I GSK 540/18

SENTENCJA

Dnia 15 września 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Po 151/17 w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA) wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Po 151/17, oddalił skargę K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie uznania zarzutów złożonych w postępowaniu egzekucyjnym za niedopuszczalne.

Skargę kasacyjną – zaskarżając wyrok w całości – wywiódł pełnomocnik skarżącego, który wskazując treść art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 170 i 171 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że Sąd orzekający związany jest w niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z 4 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Po 288/11;

II. prawa materialnego, tj.:

art. 26 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm; dalej: u.p.e.a.) w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że brak doręczenia skarżącemu zawiadomienia o zajęciu czy też odpisów tytułów wykonawczych nie stanowi wady podważającej legalność postępowania egzekucyjnego i nie spowodował nieważności dokonanych czynności egzekucyjnych,

art. 24 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) w zw. z art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że obowiązek stwierdzony tytułem wykonawczym nie uległ przedawnieniu, a zgłoszony przez skarżącego zarzut przedawnienia jest niedopuszczalny,

art. 59 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię polegająca na uznaniu, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie przez organ egzekucyjny prowadzonego przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego,

art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię i w efekcie błędne przyjęcie, że obowiązek stwierdzony tytułami wykonawczymi o numerze: P-628/2008 do P-677/2008 i P 679/2008 do P-694/2008 nie uległ przedawnieniu,

art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3 i art. 136 k.p.a. w zw. z art. 12 u.s.u.s. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i dowolne ustalenie stanu faktycznego, a także poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej, na podstawie art 185 § 1 p.p.s.a. skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi lub uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu oraz postanowienia organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu; żadna z nich nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie.

Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych art. 141 § 1 w zw. z art. 193 zd. drugie p.p.s.a.

Wedle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii naruszenia norm prawa procesowego, albowiem stosowanie norm materialnych może być oceniane wówczas, kiedy prawidłowo został ustalony stan faktyczny w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Przechodząc zatem do oceny zarzutu obrazy treści art. 170 i art. 171 p.p.s.a. wypada stwierdzić, że jest on całkowicie bezzasadny, zwłaszcza że – stosownie do reguł określonych art. 170 p.p.s.a. – orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy, w tym Naczelny Sąd Administracyjny, a także inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Tym orzeczeniem – istotnym w sprawie – jest prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 7 września 2014 r. sygn. III SA/Po 1304/13, z motywów którego wynika, że za bezzasadne Sąd ten uznał zarzuty wniesione w toku postępowania egzekucyjnego zgłoszone w trybie art. 33 § 1 pkt 2, 3, 6, 8 i 10 u.p.e.a. (zob. s. 12 i dalsze wyroku).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zapis art. 171 p.p.s.a. w odniesieniu do treści wydanego przez WSA w Poznaniu prawomocnego wyroku odczytywać należy w powiązaniu z motywami rozstrzygnięcia i nie należy ograniczać się do interpretacji samej sentencji, zwłaszcza wydanej w sprawie sądowoadministracyjnej, która – z racji kasacyjnego modelu sprawowanej kontroli – jest częstokroć niezrozumiała. Dostrzec wypada, że w piśmiennictwie (patrz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, B. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 454) i orzecznictwie (wyrok SN z 15 marca 2002 r. sygn. II CKN 1415/00, niepubl.) prezentowany jest pogląd, że z powagi rzeczy osądzonej korzysta jedynie sentencja wyroku, a jego motywy tylko w takich granicach, w jakich stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne do wyjaśnienia jego zakresu. W pełni podzielając to zapatrywanie należy zauważyć, że istota sądowej kontroli administracji publicznej tkwi w ocenie prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego, przez które należy rozumieć zarówno sentencję, jak i uzasadnienie.

Reasumując ten wątek wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo odczytał treść sentencji wyroku z 17 września 2014 r. sygn. III SA/Po 1304/13 wiążąc to z uzasadnieniem i wyprowadził trafne wnioski w zakresie prawomocności rozstrzygnięcia odnośnie zarzutów podniesionych na podstawie art. 33 § 1 pkt 2, 3, 6, 8 i 10 u.p.e.a.

Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego, to wiodącą kwestią jest brak uwzględnienia zarzutu przedawnienia (oparty na treści art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Znaczący w tej mierze jest prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 4 stycznia 2012 r. sygn. I SA/Po 288/11, którym oddalono skargę skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, które to żądanie miało za podstawę instytucję przedawnienia; Sąd wówczas uznał, że organy egzekucyjne nie naruszyły prawa powszechnie obowiązującego stwierdzając, że objęte tytułami wykonawczymi należności z tytułu nieopłaconych składek nie uległy przedawnieniu. To rozstrzygnięcie także pozostaje pod ochroną art. 170 i 171 p.p.s.a. i mogło zostać – w stosownym czasie – zanegowane poprzez złożenie skargi kasacyjnej, czego nie uczyniono.

Nie ulega więc wątpliwości, że zgodnie ze znowelizowaną treścią art. 34 u.p.e.a. (dodany został § 1a) ustawodawca uprościł procedurę stwarzając podstawę do pominięcia badania zarzutów, o ile kwestie te były przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Regulacja ta wprowadziła zasadę niekonkurencyjności środków prawnych, z czego organy skorzystały, a WSA w Poznaniu wyrokiem z 10 sierpnia 2017 r. zaaprobował.

W kwestii pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej – w obszarze naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że po pierwsze – jak wyżej wskazano – wszystkie przytoczone podstawy zarzutów w zakresie prowadzonej egzekucji okazały się bezzasadne, a także, po drugie – w niniejszym postępowaniu inne kwestie nie mogą być przedmiotem postępowania, a zatem zarzuty kasacyjne winny wiązać się konstrukcyjnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a.

Tymczasem w punkcie II. a) skargi kasacyjnej wskazuje się na naruszenie treści art. 26 § 5 u.p.e.a. i art. 7 i 8 k.p.a., wskazując na wadę podważającą legalność postępowania egzekucyjnego powodującą nieważność dokonanych czynności egzekucyjnych. Zarzut ten jest całkowicie nieuprawniony albowiem nie wskazuje się konkretnego przepisu art. 33 § 1 u.p.e.a., który mógłby skutkować podstawę takiego zarzutu.

Także zarzut opisany w punkcie II. c) skargi kasacyjnej nie wskazuje, którą z dziesięciu jednostek redakcyjnych art. 33 § 1 u.p.e.a. skarżący uznaje za podstawę do umorzenia postępowania w trybie art. 59 u.p.e.a. Identyczny zarzut należy poczynić względem punktu II. e) skargi kasacyjnej.

Raz jeszcze trzeba podkreślić, że w tym postępowaniu Sąd ocenia nie "wszystkie okoliczności sprawy" lecz ogranicza się do oceny stawianych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

W tej więc sytuacji należało uznać, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, a zatem należało ją w trybie art. 184 p.p.s.a. oddalić.

Odstępując w trybie art. 207 § 2 p.p.s.a. od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości uznano, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest szczególnie trudna, co wynika z akt sprawy.

W przedmiocie przyznania pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd I instancji na podstawie art. 254 § 1 i art. 258–261 p.p.s.a.