I GSK 429/21

I GSK 429/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo /przewodniczący sprawozdawca/
Hanna Kamińska
Jacek Boratyn
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Sz 912/20 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2021-02-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art. 18, art 59, art. 64 § § 6a pkt 1 lit. a i pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 912/20 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] października 2020 r. nr [...]; [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz A. Sp. z o.o. w S. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 912/20, oddalił skargę A.Sp. z o.o. w S. (dalej: skarżąca lub spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: organ odwoławczy/II instancji) z dnia 12 października 2020 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że zobowiązana spółka w wyniku realizacji układu ratalnego dokonała spłaty należności objętych ww. tytułami wykonawczymi odpowiednio w dniach:
TW[...] - 23 lipca 2018 r.,
TW[...] - 17 września 2018 r.,
TW[...] - 15 maja 2018 r.,
TW[...] - 13 stycznia 2020 r.,
TW[...] - 16 kwietnia 2018 r.,
TW[...] - 15 kwietnia 2019 r.
Spółka wnioskiem z 3 sierpnia 2020 r., zwróciła się do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie o wydanie i doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: TW[...], TW[...], TW[...], TW[...], TW[...], TW[...].
Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2020 r., wydanym na podstawie art. 123 § 1 oraz 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej: "K.p.a.") w związku z art. 64c § 6a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku spółki. Organ wskazał terminy spłat zobowiązań objętych wymienionymi przez spółkę we wniosku tytułami wykonawczymi i uznał, że upłynął sześciomiesięczny termin, o którym mowa w art. 64c § 6a u.p.e.a., na złożenie przez zobowiązaną wniosku o doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Ponadto organ zauważył, że w dniu 21 maja 2020 r. wydał postanowienie, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. administracyjnych tytułów wykonawczych, gdyż zobowiązana spółka spłaciła zadłużenie w ramach zawartego układu ratalnego. Zatem, w odniesieniu do wskazanych tytułów wykonawczych ziściła się pierwsza z przesłanek zawartych w przepisie art. 64c § 6a u.p.e.a., przez co 6 miesięczny termin określony w tym przepisie rozpoczął bieg od dnia następnego po dniu spłaty poszczególnych należności. Organ wskazał, że wydanie postanowienia z dnia 21 maja 2020 r. nie oznacza, że 6 miesięczny termin miałby rozpocząć bieg na nowo.
Organ egzekucyjny zwrócił też uwagę, że w stosunku do administracyjnych tytułów wykonawczych o nr TW[...] w dniu 21 maja 2020 r. oraz o nr TW[...] w dniu 30 kwietnia 2019 r. wydano zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.
Wobec powyższego, organ stwierdził, że zgodnie z art. 61a k.p.a. odmowa wszczęcia postępowania była zasadna.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 października 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji wskazując, że wniosek z 3 sierpnia 2020 r. o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych został złożony przez spółkę po terminie określonym w art. 64 c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 lutego 2021 r. oddalił skargę spółki. Uznał, że niewątpliwie w odniesieniu do ww. tytułów wykonawczych ziściło się pierwsze z dwóch zdarzeń wymienionych w art.64c § 6a u.p.e.a. A zatem 6 miesięczny termin zakreślony tym przepisem, rozpoczął bieg od dnia następnego po dniu spłaty poszczególnych należności i upływał najpóźniej 18 marca 2019 r.
Sąd wojewódzki podzielił stanowisko, że nawet jeżeli doszło do wydania postanowienia z 21 maja 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego to nie oznacza to w żadnym razie, żeby 6 miesięczny termin, który upłynął ostatecznie 18 marca 2019 r., miał rozpocząć bieg na nowo.
WSA wyjaśnił przy tym, że organ egzekucyjny, zawiadamiając zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie 6 miesięcy od dnia wyegzekwowania obowiązku umożliwia zwrócenie się przez zobowiązanego o wydanie stosownego postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a., które podlega zaskarżeniu zażaleniem. Stosowanie zatem zamiennie terminów z art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. lub 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a., jak chciałaby strona skarżąca, otwierałoby drogę do kwestionowania wysokości kosztów w zasadzie w nieokreślonym czasie, w zależności od terminu wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego i uprawomocnienia się tego rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu, uprawnione jest twierdzenie organu, że po upływie terminu wskazanego w 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. nie przysługuje zobowiązanej prawo do wystąpienia z wnioskiem o wydanie i doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Z tej przyczyny należało odmówić wszczęcia postępowania stosownie do brzmienia art. 61 a § 1 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka, zaskarżając wyrok w całości i zarzucają mu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej P.p.s.a.) naruszenie:
I. prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj.
1. art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r. poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w przyjęciu, że na gruncie niniejszej sprawy doszło do "wyegzekwowania wykonania obowiązku" i jego niewłaściwe zastosowanie oraz arbitralne przyjęcie, że na gruncie niniejszej sprawy zastosowanie znajduje dyspozycja zawarta w tymże przepisie i 6 miesięczny termin na złożenie przez spółkę wniosku w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych winien być liczony od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku, podczas gdy w realiach niniejszej sprawy nie doszło do aktualizacji przesłanki "wyegzekwowania wykonania obowiązku", albowiem należności określone tytułami wykonawczymi uregulowane zostały w ramach dokonania przez spółkę dobrowolnej spłaty, nie zaś na skutek zastosowania przez organ egzekucyjny przymusu administracyjnego poprzez podjęcie czynności egzekucyjnych, a zatem z uwagi na brak aktualizacji przesłanki "wyegzekwowania wykonania obowiązku" nieuprawnionym jest stosowanie dyspozycji art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a.;
2. art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy przepis ten ustanawia alternatywny sposób liczenia 6 miesięcznego terminu na złożenie wniosku o wydanie zawiadomienia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych w przypadku, gdy wydane zostanie postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a takie właśnie postanowienie zostało na gruncie niniejszej sprawy wydane i skarżąca spółka dochowała terminu wskazanego w art. 64c § 6a pkt 1 lit. b u.p.e.a.;
II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 7a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych związanych z określeniem "wyegzekwowania wykonania obowiązku", o którym stanowi art. 64c § 6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r. na korzyść strony skarżącej, podczas gdy brak jest legalnej definicji tego określenia, zaś spłata należności objętych tytułami wykonawczymi nastąpiła w ramach dobrowolnej spłaty dokonanej przez skarżącą spółkę, nie zaś w ramach zastosowania przez organ egzekucyjny przymusu administracyjnego poprzez podjęcie czynności egzekucyjnych;
2. art. 61a K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że postępowanie w niniejszej sprawie nie może być wszczęte, podczas gdy na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzą żadne podstawy uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania, albowiem spółka złożyła stosowny wniosek w przedmiocie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w przewidzianym przez prawo terminie;
3. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nazbyt lakoniczne określenie oraz wyjaśnienie zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska i oparcie uzasadnienia zaskarżonego wyroku wyłącznie na powieleniu przez Sąd treści przytaczanych przez organy obydwu instancji, nie zaś na samodzielnych rozważaniach Sądu;
4. art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi pomimo zaistnienia przesłanek uzasadniających uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części, które to przesłanki polegają na istotnym naruszeniu przez organ prawa, tj. art. 64 § § 6a pkt 1 lit. a i pkt 1 lit. b u.p.e.a w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r., art. 7a K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a, art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a także art. 61a K.p.a.
W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Spółka wniosła również o przeprowadzenie rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postepowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 P.p.s.a.. Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.
W sytuacji, gdy autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie zarówno prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności należy ustosunkować się do zarzutów, które dotyczą naruszenia przez sąd tych ostatnich przepisów. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego.
Najdalej idącym zarzutem dotyczącym naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, mającego wpływ na wynik sprawy jest zarzut naruszenia normy art. 141 § 4 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 P.p.s.a., jeżeli nie wiadomo, jaki stan faktyczny Sąd pierwszej instancji przyjął, jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Prawidłowo sformułowane uzasadnienie ma ogromne znaczenie. Jego funkcja wyraża się bowiem w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku, chociaż lakoniczne, poddaje się jednak kontroli instancyjnej. Zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty skargi, wyjaśnia zastosowane w sprawie przepisy, a ściślej przytacza ich brzmienie, przytacza podstawę prawną rozstrzygnięcia.
Na podstawie art. 141 § 4 P.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość lub słabość, argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie jak i art. 151 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji zaistnienia przesłanek uzasadniających uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części, które to przesłanki polegają na istotnym naruszeniu przez organ prawa, tj. art. 64 § § 6a pkt 1 lit. a i pkt 1 lit. b u.p.e.a w brzmieniu obowiązującym przed dniem 20 lutego 2021 r., art. 7a K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a, art. 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a także art. 61a K.p.a.
Artykuł 145 § 1 pkt 1 i art. 151 P.p.s.a. są przepisami wynikowymi, normującymi postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej określając kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Nie jest naruszeniem przepisów postępowania sądowoadministracyjnego zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji środka określonego w ustawie - art. 151 P.p.s.a., kiedy Sąd nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 145 § 1 P.p.s.a.
Po drugie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zawiera jeszcze trzy jednostki redakcyjne. , określające różne postaci naruszenia prawa jako podstawy do uchylenia zaskarżonego aktu. Skarżąca kasacyjnie Spółka nie wskazał, która postać naruszenia prawa zarzuca Sądowi pierwszej instancji. Brak rozwinięcia tego zarzutu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie pozwala na doprecyzowanie tego zarzutu. Jako wadliwie skonstruowany wymyka się spod kontroli Naczelnego Sadu Administracyjnego. Z jednej bowiem strony autor skargi umieszcza zarzut w grupie naruszenie przepisów postępowania, i zarzuca naruszenie art. 61a K.p.a. a z drugiej zarzuca naruszenie art. 64 § § 6a pkt 1 lit. a i pkt 1 lit. b u.p.e.a czyli norm prawa materialnego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać granic zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, albowiem te wyznaczają zarzuty skargi kasacyjnej, a nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, uzupełnianie, konkretyzowanie, uściślanie lub interpretowanie niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych, czy też nadawanie im innego znaczenia niż wynika to z ich treści i towarzyszącej im argumentacji, czy też stawianie jakichkolwiek hipotez i snucie domysłów w zakresie uzasadnienia podstaw kasacyjnych i domniemywanie tym samym intencji wnoszącego skargę kasacyjną (zob. np. wyroki NSA z dnia: 6 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 1542/20; 29 października 2020 r. sygn. akt I GSK 285/18; 16 lipca 2020 r. sygn. akt I GSK 611/20; 4 grudnia 2019 r. sygn. II FSK 2031/18; akt 17 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1695/13).
W pkt II. ppkt 1 petitum skargi kasacyjnej skarżąca kasacyjnie zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 7a K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.. poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjnych związanych z wykładnią art. 64c § 6a pkt 1a u.p.e.a. ( w brzmieniu sprzed 20 lutego 2020 r.) na korzyść skarżącej.
Zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, wynikająca z art. 7a § 1 Kk.p.a., jest dyrektywą interpretacyjną dotyczącą wykładni zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Zastosowanie art. 7a § 1 K.p.a. i rozstrzyganie na jego podstawie na korzyść strony winny mieć miejsce wówczas, gdy wystąpią niedające się usunąć wątpliwości, co do wykładni przepisów stosowanego prawa. Zatem zarzut ten zostanie finalnie rozpatrzony wraz z zarzutem naruszenia normy art. 64c§ 1a pkt 1a u.p.e.a.
Przechodząc do oceny narzutów naruszenia przepisów prawa materialnego w pierwszej kolejności należy podkreślić, że egzekucja administracyjna jest prowadzona przez organy administracji publicznej, ale na koszt zobowiązanego. Ustawodawca szczegółowo określił wysokość opłat w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 64a u.p.e.a.), katalog wydatków egzekucyjnych (art. 64b u.p.e.a.), a także zasady prowadzenia egzekucji kosztów (art. 64c u.p.e.a.). Co więcej, w przepisach określono zasady podwyższania kwot tych opłat (art. 64d u.p.e.a.), zasady częściowego lub całkowitego umarzania kosztów egzekucyjnych (art. 64e u.p.e.a.), a także rozkładania na raty zapłaty kosztów (art. 64f u.p.e.a.). Daleko idące sformalizowanie problematyki kosztów egzekucyjnych oraz wyłączenie w tym zakresie swobody organu egzekucyjnego mają bez wątpienia chronić interesy zobowiązanego, a co za tym idzie – wzmacniają jego pozycję w toku prowadzonego postępowania. Zobowiązany ma więc prawo oczekiwać prawidłowego rozliczenia kosztów egzekucyjnych, przy czym prawo to zostało zabezpieczone możliwością żądania wydania w tej sprawie postanowienia, na które służy zażalenie. Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. wniosek ów należy złożyć w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 6a u.p.e.a. (por. Joanna Wyporska-Frankiewicz, Gwarancje ochrony zobowiązanego w egzekucji administracyjnej obowiązków niepieniężnych, WKP 2019).
W art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. – w brzmieniu sprzed 20 lutego 2020 r., mającym zastosowanie w sprawie- ustawodawca przyjął, że organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia:
- wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne (lit. a),
- w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne (lit. b).
Zatem rozpoczęcie biegu terminu na złożenie wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych ustawodawca powiązał z dniem wyegzekwowania wykonania obowiązku bądź też z dniem, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne. Ponadto, jeżeli wykonanie obowiązku zostanie wyegzekwowane w egzekucji z nieruchomości, będzie to dzień, w którym ostateczne stało się postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości.
Przyjąć należy, że wyegzekwowanie wykonania obowiązku może zaistnieć jedynie w wyniku przymusowych czynności organu egzekucyjnego przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Egzekucja nie może być prowadzona poza postępowaniem egzekucyjnym. Natomiast zapłata należności objętych tytułami wykonawczymi dobrowolnie – chociażby w ramach realizacji układu ratalnego, jak w rozpoznawanej sprawie – stanowi przykład wygaśnięcia obowiązku i organ kończy postępowanie egzekucyjne umorzeniem postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Natomiast w sytuacji, gdy obowiązek został wyegzekwowany, nie wydaje się postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3026/21). Nie można także tracić z pola widzenia tego, że na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu na skutek rozłożenia na raty spłaty należności.
Wreszcie, na co zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 lutego 2022 r. III FSK 269/21 (opubl. CBOiS) nie można kwalifikować skutków zawarcia umowy stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednol. Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej określanej skrótem u.s.u.s.) w zakresie należność jako istniejących zaległości. Zawarcie układu ratalnego oznacza, w świetle regulacji § 2 art. 29 u.s.u.s., że należności z tytułu składek nie są traktowane w okresie wykonywania układu jako zaległości. Nie można ich przymusowo egzekwować.
Należy zatem uznać, że konstrukcja art. 64c § 6a pkt 1a u.p.e.a. nie budzi wątpliwości, jest zupełna i uniemożliwia powstanie sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zakończy się w inny sposób niż wyegzekwowanie wykonania obowiązku bądź umorzenie postępowania, np. na skutek wykonania tzw. układu ratalnego.
Wobec powyższego za zasadny należało uznać zarzut z pkt. I. ppkt. 1 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 64c § 1a pkt 1a poprzez jego błędną wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 7a K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.
Za częściowo wadliwy należy uznać zarzut naruszenia art. 64c § 6a pkt 1b poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten ustanawia alternatywny sposób liczenia 6 miesięcznego terminu na złożenie wniosku o wydanie zawiadomienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych w przypadku gdy zostało wydane postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W szczególności błędny jest pogląd, że w pkt 1b art. 64c § 6a przewidziano, zamienny sposób liczenia terminu do złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia. Jeżeli ziści się przesłanka wyegzekwowania wykonania zobowiązania, to termin rozpoczyna swój bieg od dnia wyegzekwowania zobowiązania. Nie ma wówczas podstaw do umorzenia wykonanej egzekucji. W art. 59 u.p.e.a. nie przewidziano takiej podstawy. Zatem nie może się rozpocząć bieg terminu z pkt. 1"b". Jeżeli nie dojdzie do wyegzekwowania wykonania obowiązku a zostanie umorzone postepowanie egzekucyjne, to rozpocznie swój bieg termin z art. 64c §6a pkt 1b. u.p.e.a.
W rozpoznawanej skarżąca pismem z 3 sierpnia 2020 r. wystąpiła z wnioskiem o doręczenie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie wskazanych w sprawie tytułów wykonawczych, powołując się na doręczone jej postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Szczecinie z dnia 21 maja 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wynika z niego, że skarżąca w toku postępowania egzekucyjnego, w wyniku układu ratalnego zawartego z wierzycielem, dokonała dobrowolnej spłaty należności objętych wskazanymi w sprawie tytułami wykonawczymi. Nie można więc mówić o przymusowej egzekucji należnego świadczenia.
Sąd pierwszej instancji na skutek wadliwej wykładni art. 64c § 6a pkt 1a u.p.e.a. nie zbadał zaistnienia przesłanek z art. art. 64c § 6a pkt 1b u.p.e.a.
Wreszcie ocena dopuszczalności odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego przez organ na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale tylko w takim zakresie, który służy ustaleniu okoliczności uprawniających do zastosowania tego przepisu. Błąd wykładni powyższych przepisów prawa materialnego zaowocował także tym, że organ nie rozważył wszechstronnie przesłanek dopuszczalności zastosowania art. 61a K.p.a.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uwzględniając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1953, z późn. zm.).
Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji uwzględni przedstawioną wyżej przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnię przepisów art. 64c § 6a pkt 1 "a" i "b" u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 20 lutego 2020 r., oceni, czy ustalony w sprawie stan faktyczny pozwala na rozstrzygnięcie sprawy w granicach zakreślonych przez normy art. 133 i 134 P.p.s.a. Oceni także prawidłowość zaskarżonego postanowienia.