Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

I GSK 577/21

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

I GSK 577/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Janusz Lewkowicz
Piotr Pietrasz
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Sz 26/21 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2021-03-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia del. WSA Paweł Janusz Lewkowicz Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 26/21 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] oraz [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz A. Sp. z o.o. w S. 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 26/21 po rozpoznaniu skargi A, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S, (dalej "zobowiązana", "spółka", "skarżąca"), 1. uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 20 listopada 2020 r. nr 3201-IEE3.711.188.2020.2; 3201-IEE3.3.711.186.2020.3211 oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 21 sierpnia 2020 r. nr 390000/71/85/2020-RED-E-5 i zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz skarżącej A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia 20.11.2020 r., znak: 3201-IEE3.711.188.2020.2; 3201-IEE3.3.711.186.2020.3211 - wydanym na podstawie art. 61a §2 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), dalej "k.p.a." oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427), dalej "u.p.e.a.", Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, w wyniku rozpatrzenia zażalenia zobowiązanej, utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 21.08.2020 r. nr 390000/71/85/2020-RED-E-5, którym odmówiono wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania zawiadomienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: TW4390015021267, TW4390015021268, TW1390015004579, TW1390015004580, TW1390015004724 wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie.
Organ rozpoznając zażalenie wskazał, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Wyjaśnił, że organ egzekucyjny w dniu 30.04.2019 r. wydał zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr TW1390015004579, a postanowieniem z dnia 10.09.2020 r., nr 390000/71/94/2020-RED-E-5, ustalił koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Z uwagi na złożenie zażalenia, postanowienie to nie jest ostateczne. Odnosząc się natomiast do pozostałych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny II instancji wskazał, że wynikająca z nich spłata zadłużenia następowała w okresie od 26.07.2016 r. do 17.09.2018 r. Wobec tego, złożenie przez zobowiązaną wniosku o wydanie zawiadomienia w sprawie kosztów egzekucyjnych pismem z dnia 16.07.2020 r. nie mogło przynieść oczekiwanych przez nią rezultatów, albowiem zostało wniesione po upływie terminu wynikającego z art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. Co stanowi w konsekwencji podstawę zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. Organ egzekucyjny II instancji wskazał, że po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, o ile koszty egzekucyjne nie obciążają wierzyciela, organ egzekucyjny pozbawiony jest prawa orzekania w sprawie kosztów egzekucyjnych, chyba że w odpowiednim czasie żądanie wydania takiego postanowienia wniesie zobowiązany. Bezskuteczny upływ ustawowego terminu o charakterze materialnym, wobec braku stosownego żądania uprawnionego podmiotu (zobowiązanego), powoduje zatem niedopuszczalność rozstrzygania w kwestii kosztów egzekucyjnych, które nie obciążają wierzyciela.
Skarżąca zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który wyrokiem z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 26/21 uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 20 listopada 2020 r. nr 3201-IEE3.711.188.2020.2; 3201-IEE3.3.711.186.2020.3211 oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z dnia 21 sierpnia 2020 r. nr 390000/71/85/2020-RED-E-5. W ocenie Sądu I instancji skarga jest zasadna. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie wskazał na brzmienie art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19.02.2021 r.). Wyjaśnił, że poza sporem jest, że skarżąca, aczkolwiek w toku postępowania egzekucyjnego, to jednak w wyniku układu ratalnego zawartego z wierzycielem, dokonała dobrowolnej spłaty należności objętych ww. tytułami wykonawczymi. Zatem spłata należności nie nastąpiła w wyniku "wyegzekwowania wykonania obowiązku", o czym stanowi art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a., organ egzekucyjny bowiem nie zastosował przymusu administracyjnego przez podjęcie czynności egzekucyjnych w rozumieniu do art. 1a pkt 2 u.p.e.a.. zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Nie doszło więc do przymusowego "wyegzekwowania wykonania obowiązku". Tym samym nie wystąpiła wymagana przepisem art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. przesłanka "wyegzekwowania wykonania obowiązku", stanowiąca podstawę liczenia 6 miesięcznego terminu do złożenia wniosku w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Zatem, z uwagi na brak definicji legalnej określenia "wyegzekwowania wykonania obowiązku" zawartego w normie prawnej art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a., wątpliwości interpretacyjne tej normy prawnej Sąd rozstrzygnął na korzyść strony skarżącej w oparciu o art. 7a k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., uwzględniając fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego odnośnie należności wynikających z ww. trzech tytułów wykonawczych o nr: TW4390015021267, TW4390015021268 i TW1390015004724, na mocy postanowienia z dnia 21.05.2020 r. Wobec tego, zdaniem Sądu I instancji, w tym zakresie zachodziła podstawa zastosowania przepisu art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a., a tym samym uznania, że ww. wniosek z dnia 16.07.2020 r. w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych został złożony z zachowaniem 6 miesięcznego terminu, zakreślonego w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a., licząc od dnia w którym to postanowienie z dnia 21.05.2020 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Natomiast, wobec faktu, że umorzeniem tym nie został objęty tytuł wykonawczy o nr TW1390015004580, zaś jego dobrowolna spłata nastąpiła znacznie wcześniej, gdyż w dniu 26.07.2016 r., nie było już podstaw do objęcia go wnioskiem z dnia 16.07.2020 r. w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych z uwagi na upływ 6 miesięcznego terminu, co wynika z prostego obliczenia, a tym samym zasadnie odmówiono w tym zakresie wszczęcia postępowania.
Następne organ, stosownie do art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325), dalej "p.p.s.a.", zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt 1 SA/Sz 26/21, zarzucając:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:
1) naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w związku z art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.) poprzez błędną wykładnię określenia "wyegzekwowania wykonania obowiązku" polegającą na ograniczeniu jego zakresu wyłącznie do sytuacji, gdy do wykonania obowiązku dochodzi stricte poprzez podjęcie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (np. wyegzekwowanie należności poprzez realizację zajęcia wierzytelności) w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia, uwzględniająca ogólny charakter określenia " wyegzekwowania wykonania obowiązku", obejmuje jego zakresem również te sytuacje, w których, tak jak w przedmiotowej sprawie, dochodzi do spłaty przez dłużnika poszczególnych należności objętych tytułami wykonawczymi w toku egzekucji w ramach układu ratalnego;
Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek błędnej wykładni zawartego w art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. określenia "wyegzekwowania wykonania obowiązku", Sąd I instancji uznał, że w sprawie nie doszło do przymusowego "wyegzekwowania wykonania obowiązku", bowiem organ egzekucyjny nie zastosował przymusu administracyjnego przez podjęcie czynności egzekucyjnych w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (spłata przez dłużnika poszczególnych należności objętych tytułami wykonawczymi nastąpiła bowiem w toku egzekucji w ramach układu ratalnego), co z kolei doprowadziło Sąd do błędnego wniosku, że zachodziła podstawa zastosowania przepisu art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.) i tym samym uznania, że wniosek Skarżącej z dnia 16 lipca 2020 r. w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych został złożony z zachowaniem 6- miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 1 lit.b u.p.e.a., licząc od dnia, w którym to postanowienie z dnia 21 maja 2020 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne, co w konsekwencji skutkowało bezpodstawnym uwzględnieniem przez Sąd skargi i bezzasadnym uchyleniem postanowień organów obu instancji.
2) naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia przez Sąd I instancji, że w sprawie należy zastosować art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a. w sytuacji, gdy w okolicznościach faktycznych sprawy nie było podstaw do jego stosowania, albowiem termin do zgłoszonego przez Skarżącą żądania wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych należało liczyć, zgodnie art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a., to jest 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku rozumianego jako spłata w toku egzekucji należności objętych wymienionymi w sprawie tytułami wykonawczymi w ramach układu ratalnego, a więc:
- w odniesieniu do tytułu wykonawczego- TW4390015021267- ten termin 6 miesięcy ten należało obliczyć od 23 lipca 2018 r. (data spłaty należności objętych tych tytułem),
- w odniesieniu do tytułu wykonawczego- TW4390015021268 - ten termin 6 miesięcy ten należało obliczyć od 17 września 2018 r.- (data spłaty należności objętych tych tytułem),
- w odniesieniu do tytułu wykonawczego- TW1390015004724- ten termin 6 miesięcy ten należało obliczyć od 15 maja 2018 r.- (data spłaty należności objętych tych tytułem),
a nie jak to błędnie przyjął Sąd w odniesieniu do wskazanych wyżej tytułów wykonawczych od dnia, w którym to postanowienie z dnia 21 maja 2020 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;
Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek niezasadnego uznania przez Sąd I instancji, że w sprawie powinien być zastosowany art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a., a nie art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a., Sąd doszedł do błędnego przekonania, że wniosek Skarżącej z dnia 16 lipca 2020 r. w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych został złożony z zachowaniem 6- miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 1 lit.b u.p.e.a., to jest licząc od dnia w którym to postanowienie z dnia 21 maja 2020 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne, co w konsekwencji skutkowało bezpodstawnym uwzględnieniem skargi przez Sąd I instancji i bezzasadnym uchyleniem postanowień organów obu instancji.
3) naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia przez Sąd I instancji, że organy niewłaściwie zastosowały art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. w sytuacji, gdy w okolicznościach faktycznych sprawy były podstawy do jego zastosowania, albowiem termin do zgłoszonego przez Skarżącą żądania wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych należało liczyć, zgodnie art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a., to jest w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku rozumianego jako spłata w toku egzekucji należności objętych wymienionymi w sprawie tytułami wykonawczymi w ramach układu ratalnego, a więc:
- w odniesieniu do tytułu wykonawczego- TW4390015021267- ten termin 6 miesięcy ten należało obliczyć od 23 lipca 2018 r. (data spłaty należności objętych tych tytułem),
- w odniesieniu do tytułu wykonawczego- TW4390015021268 - ten termin 6 miesięcy ten należało obliczyć od 17 września 2018 r.- (data spłaty należności objętych tych tytułem),
- w odniesieniu do tytułu wykonawczego- TW1390015004724- ten termin 6 miesięcy ten należało obliczyć od 15 maja 2018 r.- (data spłaty należności objętych tych tytułem),
a nie jak to błędnie przyjął Sąd, w odniesieniu do wskazanych wyżej tytułów wykonawczych na podstawie art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a., od dnia, w którym to postanowienie z dnia 21 maja 2020 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;
Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpodstawne zakwestionowanie przez Sąd I instancji prawidłowości zastosowania w sprawie art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a., skutkowało bezzasadnym: uwzględnieniem skargi i uchyleniem postanowień organów obu instancji.
4) naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a., w związku z art. 7a K.p.a. i w powiązaniu z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia przez Sąd I instancji, że "z uwagi na brak definicji legalnej określenia "wyegzekwowania wykonania obowiązku" zawartego w normie prawnej art. 64c § 6apkt 1 lit. a) u.p.e.a., wątpliwości interpretacyjne tej normy prawnej", oraz uwzględniając fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego odnośnie należności wynikających z trzech tytułów wykonawczych o nr: TW4390015021267, TW4390015021268, TW1390015004724, na mocy postanowienia z dnia 21 maja 2020 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wystąpiły przesłanki do wydania rozstrzygnięcia na korzyść Skarżącej na podstawie art. 7a k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., w sytuacji, gdy art. 7a k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. nie powinien zostać w sprawie zastosowany, w szczególności z uwagi brak wskazania przez Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, na rozbieżności interpretacyjne określenia "wyegzekwowania wykonania obowiązku" zawartego w art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. (Sąd jedynie zaprezentował własną wykładnię tego przepisu) oraz z uwagi na wystąpienie wskazanej w art. 7 a) § 1 k.p.a. przesłanki wykluczającej stosowanie tego przepisu w postaci spornych interesów stron ("art. 7 a) § 1 k.p.a. nie może być zastosowany, "gdy sprzeciwiają się temu sporne interesy stron"), a taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie, gdyż zachodzi spór pomiędzy Organem a Skarżącą w zakresie terminu wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, którego wydanie otwiera Skarżącej możliwość kwestionowania wysokości tych kosztów (art. 64c § 7 u.p.e.a.).
Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek niezasadnego uznania przez Sąd 1 instancji, że w sprawie ma zastosowanie art. 7a k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., doszło do bezzasadnego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o ten przepis na korzyść Skarżącej, a więc do bezpodstawnego uwzględnienia skargi i uchylenia postanowień organów obu instancji.
5) naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. i w związku z art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie wskutek uznania przez Sąd I instancji, iż bezzasadnie organy odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy po upływie terminu wskazanego w 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. nie przysługuje zobowiązanej (Skarżącej) prawo do wystąpienia z wnioskiem o wydanie i doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, a to oznacza, że zaistniała uzasadniona przyczyna, o której mowa w art. 61 a § 1 k.p.a., uniemożliwiająca wszczęcie postępowania, która obligowała z kolei organ do wydania postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie.
Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek niezasadnego uznania przez Sąd I instancji, że w sprawie nie powinno nastąpić odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 k.p.a., doszło do bezpodstawnego uwzględnienia skargi i uchylenia postanowień organów obu instancji.
6) naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez nie wskazanie, które z, w ocenie Sądu, naruszonych przez organ przepisów są przepisami prawa materialnego, a które przepisami postępowania, a więc brak powiązania wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów, które, zdaniem Sądu, organ odwoławczy naruszył z właściwymi przepisami, to jest z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., co w konsekwencji uniemożliwia podjęcie autorowi skargi kasacyjnej w kontekście zarzuconego przez Sąd organom naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania właściwej polemiki, to jest adekwatnej do ustaleń i wniosków Sądu, oraz uniemożliwia przeprowadzenie przez Sąd II instancji kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie zarzuconych naruszeń prawa materialnego i przepisów postępowania, co oznacza, że wyrok ten, z tego względu istniejąca treść jego uzasadnienia, wymyka się od objęcia go kontrolą instancyjną.
Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż:
- wskazane wyżej błędy Sądu I instancji w zakresie braku wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku są na tyle poważne (z uzasadnienia nie wynika bowiem, jakie, przy powołaniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., zdaniem Sądu, organy naruszyły przepisy prawa materialnego, a jakie procesowego), że skutkują brakiem możliwości podjęcia w kontekście zarzuconego przez Sąd organom naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania właściwej polemiki, to jest adekwatnej do ustaleń i wniosków Sądu oraz brakiem możliwości przeprowadzenie kontroli zaskarżonego wyroku przez Sąd II instancji w zakresie zarzuconych naruszeń prawa materialnego i postępowania, co oznacza, że, wyrok ten, z tego względu istniejąca treść jego uzasadnienia, wymyka się od objęcia go kontrolą instancyjną.
- a ponadto należy również zasadnie przyjąć, że zamieszczenie przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku należycie przeprowadzonej oceny prawnej w ramach podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a więc dokonanie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w kontekście zarzuconych naruszeń prawa materialnego i przepisów postępowania, umożliwiłoby Sądowi I instancji wydanie odmiennego rozstrzygnięcia od tego, które zapadło w sprawie.
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię poprzez:
1) naruszenia prawa materialnego art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w związku z art. 64c § 6a pkt lit. a u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.) poprzez błędną wykładnię określenia "wyegzekwowania wykonania obowiązku" polegającą na ograniczeniu jego zakresu wyłącznie do sytuacji, gdy do wykonania obowiązku dochodzi stricte poprzez podjęcie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (np. wyegzekwowanie należności poprzez realizację zajęcia wierzytelności) w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia, uwzględniająca ogólny charakter zwrotu " wyegzekwowania wykonania obowiązku" , obejmuje jego zakresem również te sytuacje, w których, tak jak w przedmiotowej sprawie, dochodzi do spłaty przez dłużnika poszczególnych należności objętych tytułami wykonawczymi w toku egzekucji w ramach układu ratalnego. Wobec bowiem braku wskazania przez Sąd 1 instancji swojego stanowiska w zakresie, czy art. 64c § 6a pkt 1 lit.a u.p.e.a. jest przepisem prawa materialnego czy przepisem postępowania, przy jednoczesnym zarzuceniu organowi odwoławczemu naruszeń przewidzianych w art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a , podtrzymując stanowisko że zasadniczo przepis art. 64c § 6a pkt lit. a u.p.e.a. ma charakter procesowy, to jednak można doszukać się w nim również cech (aspektów) materialnoprawnych, z uwagi na ustanowiony w nim termin, którego upływ skutkuje utratą prawa do kwestionowania wysokości kosztów egzekucyjnych, co uzasadnia z kolei postawienie niniejszego zarzutu naruszenia prawa materialnego (uzasadnione jest zatem stanowisko o mieszanym materialno-procesowym charakterze art. 64c § 6a pkt 1).
Uzasadniając powyższe zarzuty organ wniósł, na podstawie art. 185 § 1 i art. 188 p.p.s.a., o:
uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi od postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 20 listopada 2020 r. w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych,
zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, według norm prawem przypisanych, a z ostrożności procesowej wniósł o:
uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów w postępowaniu kasacyjnym według norm prawem przypisanych.
Jednocześnie organ, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca w pełni poparła stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia, tamże).
Wyjaśnić należy, że z przepisów art. 174 i art. 183 § 1 p.p.s.a. wynika, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wywołane wniesioną skargą kasacyjną nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy, a którymi związanie polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne, niewyartykułowane przez skarżącą naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.
Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione. Autor złożoną skargę kasacyjną oparł na zarzutach zarówno prawa procesowego, jak i materialnego. Rozpoznanie tych zarzutów należy rozpocząć od najdalej idącego – tj. naruszenia przez Sąd I instancji 141 § 4 p.p.s.a., gdyż jego uwzględnienie powoduje, że pozostałe zarzuty okazałyby się przedwczesne.
Według art. 141 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Należy przypomnieć, że obowiązkiem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest przyjęcie określonego stanu faktycznego oraz jego przedstawienie. Nie chodzi jednak o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem (por. wyrok NSA z 12 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2123/04 tamże). Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w uzasadnieniu wyroku nie musi szczegółowo odnosić się do wszystkich argumentów powołanych w skardze, jeśli argumentacja sądu łącznie przesądza o jej zasadności. Wymagane jest jedynie, by uzasadnienie wyroku stanowiło logiczną, zwartą całość, a jednocześnie by było ono jedynie syntezą stanowiska sądu (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 62/11, tamże). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i w razie ewentualnej kontroli instancyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1301/10, tamże), czemu Sąd I instancji sprostał.
Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie częściowo zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód w sposób wystarczająco logiczny i jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w zakresie braku zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, zawiera precyzyjne określenie powodów, które legły u podstaw wydanego wyroku oraz zalecenia skierowane do organu celem prawidłowego ponownego rozpoznania sprawy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za bezpodstawny.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów, autor skargi kasacyjnej wskazuje na naruszenie przepisów p.p.s.a. i przepisów prawa materialnego w zakresie błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. oraz niewłaściwego zastosowania art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.), Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na ich komplementarny charakter rozpoznał je łącznie i stwierdza, że są bezpodstawne.
Na wstępie należy wskazać, że co nie budzi wątpliwości w sprawie niniejszej, fakt że pismem z 16 lipca 2020r. skarżąca zwrócił się o "doręczenie zawiadomienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, prowadzonych na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych o TW4390015021267, TW4390015021268, TW1390015004579, TW13900015004580 oraz TW1390045004724. Z treści skargi wynika, że poza sporem są koszty egzekucyjne dotyczące tytułu wykonawczego o nr TW1390015004579 wobec wydania przez organ egzekucyjny I instancji w tym zakresie postanowienia z dnia 10.09.2020 r. o wysokości kosztów egzekucyjnych. Sporne są natomiast koszty egzekucyjne dotyczące pozostałych czterech tytułów wykonawczych, a mianowicie: TW4390015021267, TW4390015021268, TW1390015004580, TW1390015004724. Jednocześnie postanowieniem z dnia 21.05.2020 r., znak: 3900000/71/1390/2020-RED-E-l, Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie sześciu tytułów wykonawczych, wśród których znalazły się trzy sporne tytuły wykonawcze, tj. TW4390015021267, TW4390015021268 i TW1390015004724, a podstawą tego postanowienie było dobrowolnie spłacanie należności objętych ww. tytułami. Nie został jednak objęty tym umorzeniem tytuł wykonawczy o nr TW1390015004580, którego dobrowolna spłata nastąpiła w dniu 26 lipca 2016 r.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zgodnie z art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19.02.2021 r.), organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:
a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne,
b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne.
Zatem rozpoczęcie biegu terminu na złożenie wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych ustawodawca wiąże z dniem wyegzekwowania wykonania obowiązku bądź też z dniem, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Ponadto, jeżeli wykonanie obowiązku zostanie wyegzekwowane w egzekucji z nieruchomości, będzie to dzień, w którym ostateczne stało się postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości.
Rację ma Sąd I instancji, który wskazał, że w sprawie niniejszej nie doszło do wyegzekwowania wykonania obowiązku, o której mowa w normie prawnej art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji słusznie uznał, że w sprawie nie miał zastosowania art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. Przepis ten określa, że organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie 6 miesięcy o dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku. Jak była wyżej mowa, w odniesieniu do tytułów wykonawczych: TW4390015021267, TW4390015021268, TW1390015004580 i TW1390015004724, w sprawie niniejszej nie doszło do wyegzekwowania wykonania obowiązku bowiem skarżąca uregulowała zobowiązanie w wyniku układu ratalnego zawartego z wierzycielem. Tym samym doszło do dobrowolnej spłaty należności objętych ww. tytułami wykonawczymi, a nie do wyegzekwowania wykonania obowiązku, o którym mówi art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie stanął na stanowisku, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera definicji legalnej pojęcia "wyegzekwowania wykonania obowiązku". Oceniając to pojęcie zawarte w art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a. słusznie Sąd I instancji posiłkował się art. 1a pkt 2 u.p.e.a. i w rezultacie zastosował zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony wynikającą z art. 7a § 1 k.p.a. Trzeba bowiem podkreślić, że zasada ta jest dyrektywą interpretacyjną dotyczącą wykładni zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Zastosowanie art. 7a § 1 k.p.a. i rozstrzyganie na jego podstawie na korzyść strony winny mieć miejsce wówczas, gdy wystąpią niedające się usunąć wątpliwości, co do wykładni przepisów stosowanego prawa. Powyższa zasada może być stosowana w ostateczności - w sytuacji, gdy pomimo zastosowania różnych metod wykładni przepisów nadal pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej. Mówiąc inaczej, możliwe są co najmniej dwa równie uprawnione sposoby rozumienia normy prawnej. Stosując tę zasadę winno się zatem wybrać jeden ze sposobów wykładni normy - ten, który jest najbardziej korzystny dla strony. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie objętej skargą kasacyjną, bowiem Sąd I instancji zasadnie wskazał, że ratalne uiszczenie zobowiązania wynikające z zawartego układu umowy nie stanowi "wyegzekwowania wykonania obowiązku". Jak służenie wskazał Sąd I instancji, według art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Dobrowolna spłata należności nie stanowi czynności, która została przeprowadzona przez organ egzekucyjny w celu zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, zatem nie stanowi efektu wyegzekwowania wykonania obowiązku. Zatem dobrowolna spłata raty jest czynnością, która pozostaje poza zakresem pojęcia czynności egzekucyjnej zdefiniowanego w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Zatem organ egzekucyjny nie zastosował przymusu administracyjnego przez podjęcie czynności egzekucyjnych zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Wykładnia art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a., prowadzi do wniosku zgodnie z którą, przepis ten może mieć zastosowanie w sytuacji, gdy doszło do faktycznego wyegzekwowania przez organ wykonania obowiązku a obowiązek ten, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, został w istocie zrealizowany w sposób dobrowolny przez skarżącą. Dlatego też w odniesieniu do spornych tytułów wykonawczych nie mógł mieć zastosowania art. 64c § 6a pkt 1 lit. a) u.p.e.a.
Wobec powyższego za słuszne Naczelny Sąd Administracyjny uznał stanowisko Sądu i instancji, zgodnie z którym w sprawie niniejszej zachodziła podstawa zastosowania przepisu art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a. Konstrukcja art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. jest zupełna i uniemożliwia powstanie sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zakończy się w inny sposób niż wyegzekwowanie wykonania obowiązku bądź umorzenie postępowania, w związku z czym umożliwia stronie uzyskanie informacji, a następnie ewentualne zakwestionowanie naliczonych kosztów egzekucyjnych, w tym zarówno w pierwotnym, jak i ponownym postępowaniu egzekucyjnym. Trzeba bowiem podkreślić, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 21.05.2020 r. nr 3900000/71/1390/2020-RED-E-l (doręczone zobowiązanej 25 maja 2020 r.) umorzył, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. administracyjnych tytułów wykonawczych, gdyż zobowiązana spłaciła zadłużenie w ramach zawartego układu ratalnego (umowa o nr 390071000584/2017).
Dlatego też w sprawie niniejszej słusznie Sąd I instancji przyjął, że wniosek z dnia 16 lipca 2020 r. w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych został złożony z zachowaniem 6 miesięcznego terminu, o który mowa w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. Bieg tego terminu bowiem należy liczyć od dnia w którym postanowienie z dnia 21 maja 2020 r. (doręczone stronie 25 maja 2020 r.) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Sąd I instancji prawidłowo konstatował, że z porównania daty złożenia przedmiotowego wniosku – 16 lipca 2020 r. z datą doręczenia postanowienia z dnia 21 maja 2020 r. - 25 maja 2020 r. jasno wynika, że nie doszło w tym zakresie do naruszenia terminu o który mowa w art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. Dlatego też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami uznał, że organ ponownie rozpoznając sprawę winien zastosować art. 64c § 6a pkt 1 lit. b) u.p.e.a.
Z powyższych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi kasacyjnej, opłatę za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).