I GZ 234/10

I GZ 234/10 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2010-09-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-07-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maria Myślińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Inne
Sygn. powiązane
III SA/Po 844/09 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2010-02-12
I GSK 1033/10 - Wyrok NSA z 2011-11-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 87 § 1, art. 141 § 4, art. 166, art. 244 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Po 844/09 w zakresie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] września 2009 r., Nr [...] w przedmiocie określenia prawidłowej kwoty długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Po 844/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej R. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 12 lutego 2010 r. w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] września 2009 r., nr [...], w przedmiocie określenia prawidłowej kwoty długu celnego z następującym uzasadnieniem.
Wyrokiem z dnia 12 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę R. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] września 2009 r. w przedmiocie określenia prawidłowej kwoty długu celnego. Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 11 marca 2010 r.
R .B. na urzędowym formularzu który wpłynął do Sądu 22 marca 2010 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego.
Postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r. Referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 20 kwietnia 2010 r. Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. zwróciła się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o wyznaczenie radcy prawnego z urzędu.
W odpowiedzi na powyższe pismo Okręgowa Izba Radców Prawnych przesłała do Sądu w dniu 27 kwietnia 2010 r. zawiadomienie o wyznaczeniu w sprawie radcy prawnego F. K., wraz z informacją, że "radca prawny podejmie czynności w sprawie po udzieleniu mu przez stronę stosownego pełnomocnictwa."
Następnie Sąd pismem z dnia 28 kwietnia 2010 r. przesłał pełnomocnikowi skarżącego informację o stanie sprawy.
W dniu 14 maja 2010 r. pełnomocnik – r. pr. F. K. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku wraz ze sporządzoną przez siebie skargą kasacyjną.
W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że informacja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. o przyznanym skarżącemu prawie pomocy oraz pismo Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o wyznaczeniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu zostały doręczone pełnomocnikowi w dniu 4 maja 2010 r. Natomiast w dniu 10 maja 2010 r. skarżący dostarczył pełnomocnikowi stosowne pełnomocnictwo i z tym dniem – zdaniem pełnomocnika, ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Odrzucając wniosek o przywrócenie terminu Sąd wskazał, że w myśl art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Na podstawie art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie siedmiodniowego terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. Termin ten liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, który w przypadku ustanowienia pełnomocnika w ramach prawa pomocy winien być liczony od dnia, w którym ustanowiony pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, co ma miejsce z chwilą uzyskania informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w ramach prawa pomocy.
Stosownie bowiem do art. 244 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 kwietnia 2010 r. ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. W ocenie Sądu już zatem z chwilą powzięcia wiadomości przez pełnomocnika o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w ramach prawa pomocy ma on obiektywną możliwość zapoznania się z aktami sprawy i złożenia wniosku o przywrócenie terminu wraz z czynnością procesową, która nie została dokonana w ustawowym terminie i to bez potrzeby uzyskania wymaganego w poprzednim stanie prawnym dokumentu pełnomocnictwa.
Sąd uznał, że w dniu 4 maja 2010 r. pełnomocnik dowiedział się o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego. A zatem termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną upływał w dniu 11 maja 2010 r., a złożony w dniu 14 maja 2010 r. wniosek należało odrzucić jako spóźniony.
W zażaleniu pełnomocnik R. B. zaskarżył powyższe postanowienie w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. do ponownego rozpoznania, II. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a w każdym przypadku o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, nieopłaconych nawet w części pełnomocnikowi z urzędu, według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucono:
naruszenie art. 87 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 244 § 2 p.p.s.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, iż rzeczywistym momentem w którym wyznaczony z urzędu pełnomocnik mógł działać w niniejszej sprawie był dzień doręczenia pełnomocnikowi informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, a nie termin w którym wyznaczony pełnomocnik z urzędu mógł spotkać się z reprezentowaną stroną w celu wyjaśnienia sprawy i uzgodnienia postępowania w sprawie i rzeczywiście podjąć działania związane z napisaniem skargi,
naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu dlaczego Sąd uznał, iż terminem początkowym w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość złożenia skargi kasacyjnej był termin doręczenia mu postanowienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu a nie jak to było wskazane we wniosku termin zapoznania się z aktami i spotkania z klientem w celu ustalenia stanowiska w sprawie, co w konsekwencji uniemożliwia kontrole powyższego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie jest zasadne.
Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. zawartym w zaskarżonym postanowieniu. Wprawdzie rzeczywiście po wejściu w życie zmian dokonanych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez ustawę z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 10 marca 2010 r. Nr 36, poz. 196) art. 244 § 2 p.p.s.a. stanowi, że ustanowienie pełnomocnika w ramach przyznanego stronie prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa, jednakże zauważyć trzeba, iż w przedmiotowej sprawie prawo takie przyznane zostało R. B. postanowieniem z dnia 31 marca 2010 r., a zatem przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 lutego 2010 r.
Ponadto podkreślenia wymaga, iż ustawa ta zaczęła obowiązywać od dnia 10 kwietnia 2010 r., a Sąd I instancji dopiero pismem z dnia 20 kwietnia 2010 r. zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. o ustanowienie dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.
Zaznaczyć należy, że nowela z 12 lutego 2010 r. nie przewidywała przepisów intertemporalnych. Zasadą jest, że w przepisach przejściowych – w razie zmiany stanu prawnego, gdy sprawy były wcześniej regulowane przez prawo – należy określić wpływ nowych unormowań na stosunki powstałe pod działaniem wcześniejszych norm prawnych. Wynika to z przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w spawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. Nr 100, poz. 908). Przepisy przejściowe muszą obejmować wszystkie sytuacje, jakie mogą pojawić się na tle wprowadzania nowych uregulowań. Brak stosownych przepisów przejściowych pozwala na założenie, że zdarzenia prawne – skutki których trwają, jak i powstałe w związku z nimi stosunki prawne – winny być oceniane na podstawie unormowań obowiązujących w czasie zaistnienia tych zdarzeń.
Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia obowiązek przestrzegania konstytucyjnych standardów demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), do których należy w szczególności zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasada ochrony praw nabytych a także zasada ochrony interesów w toku.
Trybunał Konstytucyjny analizując znaczenie omawianej zasady w wyroku z 14 czerwca 2000 r., sygn. akt P 3/00, stwierdził, że "zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa opiera się na pewności prawa, a więc takim zespole cech przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne; umożliwiają jej decydowanie o swoim postępowaniu w oparciu o pełną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, jakie jej działania mogą pociągnąć za sobą. Jednostka winna mieć możliwość określenia zarówno konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na gruncie obowiązującego w danym momencie systemu jak też oczekiwać, że prawodawca nie zmieni ich w sposób arbitralny (...)". W wyroku z dnia 25 czerwca 2002 r., sygn. akt K 45/01 Trybunał Konstytucyjny podniósł, że nakaz ochrony zaufania jednostki do państwa i do prawa implikuje w szczególności obowiązek poszanowania praw nabytych oraz interesów w toku. Zasada ochrony interesów w toku – choć nie ma charakteru bezwzględnego – zapewnia ochronę jednostki w sytuacjach, w których rozpoczęła ona określone przedsięwzięcia na gruncie dotychczasowych przepisów. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez niego prawa nakazuje mieć na względzie zabezpieczenie interesów w toku (G. Wierczyński – Komentarz do rozporządzenia z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U.02.100.908), Redagowanie i ogłaszanie aktów normatywnych. Komentarz, Oficyna, 2010; komentarz do § 30 i powołane tam orzeczenia TK).
Za ukształtowany w orzecznictwie sądowym należy uznać pogląd, że czynności procesowe polegające na równoczesnym złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a Sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 15.11.1999 r., II CZ 129/99, lex nr 110599; z dnia 4.10.2001 r., I CZ 116/01, lex nr 52578; z dnia 10.01.2002 r., I CZ 198/01, lex nr 53302; z dnia 3.10.2002 r., I CZ 120/02, lex nr 74409; post. NSA z dnia 25.05.2004 r., sygn. FZ 61/04 niepubl.).
Złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest przede wszystkim tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Dopiero bowiem wówczas czynność taka staje się bezskuteczna (art. 85 p.p.s.a.). Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.).
Jak wynika z praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu na wniesienie środka zaskarżenia, pełnomocnik ten wraz z tym środkiem zobowiązany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Przy czym powszechnie przyjmuje się, że przyczyna uchybienia terminu, o której mowa w powołanym wyżej przepisie, ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie czyli z chwilą udzielenia pełnomocnictwa lub też jego otrzymania od strony. Stanowisko takie Naczelny Sąd Administracyjny zajmował wielokrotnie w stanie prawnym obowiązującym przed nowelizacją ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonaną ustawą z dnia 12 lutego 2010 r., m.in. w orzeczeniach sygn. akt I OZ 865/05 z 2.09.2005 r., sygn. akt II OZ 623/06 z 23.06.2006 r., sygn. akt I OZ 497/08 z 3.07.2008 r., sygn. akt I OZ 818/08 z 30.10.2008 r.
W niniejszej sprawie stwierdzić należy, że mimo iż pełnomocnik z urzędu w dniu 4 maja 2010 r. został poinformowany przez Sąd o stanie sprawy, to nieprawidłowo jednak Sąd ten od tego dnia zaczął liczyć termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw aby z samego faktu wejścia w życie nowej regulacji art. 244 § 2 p.p.s.a. wyprowadzać negatywne skutki dla strony działającej w zaufaniu do stosowania prawa. Wejście w życie cytowanej wyżej ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. nie oznacza, że z tym dniem pełnomocnik ustanowiony z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia kasacji. Nie można bez żadnej refleksji pomijać faktu, że jeżeli ustanowienie pełnomocnika w sprawie miało miejsce pod rządami art. 244 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu przed jego nowelizacją, który wymagał udzielenia pełnomocnictwa, to obowiązkiem pełnomocnika z urzędu było uzyskanie takiego pełnomocnictwa od strony. Stronie bowiem przysługiwało uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa. Od udzielenia pełnomocnictwa zależała zatem możliwość działania pełnomocnika w sprawie, tj. od 10 maja 2010 r. Zmiana tej zasady procesowej z dniem 10 kwietnia 2010 r. nie skutkuje automatycznym ustaniem przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Nadal Sąd zobowiązany jest do oceny całokształtu okoliczności składających się na "przyczynę uchybienia terminu."
Na marginesie wskazać należy, że strona skarżąca powinna ponosić, z założenia, konsekwencje czynności dokonywanych przez pełnomocnika, jednakże odpowiedzialność tą należy miarkować zarówno wynikami analizy stopnia zawinienia pełnomocnika w zakresie zadań, do których został powołany ustawą, jak też realizacją konstytucyjnie chronionego prawa do Sądu skarżącej, w tym do Sądu II instancji. Na znaczenie prawa do Sądu w kształtowaniu rozumienia instytucji przywrócenia terminu wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2000 r. sygn. akt II FZ 644/07. Dlatego należy zaaprobować pogląd, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd ustaje w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej, a nie w dniu dowiedzenia się przez niego o wyznaczeniu go pełnomocnikiem. Przyjęcie poglądu odmiennego, że przyczyna uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym pełnomocnik z urzędu dowiedział się o jego ustanowieniu, praktycznie uniemożliwia mu dochowania terminu wskazanego w art. 86 § 1 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest prawidłowa taka praktyka, kiedy osobie przyznaje się pomoc prawną w postaci profesjonalnego pełnomocnika, a następnie uniemożliwia się jej skorzystanie z tej pomocy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.