I GSK 702/23

I GSK 702/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo /sprawozdawca/
Beata Sobocha-Holc
Dariusz Dudra /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Po 995/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-03-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 7a, art. 77 par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134 par. 1, art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
art. 59 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24 ust. 5b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia del. NSA Anna Apollo (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Po 995/22 w sprawie ze skargi M. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr 3001-IEE.711.223.2022 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 23 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Po 995/22 oddalił skargę M. T. (dalej określanego jako Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 25 sierpnia 2022r. nr 3001-IEE.711.223.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skarga kasacyjna od wyroku wniósł Skarżący. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu:
- na art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej określanej skrótem P.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania polegające na:
1) niezastosowaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2022 roku, znak sprawy: 3001-1EE.711.223.2022, w sytuacji, w której w.w. postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania Administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej określanej skrótem K.p.a.); wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie zażalenia przez organ II Instancji skutkowałoby uwzględnieniem skargi Skarżącego;
2) niewłaściwym zastosowaniu art. 151 P.p.s.a. poprzez niezasadne oddalenie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 25 sierpnia 2022 roku, znak sprawy: 3001-1EE.711.223.2022 , w sytuacji, w której w.w. postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a.; wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie wskazanego błędu w zaskarżonym postanowieniu skutkowałoby uwzględnieniem skargi Skarżącego;
3) naruszenie art. 145 § 1 p. 1 lit. c). P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez dokonanie przez WSA wybiórczej oceny prawnej i nierozważenie oraz nieustosunkowanie się przez WSA do wszystkich zarzutów podnoszonych przez Skarżącego w skardze tj:
a) naruszenia przez Organ I i II instancji przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,
b) naruszenie przepisu postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 7a K.p.a. poprzez zaniechanie ciążącego na organie obowiązku rozstrzygania wątpliwości co do treści normy prawnej na korzyść strony, wskazane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ uwzględnienie podnoszonych przez Skarżącego w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania skutkowałoby uwzględnieniem skargi Skarżącego.
4) naruszenie przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. art. 59 S 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - dalej "u.p.e.a." w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych Innych ustaw poprzez ustalenie, że nie istnieją przesłanki do umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie spornych tytułów wykonawczych względem Skarżącego,
II. powołując się na art. 174 pkt 1 P.p.s.a., zarzucił skarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj. :
1) art. 24 ust. 5b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. Określanej dalej skrótem u.s.u.s.) poprzez jego nieprawidłową interpretację polegającą na uznaniu, doręczenie upomnienia oraz tytułu wykonawczego stanowi pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek,
2) art. 24 ust. 6a-6d u.s.u.s poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało nieprawidłowym rozliczeniem konta Skarżącego,
3) art. 47 ust. 8 u.s.u.s. w związku z jej art. 34 ust. 1 poprzez ich pominięcie i niezastosowanie w sprawie.,
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego oraz przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w trybie art. 188 P.p.s.a,. Wniósł także o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Jednocześnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.
Dalej należy zaznaczyć, że stosownie do normy art. 193 zdanie drugie P.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną winno zawierać ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt. I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 P.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych. Zatem jako pierwszy Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zarzuty naruszenia przepisów procesowych.
Zarzucono w nich naruszenie wielu przepisów postępowania, ale nie uzasadniono ich zgodnie z wymogami przewidzianymi w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przypomnieć więc trzeba, że uzasadnienie skargi kasacyjnej jest równie ważnym jej elementem jak podstawy kasacyjne. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza, że zakres kontroli tego Sądu określa wnoszący skargę kasacyjną, poprzez wskazanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny nie tylko nie ma obowiązku, ale przede wszystkim prawa domyślania się i uzupełniania zarzutów skargi kasacyjnej oraz argumentacji służącej ich uzasadnieniu. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Dlatego wynikającym z art. 176 § 1 P.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę jest nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie. Obowiązek ten nakłada na sporządzającego skargę kasacyjną powinność połączenia poszczególnych zarzutów z argumentami uzasadnienia. Jakkolwiek przepisy nie wprowadzają w tym zakresie szczególnych wymagań dla konstrukcji uzasadnienia i skutek ten możliwy jest do osiągnięcia w dowolny sposób, to musi być możliwe względnie jednoznaczne przyporządkowanie poszczególnych argumentów do zarzutów, tak aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł odnieść się do nich, rozpoznając skargę kasacyjną. Argumenty uzasadnienia powinny pozostawać w rzeczowym związku z przedmiotem zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie decydować, jakich argumentów zamierzała użyć strona dla uzasadnienia stawianych zarzutów.
W razie wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem w skardze kasacyjnej wniesionej w rozpatrywanej sprawie w istocie nie wykazano wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy.
Naruszenie art. 141 § 4 i art. 134 P.p.s.a. Skarżący powiązał z brakiem szczegółowego uzasadnienia stanowiska WSA w zakresie zarzutów podniesionych w skardze. Jednak nie jest to wada mająca, w realiach rozpoznawanej sprawy, istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie zapewnia możliwości kontroli instancyjnej orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Fakt nieodniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi nie przesądza a priori, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zauważyć bowiem wypada, że w świetle treści art. 184 P.p.s.a. in fine skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Uwzględnienie zatem zarzutu naruszenia omawianego przepisu może mieć miejsce wówczas, gdy wskazywana wada uzasadnienia jest na tyle poważna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. Nadto, poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Wbrew sformułowanemu w skardze kasacyjnej zarzutowi zaskarżony wyrok nie narusza regulacji art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu stanowiącym - w świetle powyższych uwag - podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wreszcie Sąd pierwszej instancji odniósł się w uzasadnieniu do kwestii rozliczeń Skarżącego, zasadnie wskazując, że to sąd powszechny jest władny rozstrzygnąć spór w postępowaniach, na które powołał się Skarżący.
Nie mogło dojść także do naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w sposób wskazany przez Skarżącego Przepis ten stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ustanowiona tym przepisem zasada niezwiązania granicami skargi nie oznacza, że sąd może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. Natomiast rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, iż sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Braku odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do części zarzutów, czy też sposobu w jaki sąd ten odniósł się do stawianych w skardze zarzutów nie można zwalczać poprzez zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. Dla skuteczności zarzutu kasacyjnego opartego na tym przepisie, należy wskazać, iż sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy lub przekroczył granice danej sprawy, albo że w okolicznościach tej sprawy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, i że owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Argumentacja przytoczona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazuje na to, że Skarżący chciałby, przy rozstrzyganiu kwestii podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego wyjść poza granice sprawy. Tymczasem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji rozpoznał sprawę w granicach zakreślonych omawianym przepisem i tym samym zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. jest niezasadny.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7a K.p.a. należy na wstępie zaznaczyć, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 P.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., I FSK 1679/11).
Art. 7a K.p.a. ma dwa podstawowe jednostki redakcyjne. Przy czym druga ma także dwa podpunkty. Skarżący nie wskazał konkretnej jednostki redakcyjnej, konkretnego przepisu, którego naruszenie zarzuca. Jednak ze sposobu sformułowania zarzutu wynika, że chodzi o § 1 art. 7a K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Unormowaniu art. 7a § 1 K.p.a. nie chodzi o sytuacje, w których pojawiają się wątpliwości interpretacyjne przepisów mających zastosowanie w danej sprawie, a o przypadki, w których pomimo użycia różnych metod wykładni, wciąż pozostają co najmniej dwa, równie uprawnione, sposoby rozumienia danego przepisu. Zatem stawiając zarzut naruszenia art. 7a § 1 K.p.a. skarżący kasacyjnie winien był wskazać, która, jego zdaniem norma prawna pozostawia niedające się usunąć wątpliwości prawne. Tego w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uczynił. Dlatego zarzut ten wymyka się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Z kolei oceniając zarzut naruszenia art. 7, art. 7a, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. należy podkreślić, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera zespół norm określających postępowanie i środki przymusowe stosowane w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Postępowanie egzekucyjne to cały zespół czynności organów egzekucyjnych i innych podmiotów postępowania, podejmowanych w celu wykonania obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Omawiana ustawa zawiera gwarancje, które stwarzają możliwość podjęcia prawnej weryfikacji czynności egzekucyjnych oraz przewiduje określone następstwa, gdy czynności te zostały podjęte z naruszeniem ustawy. Gwarancje te służą zobowiązanemu w zależności od rodzaju i momentu naruszenia jego interesu prawnego, albowiem ustawa nie przewiduje możliwości stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych (por. wyroki NSA: z dnia 1 kwietnia 2014 r. II FSK 1255/13, z dnia 24 października 2014 r. II GSK 1377/13, z dnia 2 kwietnia 2015 r. II FSK 778/13, z dnia 18 sierpnia 2015 r. II FSK 1688/13, z dnia 5 października 2017 r. II FSK 1202/17, z dnia 8 grudnia 2017 r. II FSK 3048/15, z dnia 24 kwietnia 2019 r. II FSK 1370/17, z dnia 4 listopada 2021 r. III FSK 112/21 - publ. orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA).
Z tych też powodów organ egzekucyjny, co już przy rozważaniu zarzutu naruszenia art. 134 P.p.s.a zasygnalizowano, nie mógł wykroczyć poza granice sprawy zakreślone normą art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., na którą to podstawę we wniosku o umorzenie egzekucji powołał się Skarżący. Nie mógł merytorycznie rozstrzygnąć sporu co do wielkości całego zadłużenia Skarżącego. Zwłaszcza w sytuacji, gdy co do tej kwestii toczyło się postępowanie przed sądem powszechnym. Mógł się wypowiedzieć tylko co do egzekwowanego zobowiązania w kontekście sformułowanego przez Skarżącego żądania. I to uczynił, wyjaśniając podstawy faktyczne i prawne swojego stanowiska.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia sprawy został prawidłowo ustalony i przedstawiony oraz znajduje potwierdzenie w aktach sprawy.
Zasadnie Sąd pierwszej instancji podzielił także stanowisko organu egzekucyjnego, że postępowanie egzekucyjne, o którego umorzenie wnosi Skarżący zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w latach 2012 – 2019, a zatem w sprawie znalazły zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.) do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed dniem 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.
W skardze kasacyjnej został sformułowany zarzut naruszenia art. 59 § 1 u.p.e.a.w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r. poprzez ustalenie, że nie istnieją podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zatem należy zauważyć, że art. 59 § 1 u.p.e.a. posiada dodatkowe jednostki redakcyjne – 7 punktów. Analiza strony formalnej wniesionego środka odwoławczego, przeprowadzona w świetle wymogów stawianych przez ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prowadzi zatem do konstatacji, że w skardze kasacyjnej nie wskazano konkretnie, która jednostka redakcyjna art. 59 § u.p.e.a. została naruszona.
Powyższa uwaga jest istotna z tego względu, że zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z brzmienia tego przepisy jednoznacznie wynika, że w skardze kasacyjnej należy przytoczyć podstawy kasacyjne i je uzasadnić. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa (oznaczonych numerem artykułu, paragrafu, ustępu, a także miejsca publikacji wymienianych w podstawach skargi przepisów), którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stawiając zatem w petitum skargi kasacyjnej zarzuty należy sformułować je w sposób jednoznaczny oraz umotywować je w taki sposób, aby poszczególne fragmenty uzasadnienia można było połączyć z poszczególnymi zarzutami (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., II FSK 97/08, LEX nr 521952, wyrok NSA z 3 grudnia 2008 r., II FSK 1253/07, LEX nr 531510). Autor skargi kasacyjnej stawiając zarzuty w skardze kasacyjnej powinien także przy tym pamiętać, że art. 183 § 1 P.p.s.a. zdanie pierwsze stanowi, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Oznacza to, że NSA związany jest jej podstawami i wnioskami zawartymi w skardze kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że jeżeli strona skarżąca wskaże konkretny przepis prawa materialnego lub prawa procesowego, który - jej zdaniem - został naruszony, to Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy w sprawie nie naruszono innego przepisu. Nawet, jeżeli ustalone fakty i twierdzenia strony skarżącej wskazują, że w istocie naruszono inny przepis prawa, niewyrażony wyraźnie w petitum ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu nie wolno brać tej okoliczności pod uwagę. Naczelny Sąd Administracyjny nie może wzywać skarżącego do modyfikacji skargi kasacyjnej, czy zgoła do jej całkowitej przebudowy. Nie jest też dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, gdyż skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana, aby nie stwarzała wątpliwości interpretacyjnych (por. uzasadnienie postanowienia SN z 16 października 1997 r., II CKN 404/97, OSNC 1998, Nr 4, poz. 59). Sądowi nie wolno więc samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani ich uściślać, ani w inny sposób korygować (por. wyr. NSA z dnia 30 marca 2004 r., GSK 10/04, Mon. Praw. 2004, Nr 9, poz. 392, a także wyr. NSA z dnia 7 września 2004, FSK 102/04, niepubl.). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie pozwala również sądowi kasacyjnemu na podstawianie przepisów postępowania sądowego, obowiązujących w chwili wydania zaskarżonego orzeczenia, na miejsce przepisów nieobowiązujących czy błędnie powołanych w skardze kasacyjnej. Jedynie w sytuacji, co wcześniej już wskazano, gdy treść uzasadnienia skargi kasacyjnej pozwala na jednoznaczne określenie, jaką postać naruszenia prawa wnoszący skargę kasacyjną chciał powołać w zarzutach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić kontrolę merytoryczną zarzutu. Wadliwość zarzutu jest bowiem możliwa do usunięcia w drodze rozumowania poprzez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu środka odwoławczego, co nie narusza ani autonomii strony postępowania kasacyjnego do stanowienia o formie i treści zarzutów podnoszonych w postępowaniu kasacyjnym, ani związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej na mocy art. 183 § 1 P.p.s.a. Tym samym realizowany jest obowiązek nałożony na Naczelny Sąd Administracyjny, a zawarty w art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., w myśl którego w procesie kontroli kasacyjnej należy odnieść się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., o sygn. akt I OPS 10/09 oraz wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., o sygn. akt II FSK 776/10, publ. CBOSA).
Przedstawienie warunków materialnych skargi kasacyjnej jest w niniejszej sprawie o tyle istotne, że stwierdzono wskazane już uchybienia w skardze kasacyjnej. Jednak w świetle wyżej powołanej uchwały, biorąc pod uwagę uzasadnienie zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Skarżący zarzuca w istocie naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie.
Rozpoznając zatem tak postawiony w skardze kasacyjnej zarzut, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w nim przepisów.
Przesłanki umorzenia postępowania zostały określone w sposób enumeratywny w art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu przed dniem 30 lipca 2020 r.) zgodnie z którym, m. in umarza się postępowanie egzekucyjne w całości albo w części w przypadku jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Taką podstawę z art. 59 §1 pkt 2a u.p.e.a. powołał Skarżący w swoim wniosku umorzenie egzekucji. Podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do jego majątku upatrywał w wadliwości rozliczenia jego konta, prowadzącej do niezasadnego wykazywania jego zadłużenia. Co miały także potwierdzać przytoczone we wniosku wyroki sądu powszechnego dotyczące prawa skarżącego do zasiłku chorobowego, czy świadczenia rehabilitacyjnego. Jednak to stanowisko Skarżącego nie jest jednak trafne. Chcąc doprowadzić do uwolnienia się od obowiązków wynikających z prowadzonego postępowania egzekucyjnego winien doprowadzić do zmiany rozliczenia jego konta. Z uzasadnienia zarzutu skargi wynika, że taką próbę podjął. Zaś ZUS wydal decyzję określająca wysokość zadłużenia Skarżącego. Próba, której wyrazem była skarga do Sądu pierwszej instancji i w konsekwencji skarga kasacyjna wniesione od wyroku tego sądu, nie mogła przynieść spodziewanego przez Skarżącego rezultatu. W postępowaniu egzekucyjnym, którego rozstrzygnięcie zostało zaskarżone do sądu, nie bada się legalności i zasadności decyzji wymiarowych. Takie badanie spowodowałoby przekształcenie postępowania egzekucyjnego w III instancję, której nie przewidziano w obowiązującym stanie prawnym. Poza tym organem właściwym do rozstrzygnięcia odwołania Skarżącego od takiej decyzji jest sąd powszechny – sąd pracy i ubezpieczeń społecznych a nie organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny nie może wkraczać w kompetencję organu administracji publicznej, który w postępowaniu rozpoznawczym (jurysdykcyjnym) w sposób władczy rozstrzygnął o prawach i obowiązkach strony (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2018 r. w sprawie II FSK 2794/16 LEX nr 2559187).
Z powyższych względów za niezasadny należało także uznać zarzut naruszenia art. 24 ust. 6a-6d u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie. Raz jeszcze Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do rozliczenia konta Skarżącego w ramach rozpatrywania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez jego nieprawidłową interpretację polegającą na uznaniu, że doręczenie upomnienia oraz tytułu wykonawczego stanowi pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż jest on niezasadny.
Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być doręczenie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Zatem np. wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2022 r., sygn. I GSK 1210/21 i z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. I GSK 1450/19, opubl. CBOSA). Dodatkowo przepis stanowi, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje wyłącznie wskutek czynności, o której dłużnik został zawiadomiony, a contrario zatem samo podjęcie czynności egzekucyjnej bez zawiadomienia o niej dłużnika, nie skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Istotna zatem jest data zawiadomienia dłużnika o podjęciu wobec niego pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek.
Formułując zarzut, nietrafny zresztą, Skarżący nie wykazał przy tym w jaki sposób zarzut miał wpływ na wynik sprawy, której przedmiotem było umorzenie egzekucji z przyczyny wymienionej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Trafnie zresztą Sąd pierwszej instancji zauważył, że kwestie przedawnienia dochodzonego w drodze egzekucji roszczenia zwalcza się zarzutem opartym na normach art. 33 § 1 u.p.e.a. a nie wnioskiem o umorzenie egzekucji. W toku egzekucji dochodzone przymusowo roszczeni, zapłatę składek nie mogło się przedawnić z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Wobec powyższego skargę kasacyjną, jako pozbawioną uzasadnionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a oddalił.
O zasądzeniu kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200, art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935.).