I GSK 7/24

I GSK 7/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-05-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Henryk Wach
Joanna Wegner
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Gl 177/23 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-09-14
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 266
art. 83c § 1a i art. 83 ust. 4
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Joanna Wegner Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 września 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 177/23 w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 14 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 177/23 oddalił skargę B, B, (dalej "strona", "skarżący", "zobowiązany") na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu (dalej: ZUS), działając na podstawie art. 83c § 1a i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266, z późn. zm.), dalej "u.s.u.s." oraz art. 33 § 2 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 z późn. zm.), dalej "u.p.e.a.", po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy postanowienie z dnia 7 listopada 2022 r. w sprawie nieuznania za uzasadnione zarzutów w odniesieniu do należności objętych prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że nie uznał za uzasadnione zarzutów skarżącej tj.: nieistnienia obowiązku i wygaśnięcia obowiązku w całości. Odnosząc się do pierwszej z okoliczności organ stwierdził, że zobowiązany wnosząc zarzut na omawianej podstawie, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał. W dniu 3 marca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu, działając jako wierzyciel, wystawił tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] obejmujące składki na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2021-12/2021 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2021-12/2021. Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych były deklaracje rozliczeniowe złożone przez skarżącą. Organ wskazał, że skarżący nadal jest czynnym przedsiębiorcą, co znajduje potwierdzenie w zapisach w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W odniesieniu do drugiego zarzutu, organ wskazał, że w sprawie nie doszło ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], które mogłyby spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi.
Następnie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 14 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 177/23 oddalił skargę. Sąd I instancji uznał, że zaskarżone postanowienie w pełni odpowiada prawu. Wyjaśnił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu, decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...], stwierdził że skarżąca, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnym, rentowym, wypadkowemu od 1 grudnia 2011 r. Organ ten, działając jako wierzyciel, wystawił tytuły wykonawcze obejmujące składki na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2021-12/2021 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2021-12/2021. Podstawą do wystawienia ww. tytułów wykonawczych były deklaracje rozliczeniowe złożone przez skarżącego. Organ prawidłowo ustalił, że skarżący, wbrew twierdzeniom podniesionym w zarzutach, nadal jest czynnym przedsiębiorcą, co znajduje potwierdzenie w zapisach w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Organ prawidłowo wskazał, że jeżeli faktycznie nie prowadzi ona działalności gospodarczej, powinna wyrejestrować działalność poprzez złożenie stosownego dokumentu. W odniesieniu do drugiego zarzutu, organ prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącej, nie doszło ani do wygaśnięcia obowiązku w całości, ani w części. ZUS nie odnotował żadnych wpłat na poczet tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], które mogłyby spowodować wygaśnięcie obowiązku, nawet częściowe. Nie doszło również do umorzenia należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2021-12/2021 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2021-12/2021, nie uległy również przedawnieniu.
Następnie skarżący, na podstawie art. 173 § 1 w zw. z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity. Dz.U. 2016 poz. 718 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 września 2023 r. sygn. akt I SAGI 177/23.
W granicach wskazanych w art 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu orzeczeniu stawiał zarzut naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, a to:
1. art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art 34 § 4 u.p.e.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia uzasadnionych zarzutów Skarżącej w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji oaz niesłuszne stwierdzenie bezzasadności tychże zarzutów, podczas gdy w niniejszej sprawie zastosowany środek egzekucyjny był nadmiernie uciążliwy dla Skarżącej, a nadto organ egzekucyjny zaniechał pouczenia jej o możliwości skorzystania z instytucji prawnych zmierzających do złagodzenia środka egzekucyjnego, jak chociażby poprzez złożenie wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie składek,
2. art. 7 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na niesłusznym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organy pierwszego i drugiego stopnia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia Skarżącej prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, co uniemożliwiło jej skuteczną obronę jej praw, zwłaszcza że organy obu stopni uchylały się od dokładnego wyjaśnienia sianu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym.
Uzasadniając stawiane zarzuty wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania,
2. rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie,
3. na zasadzie art 250 p.p.s.a. o przyznanie, jako pełnomocnikowi skarżącej, kosztów nieopłaconej ani w części ani w całości pomocy prawnej świadczonej na rzecz skarżącego z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, tj. wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej wraz ze stawką podatku VAT oraz za reprezentację przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, w pełni poparł rozstrzygnięcie Sądu I instancji i wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest ustalenie, czy zarzuty skarżącego w postępowaniu egzekucyjny były uzasadnione.
Skarga kasacyjna nie zawiera jakiegokolwiek zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego pomimo wskazania przez autora skargi kasacyjnej że powołuje się na podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej zawarto wyłącznie zarzuty natury procesowej. Zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W przypadku wniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., konieczne jest zatem wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. W realiach tej sprawy w skardze kasacyjnej nie wykazano, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W realiach skargi kasacyjnej zarówno w petitum, jak również w jej uzasadnieniu Autor nawet nie podjął próby wykazania, że podniesione naruszenia prawa procesowego mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy co prowadzi do wniosku o niezasadności zarzutów ujętych w skardze kasacyjnej.
Niezależnie jednak od ww. wniosku należy dostrzec, że wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony, gdy wskazuje ona jako naruszony konkretny przepis, z podaniem numeru konkretnej jednostki redakcyjnej aktu prawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala bowiem ustalić granice zaskarżenia (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 stycznia 2008 r.; sygn. akt I OSK 2034/06; z dnia 10 maja 2011 r.; sygn. akt II OSK 2520/10; z nowszego orzecznictwa zob. m.in. wyroki: z dnia 29 września 2023 r.; sygn. akt III OSK 5517/21 oraz z dnia 16 stycznia 2024 r.; sygn. akt I OSK 152/21).
Artykuł 33 § 1 u.p.e.a. nie zawiera jednostki redakcyjnej pkt 6) którą wskazał autor skargi kasacyjnej. Przepis art. 33 § 1 u.p.e.a brzmi : "Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej."
Artykuł 34 § 4 u.p.e.a. zawiera jednostki redakcyjne pkt 1), pkt 2), pkt 3), a pkt 3) zawiera jednostki redakcyjne lit. a), lit. b) i brzmi: Organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o: 1) oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej albo stwierdzeniu jego niedopuszczalności - kontynuuje postępowanie egzekucyjne albo podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne; 2) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku, niemająca charakteru trwałego, wystąpiła po wszczęciu egzekucji administracyjnej - zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części; 3) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w: a) art. 33 § 2 pkt 1-5, b) art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części. Autor skargi kasacyjnej nie przytoczył podstawy kasacyjnej, nie podając konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego) na co zwrócono uwagę wyżej.
Należy podkreślić, że zarzutu naruszenia art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a., zawartego w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej skarżąca nie opatrzyła uzasadnieniem, co ma podstawowe znaczenie dla jego oceny. Stawiając tezę o pozbawieniu prawa do czynnego udziału w postępowaniu nie wskazała, na czym naruszenie to miałoby polegać, w czym się przejawiało. Bez tych argumentów analiza stanowiska skarżącej nie jest możliwa. Nie wyjaśniła także, w czym miałoby się przejawiać uchylanie się przez organy od wyjaśnienia stanu faktycznego. Uwagi te oznaczają, że powyższe zarzuty są nieuzasadnione.
Ostatni zarzut w punkcie 2 skargi kasacyjnej dotyczył art. 135 p.p.s.a. i w tym zakresie – poza brakiem jakiegokolwiek uzasadnienia – należy przypomnieć, że przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku uwzględnienia skargi. W tej sprawie skarga została przez Sąd pierwszej instancji oddalona, zatem postawienie zarzutu naruszenia art. 135 p.p.s.a. jest niezrozumiałe.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Natomiast o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał, ponieważ w tym zakresie właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 p.p.s.a.).