I GSK 591/22

I GSK 591/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Wegner /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Kraczowski
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Bd 445/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2021-11-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64 c § 6a pkt 2, art. 67c § 7, art. 64 c § 2;
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 141 § 4, art. 153, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1 § 1 i 2;
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 35 § 3, art. 92, art. 92, art. 122 § 2, art. 36 § 1, art. 61a § 1, art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant asystent sędziego Jarosław Lubryczyński po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 listopada 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 445/21 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia 1 czerwca 2021 r. nr 0401-IEE.711.94.2021.2 w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 3 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 445/21 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – zwanej dalej p.p.s.a. uchylił zaskarżone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 1 czerwca 2021 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. nad N. z 12 kwietnia 2021 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Od wyroku Sądu pierwszej instancji Dyrektor Administracji Skarbowej w B. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Środek odwoławczy oparto na obydwu podstawach. W ramach zarzutów naruszenie przepisów postępowania zarzucono po pierwsze naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) – zwanej dalej "p.u.s.a." oraz art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479) – zwanej dalej "u.p.e.a." w związku z art. 6 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 735 ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a." w związku z art. 18 u.p.e.a. i art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez wydanie wyroku wbrew zgromadzonego materiałowi dowodowemu, pominięcie istotnych okoliczności sprawy, nieprawidłowe przedstawienie stanu faktycznego, po drugie naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 141 § 4, art. 3 § 1, § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a., art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 6 k.p.a. i art. 64c § 7 u.p.e.a. z uwagi na niedokonanie przez Sąd pierwszej instancji prawidłowej kontroli postanowienia i sporządzenie uzasadnienia wyroku niezgodnie z regułami poprzez brak zawarcia wskazań co do dalszego postępowania i niemożliwej do realizacji oceny prawnej. Organ wskazał, że wierzycielowi doręczono zawiadomienie 3 marca 2021 r., zatem w jego ocenie z zachowaniem miesięcznego terminu od uzyskania przez postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przymiotu ostateczności. Kolejny zarzut dotyczył naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. w związku z 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 6 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez uwzględnienie skargi i wydanie wyroku, w którym wadliwie uznano że organ naruszył zasadę praworządności, podczas gdy organy dokonały prawidłowej subsumpcji przyjętych ustaleń oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. wskutek uchylenia odpowiadającego prawu postanowienia organu. Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego odnosiły się do przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a pkt 2 i art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że sformułowanie "od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie" rozumieć należy jako dzień, w którym doręczono nieostateczne postanowienie organu pierwszej instancji i że od tego momentu biegnie miesięczny termin na zawiadomienie wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a pkt 2 i art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że termin na zawiadomienie wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych jest terminem zawitym, a jego niedochowanie przesądza o braku możliwości wydania postanowienia w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 64c § 7 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przekroczenie terminu na zawiadomienie wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych przesądza o braku możliwości wydania postanowienia w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a.
Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, dlatego że podniesione zarzuty okazały się nieuzasadnione.
Nie nasuwa zastrzeżeń stanowisko zaskarżonego wyroku, zgodnie z którym unormowany w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. miesięczny termin na zawiadomienie wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, obliczany od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela ma charakter nieprzekraczalny. Konsekwencją jego upływu jest utrata kompetencji organu do wydania postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a.
Pojęcie terminu w postępowaniu administracyjnym i egzekucyjnym należy do wieloznacznych, dlatego że ustawodawca posługuje się nim dla określenia tych momentów czy okresów, których upływ wiąże się z prawem lub obowiązkiem dokonania czynności procesowej. Terminy wyznaczane są zarówno dla stron jak i organów procesowych.
Terminy określone przez przepis ustawy nazywa się ustawowymi, a te, które wynikają z zarządzenia organu procesowego – wyznaczonymi (urzędowymi, sądowymi). W odróżnieniu od wyznaczonych, terminy ustawowe nie mogą być wydłużane ani skracane (W. Dawidowicz, Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, Warszawa 1962, s. 129, R. Orzechowski [w:] J. Borkowski (red.), J. Jendrośka, R. Orzechowski, A. Zieliński, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1989, s. 140). Terminy ustawowe, które mogą być przywracane, należą do kategorii zawitych.
Terminy przewidziane dla organów procesowych nie mieszczą się w zbiorze zawitych, bowiem nie są adresowane do stron i nie podlegają przywróceniu. Daje się je natomiast podzielić na terminy bezwzględnie nieprzekraczalne oraz instrukcyjne. Termin instrukcyjny ma to do siebie, że jego naruszenie nie powoduje bezskuteczności czynności organu, choć może wiązać się z pewnymi konsekwencjami dla organu, np. związanych z podniesieniem zarzutu bezczynności w przypadku terminu uregulowanego w art. 35 § 3 k.p.a. czy konieczności odroczenia rozprawy w związku z późniejszym niż wynikający z art. 92 k.p.a. o niej zawiadomieniem. Terminy bezwzględnie nieprzekraczalne ograniczają kompetencję organu do podjęcia czynności procesowej, przy czym konsekwencje przekroczenia są niejednorodne, bo obejmują w szczególności milczące załatwienie sprawy, o którym mowa np. w art. 122a § 2 k.p.a., niedopuszczalność podjęcia czynności, o czym stanowi np. art. 132 § 1 k.p.a. bądź art. 54 § 3 p.p.s.a. Do tej ostatniej grupy terminów zaliczyć należy ten, który był uregulowany w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. Przepisy prawa nie przewidują ani możliwości wydłużenia tego terminu ani podstawy do wyznaczenia go na nowo, wzorem przepisu art. 36 § 1 k.p.a.
Z tego względu podzielić należy stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym termin unormowany w przepisie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. należał do nieprzekraczalnych, którego niezachowanie oznaczało utratę kompetencji organu do zawiadomienia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Trafnie także w zaskarżonym orzeczeniu przyjęto, że sformułowanie "doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne" rozumieć należy jako punkt w czasie, od którego liczyć należy bieg terminu na zawiadomienie wierzyciela o wysokości kosztów. Prawidłowo przeprowadzona czynność doręczenia cechuje się datą pewną, bowiem daje się stwierdzić termin jej dokonania. I do tego terminu odwołał się ustawodawca, nie zaś – jak zdaje się postulować skarga kasacyjna – do momentu uzyskania przez postanowienie przymiotu ostateczności. W ten sposób analizowanego punktu w czasie nie określono. To czy i kiedy postanowienie stanie się ostateczne pozostaje dla biegu terminu unormowanego w przepisie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. bez znaczenia. Wydanie w tej sytuacji – zależnego od powyższego zawiadomienia – postanowienia w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. w sprawie obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych było nieuprawnione, a tym samym zarzut naruszenia art. 6 k.p.a. nie jest trafny. Skoro działanie organu okazało się niezgodne z prawem, nie można przyjąć że do naruszenia uregulowanej w tym przepisie zasady praworządności nie doszło.
Zarzuty naruszenia powyższych przepisów u.p.e.a. nie są zatem uzasadnione.
Nie zasługiwały również na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów art. 3 § 2 pkt 2, art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., dlatego że sprowadzały się one do twierdzenia o nieprawidłowym wywiązaniu się przez Sąd pierwszej instancji z obowiązku kontroli legalności administracji. Jak już wyjaśniono, Sąd Wojewódzki trafnie zidentyfikował wadę postanowienia zaskarżonego do Sądu oraz poprzedzającego go postanowienia, jako wydanych z naruszeniem wyznaczonych terminem granic kompetencji.
Jeżeli zaś chodzi o wskazania co do dalszego postępowania, których istotnie zabrakło w motywach zaskarżonego wyroku, to związany z tym zarzut naruszenia art. 153 i art. 141 § 4 p.p.s.a. jest zasadny, ale uchybienie to nie mogło wywrzeć żadnego wpływu na wynik sprawy. Wyrażona bowiem przez Sąd pierwszej instancji ocena o braku podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia oznacza, że żądanie wierzyciela o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych nie mogło doprowadzić do uwzględnienia żądania. W niniejszej sprawie wystąpiła niedopuszczalność wydania tego postanowienia o charakterze pierwotnym, obligująca organ do odmowy wszczęcia postępowania, a w przypadku wszczęcia – do jego umorzenia, na podstawie odpowiednio art. 61a § 1 i art. 105 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcie to zresztą pozostanie spójne z aktualnym brzmieniem art. 64c § 6 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny są w takim przypadku pokrywane z budżetu państwa.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.