymania placówki składają się m.in. opłata za paliwo gazowe, energię elektryczną, wynagrodzenia dla nauczycieli wraz ze składkami ZUS, a także wszelakie zajęcia dla podopiecznych. 1/ Paliwo gazowe - 1075,00 zł 2/ Energia elektryczna - 2 635,96 zł 3/ Wynagrodzenia - 37 135,30 zł 4/ ZUS-2 956,40 zł 5/ ZUS pracowników - 10 000 zł 6/ Zajęcia dla wychowanków - 600 zł 7/ Pozostałe stałe koszty - 1398,06 zł Łączna kwota wynosi: 55 800,72 zł. Podniosła także, że przez ostatnie 3 miesiące nie pobierała należnego jej wynagrodzenia z uwagi na niewystarczające przychody przedszkola.
Pobiera emeryturę w wysokości 2 956,40 zł, która ledwo wystarcza na przeżycie miesiąca, a także zapewnienie sobie i rodzinie środków podstawowej potrzeby, a także stałych badań w poradni onkologicznej, których strona wymaga po przebytej operacji nowotworowej. Ponadto skarżąca opiekuje się chorym na nowotwór mężem, który stale wymaga opieki rehabilitanta. Trudna sytuacja finansowa i rodzinna skarżącej powoduje niemożność uiszczenia tak niebagatelnej kwoty.
Zaznaczyła, że jednorazowa egzekucja wymaganej kwoty niesie za sobą prawdopodobieństwo, że skarżąca nie zdoła zapewnić minimalnego dobrostanu rodzinie, a także będzie zmuszona do zamknięcia prowadzonych placówek. Aktualnie skarżąca ponosi skromne, mając na uwadze stan zdrowotny rodziny, koszty utrzymania, w tym między innymi koszty wyżywienia, a także koszty utrzymania domu oraz pozostałe wymienione we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie ponosi ona koszty utrzymania placówki oświaty.
Skarżąca załączyła do zażalenia: oświadczenie z 30 kwietnia 2025 r., listę płac – luty 2025, fakturę za paliwo gazowe, fakturę za energię elektryczną, wyciągi z rachunku bankowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Warunkiem udzielenia ochrony tymczasowej jest uprawdopodobnienie przez stronę wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Stwierdzić przy tym należy, że za wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia ani nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudnymi do odwrócenia skutkami są zaś takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Zauważyć należy, że w sprawach, w których rozstrzygane są kwestie wstrzymania wykonania decyzji ciężar dowodzenia okoliczności wskazanych w art. 61 § 3 p.p.s.a. zdecydowanie przesuwa się na stronę wnioskującą, gdyż tylko ona posiada w tym zakresie stosowną wiedzę. Na wnioskodawcy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, że jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. W judykaturze dominuje stanowisko – akceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w rozpatrywanej sprawie – kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (por. np. postanowienia NSA z: 26 listopada 2007 r. sygn. akt II FZ 338/07; 10 maja 2011 r. sygn. akt II FZ 106/11; 9 września 2011 r. sygn. akt II FSK 1501/11; 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 219/11; dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też, aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie strona musi go poprzeć stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Konieczne jest zatem wykazanie we wniosku szczegółowych przyczyn uzasadniających możliwość wystąpienia sytuacji, która spowoduje zajście choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Argumentacja wniosku o wstrzymanie wykonania aktu musi w sposób przekonujący przedstawiać konkretne relacje między brakiem wstrzymania zaskarżonej decyzji a wystąpieniem zagrożeń z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA oceniając wniosek skarżącej w świetle przywołanych przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. prawidłowo uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem braki wniosku, tak w zakresie zawartej w nim argumentacji, jak i dowodów przedłożonych na jej poparcie, nie dawały podstaw do zastosowania w stosunku do strony instytucji ochrony tymczasowej.
W realiach niniejszej sprawy skarżąca, tak w skardze jak i później w zażaleniu, bezsprzecznie umotywowała swój wniosek, jak również przedłożyła dokumenty potwierdzające – jej zdaniem – wywody zawarte w przedmiotowym wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wykazała ona jednak należycie okoliczności uzasadniających skorzystanie z ochrony tymczasowej jaką stanowi środek w postaci wstrzymania wykonania wnioskowanej decyzji. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów obrazujących jej dochody poza prowadzoną działalnością – nie przedłożyła chociażby PIT-u i wyciągów z konta za co najmniej trzy miesiące. Wprawdzie skarżąca zamieściła wyciąg z konta za ostatni miesiąc, jednak z operacji w nim wykazanych wynika, że jest to rachunek prowadzony dla działalności gospodarczej. Tym samym nie wykazuje wszystkich przychodów skarżącej. Podobnie skarżąca załączyła do zażalenia: oświadczenie skarżącej z 30 kwietnia 2025 r., w którym zawarła informacje o dochodach jej i jej męża, z którym przebywa we wspólnym gospodarstwie domowym, a także informacje o stanie zdrowia jej i męża. Są to jednak informacje bardzo ogólne nie pozwalające na ocenę faktycznej sytuacji finansowej i majątkowej jej oraz innych osób przebywających we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie przedstawiła także na pokrycie swoich słów jakichkolwiek materiałów źródłowych.
W tym miejscu wypada podkreślić, że każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pociąga za sobą dolegliwość finansową, rodząc określony skutek w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia. Nie oznacza to jednak, że zawsze w takiej sytuacji należy zastosować wyjątkowe rozwiązanie prawne jakim jest ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Okoliczności takie jak kwota zadłużenia w ZUS, czy kwota dotacji przypadającej do zwrotu nie mogą być postrzegane jako wywołujące niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca powinna bowiem w taki sposób przedstawić swoją całościową sytuację (w treści wniosku lub przy pomocy dokumentów źródłowych) aby Sąd mógł na tej podstawie w pełni ocenić ją pod kątem tego, czy rzeczywiście wykonanie decyzji zagraża interesom ekonomicznym wnioskodawcy w sposób prawnie relewantny. Należność objęta wnioskowaną decyzją jest znaczna, lecz brak podstaw aby uznać, że wyrządzi jej znaczną szkodę lub doprowadzi do nieodwracalnych skutków. Ponadto w oparciu o załączone do akt postępowania dokumenty nie można w sposób nie budzący wątpliwości ocenić sytuacji majątkowej skarżącej.
W kontekście powołanych przez skarżącą motywów obejmujących obawy o niemożność prawidłowego zabezpieczenia finansowego gospodarstwa domowego (rozdzielność majątkowa, koszty utrzymania) należało wyjaśnić, że wykonanie świadczenia pieniężnego samo w sobie – co do zasady – nie wywołuje nieodwracalnych skutków. Ewentualne uchylenie wnioskowanej decyzji powoduje przecież konieczność zwrotu uprzednio pobranej/uiszczonej należności. W przypadku zaś przymusowego jej egzekwowania, wdrożona egzekucja prawnie jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu.
Należy przy tym nadmienić, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Z ugruntowanego już orzecznictwa NSA wynika, że w przypadku, gdy skarżąca wraz z mężem prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można – badając jej sytuację materialną – ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów samej skarżącej. Należy wówczas uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809; dalej: k.r.o.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego określa status majątkowy małżonków, nie wpływa natomiast na ich wzajemne obowiązki. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Zatem powołanie się skarżącej na rozdzielność majątkową, nie ma znaczenia dla oceny wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
Ze wskazanych okoliczności i załączonych dokumentów Naczelny Sąd Administracyjny nie był w stanie, tak jak i sąd I instancji, ocenić że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków względem skarżącego.
NSA podkreśla, że postanowienie w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności (art. 61 § 4 p.p.s.a.), a ponadto oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nie tworzy powagi rzeczy osądzonej i nie uniemożliwia ponowienia wniosku (por. szerzej post. NSA z 17 czerwca 2008 r. sygn. akt I OZ 381/08). W interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami źródłowymi.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.