I GSK 3252/18

I GSK 3252/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-09-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogdan Fischer
Małgorzata Grzelak /przewodniczący/
Piotr Kraczowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Sygn. powiązane
I SA/Sz 410/18 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2018-07-26
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 410/18 w sprawie ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania wpisu do ewidencji producentów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA) wyrokiem z 26 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 410/18 oddalił skargę A. O. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) z [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do ewidencji producentów rolnych.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Skarżący [...] maja 2008 r. złożył wniosek o wpis do krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Na podstawie tego wniosku, organ [...] maja 2008 r. dokonał wpisu skarżącego do ww. krajowego systemu ewidencji, nadając numer [...].
Kierownika Biura Powiatu Białogardzkiego ARiMR decyzją z [...] października 2014 r. uchylił czynność materialno-techniczną i odmówił dokonania wpisu do ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Dyrektor ARiMR decyzją z [...] marca 2015 r. utrzymał w mocy ww. decyzję.
WSA wyrokiem z 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 665/15 uchylił obie ww. decyzje. Powodem uchyleniem decyzji było to, że decyzja organu I instancji dotyczyła uchylenia czynności materialno-technicznej i odmowy dokonania wpisu do ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zaś w sentencji decyzji, organ odwoławczy dokonał jedynie uchylenia czynności materialno-technicznej w postaci wpisu skarżącego do rejestru. Ponadto WSA wskazał, że przedmiotem oceny organów jest stan faktyczny istniejący w chwili dokonywania wpisu, ustalony w oparciu o okoliczności ujawnione już po dokonaniu wpisu, z których to okoliczności wynika wadliwość dokonanej rejestracji producenta i związanego z nią nadania numeru identyfikacyjnego.
Rozpatrując ponownie sprawę, Kierownik ARiMR decyzją z [...] maja 2016 r. uchylił czynność materialno-techniczną i odmówił dokonania wpisu do ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Organ uznał, że skarżący nie przedstawił dowodów, iż był posiadaczem gospodarstwa i spełniła definicję rolnika zarówno na dzień złożenia wniosku o wpis do ewidencji i wydania zaświadczenia o wpisie do ewidencji producentów. Jedyny dokument dotyczący posiadanych gruntów to umowa dzierżawy z [...] marca 2012 r. zawarta pomiędzy A sp. z o.o., jako wydzierżawiającym a skarżącym, jako dzierżawcą, na okres od 1 marca 2012 r. do 30 września 2022 r. Pozostałe dokumenty przedłożone [...] lipca 2014 r. wskazują, że skarżący mógł rozpocząć prowadzenie działalności rolniczej najwcześniej 1 marca 2012 r.
Dyrektor ARiMR decyzją z [...] sierpnia 2016 r. – wydaną na podstawie art. 13 ust. 1, art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm.; dalej: ukse) w zw. z art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustalające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenie (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. U. L 270 z 21.10.2003 r. str.1; dalej: rozporządzenie 1782/2003) – utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2016 r.
WSA wyrokiem z 18 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 1065/16 uchylił decyzje obu instancji. W motywach wyroku – powołując się na art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz.1369 ze zm.; dalej: ppsa) – wskazał, że wiążący w sprawie wyrok o sygn. akt I SA/Sz 665/15 wydany został 3 września 2015 r., a zatem już po wejściu w życie 1 stycznia 2015 r. zmian, które uchyliły art. 13 ukse I wprowadziły art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2014 r. poz. 1872; dalej: ustawa zmieniająca). Tymczasem ze wskazań sądu wynika konieczność stosowania przepisów prawa materialnego, w tym art. 13 ukse, w brzmieniu obowiązującym na dzień dokonywania wpisu skarżącego do ewidencji producentów. kluczowe dla podjętego rozstrzygnięcia było ustalenie, czy na dzień wpisu skarżący spełniał cechy producenta. W ocenie WSA, organ przyjął, że skarżący nie spełniał cech producenta, nie przeprowadzając postępowania dowodowego w tym zakresie. Z przedłożonych dowodów nie wynikało, że skarżący nie był producentem [...] maja 2008 r. Zatem organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, czym naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: kpa).
W wykonaniu wyroku, Kierownik ARiMR decyzją z [...] października 2017 r. uchylił czynność materialno-techniczną w postaci wpisu z [...] maja 2008 r. skarżącego do krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności pod numerem identyfikacyjnym [...], a także odmówił dokonania wpisu do ww. ewidencji.
W motywach decyzji wskazano, że skarżący – w związku z wystosowaniem do niego wezwaniem – nie przedstawił dowodów wskazujących na to, iż był posiadaczem gospodarstwa i spełniła definicję rolnika na dzień zarówno złożenia wniosku o wpis do ewidencji, jak i na dzień wydania zaświadczenia o wpisie do ewidencji producentów. Jedyny dokument dotyczący posiadanych gruntów to umowa dzierżawy zawarta [...] marca 2012 r. pomiędzy A sp. z o.o., jako wydzierżawiającym a skarżącym, jako dzierżawcą na okres od 1 marca 2012 r. do 30 września 2022 r. Dodatkowy przekazany materiał dowodowy przez organ II instancji, włączony do postępowania [...] października 2017 r. obejmujący m.in. materiały zebrane w trakcie kontroli dotyczącej skarżącego, jako członka grupy producentów rolnych A sp. z o.o., również nie stwierdzał, aby skarżący był posiadaczem gospodarstwa rolnego na terenie Polski w dacie wpisu do ewidencji producentów, ale potwierdzał wcześniejsze ustalenia organów, których skarżący w żaden sposób nie podważył. Z dokumentów przedstawianych przez skarżącego wynikało, że skarżący wszedł w posiadanie gruntów dopiero w 2012 r., a nie [...] maja 2008 r. Również ww. umowa na wykonanie usług rolniczych obejmujących kompleksową uprawę roślin zawarta była w 2012 r. Pozostałe dokumenty finansowo-księgowe złożone przez skarżącego [...] lipca 2014 r. wskazują na to, że mógł on rozpocząć prowadzenie działalności rolniczej najwcześniej [...] marca 2012 r. Brak było innych dowodów świadczących o tym, iż skarżący był w posiadaniu nieruchomości rolnych i prowadził działalność rolniczą w 2008 r. Ponadto, organ zauważył, że ze zgromadzonych dokumentów wynikało, iż skarżący zamieszkuje w Niemczech. Wniosek o wpis do ewidencji producentów z [...] maja 2008 r., został złożony niezgodnie ze stanem faktycznym dotyczącym adresu zamieszkania. Podkreślił, że adres ten ([....]) jest taki sam co adresy zamieszkania innych osób fizycznych i adresy siedzib szesnastu osób prawych, co dodatkowo, wskazywało na brak możliwości spełniania kryterium rolnika lub posiadania indywidualnego gospodarstwa rolnego przez skarżącego.
Dyrektor ARiMR decyzją z [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] października 2017 r.
Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę na decyzję Dyrektora ARiMR.
W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że działania organów były już przedmiotem oceny sądowej w sprawach o sygn. akt I SA/Sz 665/15 i I SA/Sz 1065/16, które – na mocy art. 153 ppsa – są wiążące. WSA uznał, że organy przeprowadziły postępowanie zgodnie ze wskazaniami zawartymi w ww. wyrokach.
WSA wskazał, że zgodnie art. 13 ust. 1 ukse – kierownik biura powiatowego ARiMR odmawia, w drodze decyzji administracyjnej, wpisu do ewidencji producentów, jeżeli wnioskodawca nie jest producentem lub został mu już uprzednio nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12. Kierownik biura powiatowego Agencji wydaje podmiotom wpisanym do ewidencji producentów zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym, o którym mowa w art. 12 (ust. 2). Zaświadczenie, o którym mowa w ust. 2, jest wydawane niezwłocznie po dokonaniu wpisu do ewidencji producentów, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia wpłynięcia wniosku o wpis do ewidencji producentów (ust. 3).
Z powyższych regulacji wynikało, że numer identyfikacyjny jest nadawany jednocześnie co wpis do ewidencji producentów. Zarówno wpis do ewidencji producentów jak i związane z tym nadanie numeru identyfikacyjnego jest czynnością materialno-techniczną z zakresu administracji publicznej. Tego rodzaju czynność jest prawnie regulowaną formą działania administracji w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ppsa.
WSA wyjaśnił, że brak regulacji możliwości wykreślenia z ewidencji producentów, ani pozbawienia numeru identyfikacyjnego w przepisach ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów – w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania wpisu – nie oznaczał dowolności co do trybu i formy rozstrzygnięcia tej kwestii przez organ. Wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego jest wprawdzie czynnością materialno-techniczną, ale czynnością z zakresu administracji publicznej dokonywaną zgodnie z wnioskiem strony i bez zastrzeżeń innych zainteresowanych, zatem eliminacja tej czynności z obrotu prawnego powinna następować w formie, umożliwiającej stronie obronę jej interesów. W razie ujawnienia okoliczności, które wskazują, że rejestracja producenta i związane z nią nadanie numeru identyfikacyjnego zostały dokonane pomimo braku wymaganych w tym względzie przesłanek, a brak ten wystąpił już w momencie dokonania wpisu, konieczne staje się wyeliminowanie tej wadliwej czynności, poprzez jej uchylenie w drodze decyzji przy zastosowaniu – na zasadzie analogii – art. 13 ust. 1 ukse, przewidującego odmowę dokonania wpisu do ewidencji producentów w formie decyzji. W żadnym razie powyższe nie może nastąpić w drodze "anulowania" nadanego numeru identyfikacyjnego, które nie jest prawnie przewidzianą formą rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Ponadto, jeżeli istnieje wątpliwość co do formy załatwienia sprawy administracyjnej, należy przyjąć, że sprawa powinna być załatwiona w drodze decyzji administracyjnej, stosownie do art. 104 kpa. Koniecznym jednak warunkiem przyjęcia takiego domniemania jest ustalenie, że istnieje sprawa administracyjna i organ administracji publicznej właściwy jest do jej załatwienia (A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 2, Zakamycze 2005, s. 611). Taka potrzebę zauważył także Trybunał Konstytucyjny (TK) w wyroku z 3 grudnia 2013 r. sygn. akt P 40/12, badając konstytucyjność art. 12 ust. 4 ukse.
WSA dodał, że pomimo zatem uchylenia przez ustawodawcę art. 13 ukse podstawa materialnoprawna orzekania przez organy w sprawie istniała – podstawą bowiem odmowy dokonania wpisu był brak spełnienia przesłanki posiadania gospodarstwa a ta odmowa mieści się w aktualnym art. 11 ust. 1 ukse. Powołanie w podstawie sentencji decyzji art. 13 ukse, w brzmieniu z daty złożenia wniosku, nie może zatem być oceniane pod kątem, orzekania bez podstawy prawnej.
W świetle powyższego WSA za chybiony uznał zarzut, co do naruszenia trwałości decyzji, czyli czynności materialno-technicznej. Bowiem dokonanie wpisu do ewidencji nie skutkuje tym, że wpis automatycznie przekształca się w decyzję administracyjną. Brak było podstawy do uznania, że uchylenie wpisu do ewidencji powinno nastąpić w trybie nadzwyczajnym przewidzianym do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji.
WSA podzielił stanowisko zawarte w wyroku z 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 665/15, że o wpisie do ewidencji producentów decyduje stan faktyczny na dzień złożenia wniosku, którym to poglądem sąd jest związany ponownie rozpoznając sprawę. Wszelkie przekształcenia własnościowe czy też w stanie posiadania w toku postępowania i na jego użytek nie mogą wpływać na status producenta sprecyzowany i wykazany według stanu na dzień złożenia wniosku.
Nie budzi wątpliwości, że wpisowi do ewidencji podlega producent rolny (art. 11 ukse), a skoro wniosek skarżącego złożony został w 2008 r., to zgodnie z wymogami materialnoprawnymi, stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 3 ukse, producent rolny powinien być definiowany być jako osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego lub rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia 1782/2003, lub posiadaczem zwierzęcia. Przepisy te odsyłają do przepisów prawa wspólnotowego odnośnie terminów użytych w przepisach ustawy, a mianowicie:
– "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty oraz które prowadzą działalność rolniczą - art. 2 lit. a rozporządzenia 1782/2003;
– "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego - art. 2 lit. b rozporządzenia 1782/2003.
WSA uznał, że organy zasadnie zastosowały art. 13 ukse, powołując się na przepisy w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania tego wpisu, stosując się tym samym do zaleceń zawartych w wydanych sprawie wyrokach. W związku z tym za nieuprawnione uznał żądanie skarżącego zastosowania przez organ przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji. Bowiem stosownie do postanowień art. 13 ust. 1 ukse organ podjął rozstrzygnięcie co uchylenia czynności materialno-technicznej i jednocześnie odmowy dokonania wpisu w formie decyzji.
Ponadto WSA podzielił ustalenia stanu faktycznego sprawy poczynione na podstawie dokumentów przedstawionych przez skarżącego, a także na podstawie włączonego do akt sprawy materiału dowodowego, tj. dokumentacji fotograficznej stanowiącej załącznik do raportów z kontroli na miejscu przeprowadzonych w latach 2015-2016 dla Grupy i członków Grupy A sp. z o.o. Materiał ten dotyczył prowadzonej przez skarżącego działalności rolniczej, co w powiązaniu z innymi zgromadzonymi dowodami wskazywało na fakt, że skarżący rozpoczął działalność rolniczą na terenie Polski najwcześniej w 2012, a nie w 2008 r. WSA podkreślił, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie spełniania kryterium wpisu w dniu jego dokonania.
WSA nie zgodził się ze skarżącym, że dokumentacja z lat 2015-2016 nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro wpisu dokonano w 2008 r. W ocenie WSA, organy wykonując zalecenie z wyroku o sygn. akt I SA/Sz 1065/15 przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wykazały, że w dokumentacji znajdującej się w dyspozycji organów brak jest dokumentów świadczących o spełnieniu definicji producenta rolnego przez skarżącego na dzień wpisu.
Skarżący skargą kasacyjną zaskarżył wyrok WSA w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA; ewentualnie – w razie podzielenia wyłącznie zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego – wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości decyzji organów obu instancji. W każdym z przypadków skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Wyrokowi – na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ppsa – zarzucono naruszenie:
I. prawa materialnego w postaci art. 13 ust. 1 ukse, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w postaci uchylenia czynności materialno-technicznej i odmowy dokonania wpisu do ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w sytuacji, gdy przepis ten został uchylony ustawą o zmianie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności z dnia [...] października 2014 r., która weszła w życie 1 stycznia 2015 r.;
II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
a) art. 16 § 1 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, poprzez zastosowanie niewłaściwego trybu do ewentualnego uchylenia przedmiotowego aktu i w konsekwencji naruszenie poszanowania zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej o wpisie skarżącego do ewidencji producentów z [...] maja 2008 r.;
b) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i naruszenia zasady prawdy obiektywnej skutkującą błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na uznaniu, że skarżący w dniu dokonania wpisu do ewidencji gospodarstw rolnych i ewidencji wniosków o przyznanie płatności, tj. [...] maja 2008 r. nie posiadał gruntów rolnych i tym samym nie spełnił przesłanki posiadania gospodarstwa rolnego bądź bycia rolnikiem, w sytuacji, gdy skarżący był w posiadaniu gruntów rolnych, posiadał gospodarstwo rolne i był rolnikiem, co w konsekwencji oznacza, iż spełnił przesłankę bycia producentem rolnym, a WSA błędnie uznał, że nie doszło do naruszenia ww. przepisów.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, przy opisie zarzutów dotyczących naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, połączono naruszenie tych przepisów z art. 141 § 4 i art. 3 § 1 ppsa wskazując, że obowiązkiem WSA jest kontrola prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, poza nieważnością postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu, a która w niniejszej sprawie nie występuje.
Oznacza to, że zakres kontroli kasacyjnej przez NSA wyznacza strona poprzez wskazanie podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa (naruszenie prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), zawierających odpowiednie zarzuty.
Spór w sprawie dotyczy nadania ([...] maja 2008 r.) i późniejszego anulowania nadania skarżącemu numeru identyfikacyjnego i odmowy wpisu do ewidencji producentów oraz nadania numeru identyfikacyjnego ([...] października 2017 r.).
Przed rozpoznaniem zarzutów skargi kasacyjnej, konieczne jest przypomnienie, że zaskarżony wyrok WSA jest trzecim wyrokiem tego sądu zapadłym w rozpoznawanej sprawie. Wcześniej, tj. wyrokami z 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 665/15 oraz z 18 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 1065/16 (prawomocnymi z uwagi na brak zaskarżenia) WSA uchylał decyzje organów ARiMR rozstrzygających sprawę, tak samo jak w obecnie w zaskarżonej do WSA decyzji.
W sytuacji, gdy zapadły już w sprawie prawomocne wyroki, niezbędne jest zbadanie, z uwagi na treść art. 153 ppsa (ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie), czy jakieś elementy rozpoznawanej spraw zostały już przesądzone. Podkreślić należy, że norma zawarta w art. 153 ppsa ma charakter doniosły i bezwzględnie obowiązujący. Oznacza bowiem, że ani organy administracji publicznej, ani sądy orzekające ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniach sądu, gdyż są nimi związane. Jego zasięgiem oddziaływania objęte zostają również wszystkie przyszłe ewentualne postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Podkreślenia dodatkowo wymaga, że ocena prawna i wskazania zawarte w orzeczeniu sądu tracą moc w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego – istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (p. np. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 1802/17; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, pozostałe cytowane wyroki tamże).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że powyższa uwaga ma zasadnicze znaczenie dla oceny zarzutów zawartych w punktach I. i II.a petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 13 ust. 1 ukse, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten został uchylony ustawą o zmianie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów z 23 października 2014 r., która weszła w życie 1 stycznia 2015 r. oraz art. 16 § 1 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Wynika to z tego, że kwestia zastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 13 ukse została przesądzona już w pierwszym wyroku WSA z 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 665/15, a następnie uwypuklona – z uwagi na takie same zarzut skarżącego jak obecnie – w wyroku z 18 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 1065/16.
W tym ostatnim wyroku WSA wyraźnie wskazał, że – wiążący sąd w niniejszej sprawie wyrok I SA/Sz 665/15 wydany został 3 września 2015 r., a zatem już po wejściu w życie 1 stycznia 2015 r. zmian które uchyliły art. 13 ukse oraz wprowadziły art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Tymczasem z wskazań sądu zawartych w prawomocnym wyroku z 3 września 2015 r. wynika konieczność stosowania przepisów prawa materialnego, w tym art. 13 ukse w brzmieniu obowiązującym na dzień dokonywania wpisu skarżącej do ewidencji producentów. Tym samym za nietrafne należało uznać zarzuty dotyczące zastosowania nie tylko art. 13 ukse, ale również naruszenia art. 7 Konstytucji RP i art. 6 kpa, poprzez wydanie decyzji administracyjnej bez podstawy prawnej. Za nietrafny należało także uznać zarzut naruszenia art. 16 § 1 kpa w związku z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Skoro sąd w wyroku z 3 września 2015 r. wskazał na konieczność zastosowania art. 13 ukse, a jego zastosowanie, jak podnosi strona zostało uniemożliwione przez uchylenie go przed wydaniem wskazanego wyroku, to strona winna była wskazany wyrok zaskarżyć skargą kasacyjną. Skoro jednak tego nie uczyniła wyrok ten stał się prawomocny i wskazania w nim zawarte wiązały nie tylko organy, ale także wiążą sąd obecnie rozpoznający sprawę.
Na powyższe zwrócił także uwagę w zaskarżonym aktualnie wyroku WSA.
Tymczasem skarżący kasacyjnie po raz kolejny formułuje taki sam zarzut, jednocześnie nie dostrzegając treści art. 153 ppsa, a tym samym pomijając, że kwestia prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów art. 13 ust. 1 ukse oraz art. 16 § 1 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej zostały już prawomocnie rozstrzygnięte. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny był zobligowany te zarzuty uznać za nieusprawiedliwione.
W tej sytuacji pozostawały do rozpoznania zarzuty sformułowane w punkcie 2.b petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 141 § 4 i art. 3 § 1 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że są to zarzuty chybione.
Zgodnie z art. 141 § 4 ppsa – uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
Z regulacji tej wynika, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała 7 sędziów NSA z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09). W orzecznictwie prezentowany jest też pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić podstawę zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 ppsa, w sytuacji gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Treść uzasadnienia powinna umożliwić, zarówno stronom postępowania, jak i – w razie kontroli instancyjnej – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Ponadto – co w istotne w kontekście sposobu sformułowania omawianego zarzutu – w oparciu o zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie można zwalczać ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd pierwszej instancji, ani też skutecznie wykazywać braków lub błędów w tych ustaleniach (p. wyrok NSA z 4 marca 2020 r. sygn. akt II FSK 2089/17). Fakt zaś nieodniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi nie przesądza per se, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 i art. 3 § 1 ppsa (p. wyrok NSA z 13 grudnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1045/16).
Z podanych względów zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa, nie zasługiwał na uwzględnienie. Konstrukcja uzasadnienia zaskarżonego wyroku jest prawidłowa, gdyż pozwala ustalić przesłanki, jakimi kierował się WSA podejmując zaskarżone orzeczenie oraz dokonać jego kontroli.
Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznaje stanowisko WSA, który stwierdził, że organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe w sprawie, z którego wynikało, iż skarżący nie spełniał warunków producenta rolnego na [...] maja 2008 r., kiedy został wpisany do krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zaznaczyć należy, że żadnych ustaleń faktycznych w sprawie, podanych przez WSA w motywach zaskarżonego wyroku, skarżący kasacyjnie w sposób konkretny nie podważył.
Końcowo wskazać należy, że analogiczne sprawy były już przedmiotem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokami z 24 października 2019 r. sygn. akt I GSK 1427/18 oraz I GSK 1461/18 także oddalił skargi kasacyjne osób współpracujących ze skarżącym w ramach spółki [...].
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa oddalił skargę kasacyjną.