I GSK 421/26 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2026-08-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2026-03-11 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Beata Sobocha-Holc /przewodniczący/ Michał Kowalski Piotr Kraczowski /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6550 Hasła tematyczne Środki unijne Sygn. powiązane I SA/Sz 421/25 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2025-12-10 Skarżony organ Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2026 poz 143 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. 2023 poz 1199 art. 10a ust. 1 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.) Dz.U. 2024 poz 572 art. 80, art, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 grudnia 2025 r. sygn. akt I SA/Sz 421/25 w sprawie ze skargi C. K. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia 13 czerwca 2025 r. nr 9016-2025-000406-6400 w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego I. uchyla zaskarżony wyrok; II. uchyla zaskarżoną decyzję; III. zasądza od Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie na rzecz C. K. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA, sąd) wyrokiem z 10 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 421/25 – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: ppsa) – oddalił skargę C. K. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor ARiMR) z 13 czerwca 2025 r. nr 9016-2025-000406-6400 w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego na 2024 r. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Skarżący 2 czerwca 2024 r., złożył wniosek o przyznanie płatności na 2024 r., w którym zadeklarował działki rolne o łącznej pow. 5,72 ha, w tym: podstawowe wsparcie dochodów (PWD) i płatność redystrybucyjna (RED) na powierzchni 5,72 ha, uzupełniająca płatność podstawowa (UPP) na powierzchni 3,73 ha oraz ekoschemat - Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, praktyka: Uproszczone systemy uprawy (E USU) na powierzchni 2,09 ha (dz. rolna D). Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie (dalej: Kierownik ARiMR) decyzją z 29 stycznia 2025 r. przyznał skarżącemu w całości płatność w ramach Ekoschematu: Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi dla praktyki: Uproszczone systemy uprawy i do uzupełniającej płatności podstawowej oraz w pomniejszonej wysokości w zakresie podstawowego wsparcia dochodów i płatności redystrybucyjnej. Jako powód pomniejszenia płatności Kierownik ARiMR podał to, że aktualna powierzchnia kwalifikująca się do płatności, ustalona w oparciu o wyznaczoną powierzchnię maksymalnego kwalifikowalnego obszaru (MKO), względem działki rolnej: E - 0,12 ha (dz. ew. (...)) jest mniejsza o 0,12 ha dla płatności PWD i RED. Dla działki rolnej E zastosowano zmniejszenie o 0,03 ha, co spowodowało wykluczenie całej działki rolnej o pow. 0,12 ha. W odwołaniu od ww. decyzji skarżący wskazał, że pow. 0,11 ha działki ew. nr (...) została zapisana w księdze wieczystej i który to zapis organ kwestionuje. Ponadto wskazał, że pow. 0,12 ha, którą od lat wnioskował do płatności, została ustalona przez organ w oparciu o system informacji geograficznej, po czym na podstawie tego samego systemu okazało się, iż 0,03 ha gdzieś "wyparowało". Dyrektora ARiMR decyzją z 13 czerwca 2025 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika ARiMR. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że z płatności została wykluczona powierzchnia 0,12 ha na działce rolnej E ze względu na fakt, że powierzchnia deklarowana przekracza maksymalny kwalifikowany obszar uprawniony do płatności o 0,03 ha, tym samym działka rolna E o pow. 0,09 ha nie spełniła definicji działki rolnej. Podkreślono, że powierzchnia referencyjna działki ew. nr (...) została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej. Dyrektor ARiMR dokonując analizy aktualnej ortofotomapy, obrazującej stan faktyczny na gruncie, w tym obszar deklarowany przez stronę, wskazał na zasadność ustalenia, że powierzchnia działki rolnej zadeklarowana na działce ew. nr (...) była mniejsza. Wykluczono część gruntów, które przekraczały maksymalny kwalifikowalny obszar, a więc obszary nieużytkowane rolniczo w danym roku. Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę skarżącego. Zdaniem sądu, organy prawidłowo zastosowały się w niniejszej sprawie do obowiązujących regulacji. W sposób jasny przedstawiły przepisy, na których oparły swoje rozstrzygnięcie wskazując przy tym powierzchnię wykluczeń. Na zdjęciach ortofotomapy widoczne były tereny wyłączone z użytkowania. Zaskarżona decyzja zawiera stosowne uzasadnienie faktyczne i prawne odpowiadające treści art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: kpa). Sąd podkreślił, że nawet gdyby przyjąć, że uzasadnienie organu jest niewystarczające, jak podnosi strona, to uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia, a zaskarżona decyzja poddaje się weryfikacji. Skarżący w żaden sposób ustaleń organów nie podważył, nie odniósł się do zgromadzonych dowodów (ortofotomapy) lecz powołał argumenty, które są z gruntu wadliwe i wskazują na nieznajomość zasad przyznawania płatności do gruntów. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku, skarżąc go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199; dalej: ustawa o ARiMR) w zw. z art. 80, art, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji naruszenia ww. przepisów przez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji obu instancji, dlaczego w istocie organy wykluczyły z płatności powierzchnię 0,03 ha z działki ewidencyjnej nr (...) (działka rolna E) co było ustaleniem istotnym dla rozstrzygnięcia, co w tej sytuacji winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zwrócono uwagę, że WSA w Szczecinie wyrokiem z 22 października 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 420/25, w równolegle toczącej się sprawie, rozpatrując analogiczną skargę skarżącego, na analogiczną decyzję tego samego organu, wydaną 10 dni wcześniej w tożsamej przedmiotowo sprawie, tylko dotyczącą płatności na 2023 r., opierającą się na tożsamym materiale dowodowym, zebranym w tożsamy sposób i uzasadnioną tożsamo, uchylił decyzje ARiMR obu instancji stwierdzając, iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wyrok ten jest prawomocny. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z decyzjami obu instancji, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, w obu przypadkach o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych i oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, który w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono. Istota sporu w sprawie sprowadza się do zasadności odmowy przyznania skarżącemu płatności do powierzchni uprawy mieszanej na powierzchni 0,12 ha w odniesieniu do działki ewidencyjnej nr . (...) (dla działki rolnej E - 0,12 ha), z uwagi na przyjęcie, że powierzchnia kwalifikująca się do płatności jest mniejsza od podanej we wniosku o 0,03 ha i jej zmniejszenia do pow. 0,09 ha, spowodowało wykluczenie z płatności całej działki (pow. poniżej 0,10 ha), co skutkowało także pomniejszeniem pozostałych płatności. Organy, na podstawie analizy ortofotomapy wskazały, że ustalony stan faktyczny na działkach wskazuje, że przed złożeniem wniosku skarżący nie dokonał należytej weryfikacji w terenie obszarów nieużytkowanych rolniczo w danym roku, co skutkowało pomniejszeniem płatności. Stanowisko organów zaaprobował WSA, z czym nie zgadza się skarżący, który podniósł naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w zw. z art. 80, art, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty za usprawiedliwione. Postępowanie przed organami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podlega regulacji art. 10a ustawy o ARiMR. Zgodnie z art. 10a ust. 1 tej ustawy, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z określonymi w tym przepisie wyłączeniami. Wyłączenie m.in. art. 77 § 1 kpa nie oznacza jednak, że organ może oprzeć rozstrzygnięcie na dowolnie wybranym elemencie materiału dowodowego bez jego wyczerpującego rozpatrzenia. Z art. 10a ust. 1a ustawy o ARiMR wynika bowiem wprost obowiązek organu wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a art. 80 kpa nakazuje organowi ocenić, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W realiach niniejszej sprawy obowiązku tego nie można uznać za zrealizowany. Nie jest bowiem sporne, że skarżący zadeklarował do płatności powierzchnię 0,12 ha działki rolnej E. Organy ustaliły natomiast, że powierzchnia kwalifikująca się do płatności wynosi 0,09 ha. Ustalenie to miało zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy, gdyż przyjęcie powierzchni poniżej 0,10 ha prowadziło do wykluczenia całej działki z płatności, a następnie wpływało na wysokość pozostałych należnych płatności oraz na zastosowanie sankcji. W tej sytuacji nie można poprzestać na samym stwierdzeniu, że wynik kontroli administracyjnej oraz dane wynikające z systemu ortofotomap wskazują na powierzchnię 0,09 ha. Konieczne było wyjaśnienie, w sposób pozwalający na odtworzenie toku rozumowania organu, dlaczego konkretnie 0,03 ha z powierzchni zadeklarowanej zostało wyłączone z powierzchni kwalifikującej się do płatności. Tego elementu w uzasadnieniu decyzji Dyrektora ARiMR zabrakło. W szczególności organy nie wyjaśniły, dlaczego wyłączony fragment działki odpowiadający na zobrazowaniu obszarowi zacienionemu został uznany za powierzchnię niekwalifikującą się do płatności. Okoliczność ta była istotna tym bardziej, że skarżący konsekwentnie wskazywał, iż zacienienie jest wynikiem obecności trzech wiśni rosnących przy działce, a zatem że wynik zobrazowania satelitarnego może nie odzwierciedlać rzeczywistego sposobu użytkowania gruntu. Nie chodzi przy tym o przyjęcie za udowodnione twierdzenia skarżącego co do przyczyny powstania zacienienia. Chodzi o to, że twierdzenie to stanowiło konkretną okoliczność faktyczną mogącą mieć znaczenie dla oceny prawidłowości wyniku kontroli administracyjnej i powinno zostać poddane rzeczywistej ocenie. Samo uznanie organu, że zarzut dotyczący wykluczenia 0,03 ha z powodu cienia rzucanego przez trzy wiśnie jest bezpodstawny, nie stanowi wystarczającego wyjaśnienia. Nie wynika z niego bowiem, na jakiej podstawie faktycznej i przy wykorzystaniu jakich danych organ doszedł do takiego wniosku. Nie wyjaśniono również, dlaczego wcześniejsze kontrole, które – jak wskazywał skarżący – nie wykazywały rozbieżności pomiędzy powierzchnią deklarowaną a powierzchnią stwierdzoną, nie mają znaczenia dla oceny obecnego wyniku kontroli administracyjnej. W szczególności nie wskazano, czy wynik obecnej kontroli wynika ze zmiany rzeczywistego sposobu użytkowania działki, zmiany jej granic, odmiennego sposobu pomiaru, odmiennej jakości zobrazowania, czy też z innej przyczyny. Tymczasem dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwalałoby na ocenę, czy wynik kontroli administracyjnej rzeczywiście prowadzi do wniosku, że w 2024 r. powierzchnia kwalifikująca się do płatności wynosiła 0,09 ha. Nie można przy tym utożsamiać dopuszczalności wykorzystania kontroli administracyjnej i danych z ortofotomap z obowiązkiem uznania każdego wyniku takiej kontroli za niewymagający dalszego wyjaśnienia. System kontroli administracyjnej stanowi środek służący ustalaniu stanu faktycznego, jednak jego wynik podlega ocenie w świetle całokształtu materiału dowodowego, stosownie do art. 80 kpa. W rozpoznawanej sprawie szczególnego znaczenia nabiera także fakt, że w sprawie dotyczącej płatności za 2023 r., odnoszącej się do tej samej działki ew. nr (...) i analogicznego problemu ustalenia powierzchni działki rolnej E, co zasadnie podnosi skarżący kasacyjnie, WSA w Szczecinie w prawomocnym wyroku z 22 października 2025 r., sygn. akt I SA/Sz 420/25, stwierdził, że organy nie wyjaśniły, dlaczego z powierzchni 0,12 ha wyłączono 0,03 ha, oraz wskazał na konieczność wyjaśnienia tej kwestii, z rozważeniem przeprowadzenia oględzin działki. Oczywiście wyrok ten, dotyczący odrębnego postępowania w sprawie płatności za inny rok, nie wiązał sądu rozpoznającego sprawę dotyczącą płatności za 2024 r. na zasadzie art. 153 ppsa. Nie oznacza to jednak, że okoliczność ta mogła zostać całkowicie pominięta przy ocenie zarzutów skargi. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pozostawało bowiem ustalenie dotyczące tej samej działki, tego samego rodzaju uprawy oraz analogicznego zmniejszenia powierzchni z 0,12 ha do 0,09 ha. W takiej sytuacji wcześniejsze prawomocne orzeczenie, w którym wskazano na niewyjaśnienie mechanizmu wyłączenia właśnie 0,03 ha, stanowiło istotny element argumentacji skarżącego, wymagający odniesienia się przez WSA. Tymczasem w zaskarżonym wyroku brak jest analizy tej kwestii. WSA nie wyjaśnił, dlaczego pomimo wskazanych przez skarżącego okoliczności, w szczególności dotyczących zacienienia trzech wiśni, wcześniejszych kontroli terenowych i wcześniejszego orzeczenia odnoszącego się do tego samego problemu, sam wynik kontroli administracyjnej i zobrazowania z ortofotomap należało uznać za wystarczający dla przyjęcia powierzchni 0,09 ha. Tym samym WSA zaakceptował ustalenia organów bez dokonania pełnej oceny zasadności ich stanowiska w zakresie zasadniczej dla sprawy kwestii. W konsekwencji nie można podzielić stanowiska WSA, że organy prawidłowo wyjaśniły stan faktyczny sprawy. Zgodnie z art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie powinno zatem umożliwiać stronie poznanie motywów rozstrzygnięcia, a sądowi administracyjnemu przeprowadzenie kontroli jego zgodności z prawem. W niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji Dyrektora ARiMR nie spełnia tego wymogu w zakresie ustalenia powierzchni 0,09 ha. Nie wynika z nich w sposób dostateczny, dlaczego właśnie 0,03 ha zostało wyłączone, jakie cechy tego obszaru przesądziły o jego niekwalifikowaniu się do płatności, ani w jaki sposób organy wykluczyły możliwość, że wskazany na zobrazowaniu obszar zacieniony odpowiada powierzchni użytkowanej rolniczo. Brak tych ustaleń ma charakter istotny, ponieważ przyjęcie powierzchni 0,09 ha nie stanowiło jedynie korekty powierzchni deklarowanej. Doprowadziło ono do przekroczenia granicy 0,10 ha, poniżej której cała działka została wykluczona z określonej płatności. Następstwem tego były dalsze pomniejszenia płatności oraz zastosowanie sankcji wieloletnich. Powyższe stanowiło podstawę do uchylenia wyroku wraz z decyzję Dyrektora ARiMR. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zobowiązany do wyjaśnienia rzeczywistej powierzchni działki rolnej E w 2024 r., w szczególności do ustalenia, czy wyłączony obszar 0,03 ha stanowił powierzchnię niekwalifikującą się do płatności, czy też wynik kontroli administracyjnej mógł zostać zniekształcony przez zacienienie terenu. Organ powinien przy tym odnieść się do wszystkich istotnych dowodów i twierdzeń strony, w tym do zobrazowań ortofotomap, okoliczności związanych z zacienieniem przez rosnące na nieruchomości drzewa, wyników wcześniejszych kontroli terenowych oraz innych dostępnych danych pozwalających na ustalenie rzeczywistego sposobu użytkowania spornej powierzchni. W zależności od wyników tej oceny organ rozważy przeprowadzenie oględzin działki, jeżeli będzie to konieczne dla usunięcia istniejących wątpliwości co do rzeczywistego charakteru spornego obszaru. Nie jest przy tym wystarczające ponowne powołanie się wyłącznie na wynik kontroli administracyjnej bez wyjaśnienia, w jaki sposób wynik ten prowadzi do wyłączenia właśnie 0,03 ha i dlaczego wyłączony fragment nie stanowi części rzeczywiście użytkowanej rolniczo. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł jak w sentencji. Koszty postępowania sądowego od organu na rzecz skarżącego zasądzono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
Pełny tekst orzeczenia
I GSK 421/26
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.