I GSK 311/24

I GSK 311/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Dudar
Michał Kowalski /przewodniczący/
Tomasz Smoleń /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Lu 403/23 - Wyrok WSA w Lublinie z 2023-11-08
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art.  1 pkt 1, art. 18, art. 33, art. 59 § 2, art. 61 § 1 i § 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 2 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 2070
art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t. j)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Tomasz Smoleń (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 403/23 w sprawie ze skargi S. G. na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 29 maja 2023 r. nr BP.503.136.2022.1958.LB3.412570 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; 2. zasądza od S. G. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 403/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. G. (zobowiązany, skarżący) na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego (organ, skarżący kasacyjnie) z dnia 29 maja 2023 r., nr BP.503.136.2022.1958.LB3.412570 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, w pkt 1/ uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Lublinie z dnia 21 lipca 2022 r., znak: WFK.3151.2.24.2016; w pkt 2/ przyznał i nakazał wypłacić pełnomocnikowi skarżącego 590,40 zł, w tym 110,40 zł podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:
Decyzją z 25 września 2014 r. nr WITD.DI.0152.III0629.40.2014 organ nałożył na stronę karę pieniężną w kwocie 8.000 zł. W związku z brakiem jej zapłaty, organ występując w roli wierzyciela skierował do strony upomnienie wzywające do uregulowania należności, a następnie wystawił [...] lutego 2016 r. tytuł wykonawczy nr [...], który skierował do organu egzekucyjnego (Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie).
Organ egzekucyjny postanowieniem z 22 marca 2018 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego z uwagi na jego całkowitą bezskuteczność.
Pismem z 30 maja 2022 r. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o ponowne wszczęcie egzekucji, wskazując na ujawnienie źródeł dochodu zobowiązanego (renta rolnicza).
W odpowiedzi na zawiadomienie organu egzekucyjnego o ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego, zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując, że nie zostało zakończone postępowanie sądowe dotyczące jego skargi na decyzję odmawiającą umorzenia przedmiotowej kary. Jednocześnie podniósł, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego w jego obecnej sytuacji jest zbyt uciążliwe.
Postanowieniem z 21 lipca 2022 r. wierzyciel uznał zarzuty zobowiązanego za niezasadne oraz odmówił wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jak argumentował, na chwilę obecną brak przesłanek do zawieszenie lub umorzenia postępowania egzekucyjnego. Złożenie wniosku o umorzenie kary pieniężnej do czasu jego rozpoznania, nie wywiera wpływu na toczące się postępowanie egzekucyjne.
Organ odwoławczy rozpoznając sprawę po wniesieniu zażalenia w przywołanym na wstępie postanowieniu wskazał na treść art. 33 § 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. - Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 - dalej u.p.e.a.)
Zdaniem organu, w świetle powyższego oraz ustalonego w sprawie stanu faktycznego, brak jest podstawy do uwzględnienia zażalenia. Wniesienie zarzutu jest bowiem obwarowane, powołaniem się na przynajmniej jedną z podstaw z art. 33 § 2 u.p.e.a. W przytoczonym katalogu podstaw wniesienia zarzutu brak jest podstawy w postaci zastosowania przez organ zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Taka podstawa istniała w brzmieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązującym do 30 lipca 2020 r., tj. do dnia wejścia w życie nowelizacji u.p.e.a. wprowadzonej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2070). Nadmierna uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego może być obecnie przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne. Nadto wskazał, że w okolicznościach sprawy, brak jest podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na brak przesłanek z art. 56 §1 u.p.e.a. Za niezasadny uznał również wywód strony co do braku wymagalności obowiązku w związku z rozpatrywaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie skargi na decyzję organu wydaną w przedmiocie ulgi w spłacie kary pieniężnej. Jak wyjaśnił, dopiero prawomocne orzeczenie sądu przesądzające o zasadności udzielenia wnioskowanej ulgi mogłoby stać się podstawą do zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 listopada 2023 r. WSA w Lublinie uchylił postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 29 maja 2023 r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 21 lipca 2022 r.
W ocenie Sądu I instancji uchylenie postanowienia organu jest uzasadnione, albowiem organy wierzycielskie obowiązane były do rozpoznania zarzutów skarżącego w oparciu o przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., a nie po tej dacie. WSA wskazał, że postępowanie egzekucyjne zostało po raz pierwszy wszczęte w 2016 r. przez wystawienie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r, a następnie umorzone na mocy art. 59 § 2 u.p.e.a. z uwagi na jego bezskuteczność. Następnie organ wobec ujawnienia źródła dochodu zobowiązanego wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego, bez wystawiania kolejnego tytułu wykonawczego.
Zdaniem Sądu I instancji w takich okolicznościach znajduje zastosowanie art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, który do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej 1 niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nakazuje stosować przepisy dotychczasowe. W ocenie WSA powyższe ma znaczenie, bowiem organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na regulacjach prawnych, które w sprawie nie miały zastosowania. Tym samym organy naruszyły przepis art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. stanowiący, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (właściwych dla danej sprawy).
Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi strony; ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Lublinie, a także zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18, art. 33 § 2, art. 34, art. 59 § 2, art. 61 § 1, § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2022 r. poz. 479 ze zm. dalej: u.p.e.a.) oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.; dalej: ustawa zmieniająca) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że organ oparł zaskarżone postanowienie na regulacjach prawnych, które nie miały zastosowania, albowiem organy wierzycielskie obowiązane były do rozpoznania zarzutów skarżącego w oparciu o przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., w sytuacji, gdy wbrew ocenie Sądu I instancji do ponownie wszczętego, po dacie wejścia w życie ustawy zmieniającej, postępowania egzekucyjnego, przepis przejściowy art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej nie miał zastosowania, co z kolei determinowało konieczność orzekania w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych w oparciu o przepis art. 33 u.p.e.a. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika (ustanowionego dla skarżącego z urzędu) wniósł o jej oddalenie w całości, a także zasądzanie kosztów nieodpłatnej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), a więc w tych granicach, jakie strona wnosząca ten środek odwoławczy sama nakreśli w ramach podstaw, o których mowa w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki określono w art. 183 § 2 p.p.s.a., a która nie zachodzi w tej sprawie.
W realiach niniejszej sprawy spór sprowadza się do rozstrzygnięcia czy Sąd I instancji zasadnie uznał, że organy wierzycielskie obowiązane były do rozpoznania zarzutów skarżącego w oparciu o przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r., a nie po tej dacie.
W związku z powyższym przypomnieć należy, że przepisem art. 1 i art. 7 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.) z dniem 30 lipca 2020 r. znowelizowane zostały m.in. art. 27, art. 33 i art. 34 u.p.e.a., jak również art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
W sprawie bezsporne jest, że wierzyciela po doręczeniu zobowiązanemu upomnienie wzywające do uregulowania należności, wystawił [...] lutego 2016 r. tytuł wykonawczy nr [...], który skierował do organu egzekucyjnego. Wszczęte i prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w dniu 22 marca 2018 r. z uwagi na jego bezskuteczność, stosownie do art. 59 § 2 u.p.e.a. Następnie w związku z ujawnieniem źródeł dochodu zobowiązanego, wierzyciel 30 maja 2022 r., w oparciu o art. 61 § 1 u.p.e.a. do organu egzekucyjnego z wnioskiem o ponowne wszczęcie egzekucji.
Skoro umorzenie pierwszego prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego nastąpiło postanowieniami organu egzekucyjnego wydanymi na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrócić należy uwagę, że instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Jednakże umorzenie postępowania egzekucyjnego nie oznacza jednak, że na zobowiązanemu przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Nie ma zatem przeszkód, aby prowadzić postępowanie egzekucyjne ponownie. Przy czym ponowne wszczęcie egzekucji jest dopuszczalne, jeśli zachodzą kumulatywnie dwie przesłanki w postaci umorzenia postępowania przez właściwy organ na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz ujawnienie majątku o wartości przewyższającej wysokość kosztów egzekucyjnych. Wskazany przepis normuje zasady i tryb ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na bezskuteczność egzekucji. Ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w sposób zbliżony do wszczęcia pierwszego postępowania egzekucyjnego. Za doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia organu egzekucyjnego o ponownym wszczęciu egzekucji administracyjnej wywołuje podobne skutki, jak doręczenie odpisu tytułu wykonawczego.
Podkreślić należy, że ziszczenie się przesłanek z art. 61 § 1 u.p.e.a. w sytuacji wydania wcześniej postanowienia o umorzeniu dotychczasowego postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., nie pociąga za sobą konieczności uchylenia tego postanowienia. Postanowienie o którym mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a., formalnie bowiem kończy wcześniejsze postępowanie, ale nadal pozostaje w obrocie prawnym, zaś wszczęcie ponownego postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia właściwemu organowi egzekucyjnemu nowego wniosku o ponowne wszczęcie egzekucji administracyjnej (art. 61 § 3 pkt 1 w zw. z § 1 pkt 1 u.p.e.a.). W sytuacji wcześniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego konieczne jest więc ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W sensie procesowym mamy tu więc do czynienia ze wszczęciem nowego postępowania, a nie reaktywacją dotychczasowego, co organ trafnie zauważył w skardze kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że ponowne postępowanie wszczęte zostało z chwilą doręczenia organowi egzekucyjnemu wniosku z dnia 30 maja 2022 r. o ponowne wszczęcie egzekucji. Zatem nastąpiło to pod rządem znowelizowanych przepisów u.p.e.a. co obligowało organy do oceny zarzutów złożonych przez zobowiązanego przez pryzmat art. 33 u.p.e.a. w treść obowiązującej od dnia 30 lipca 2020 r. Z tych też względów przepis art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej, nie mógł mieć w tym przypadku zastosowania. Zgodzić należy się z organem, że "... nie ma znaczenia, że postępowanie pierwotne oraz ponowne dotyczą tej samej - w sensie materialnym - sprawy egzekucyjnej (tego samego długu ciążącym na tym samym podmiocie). Przepis przejściowy art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej me nawiązuje bowiem do spraw egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych ale do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych, czyli do aspektów stricte procesowych.". Błędna zatem jest ocena Sądu I instancji stwierdzająca, że organ wydając zaskarżone postanowienie naruszył przepisy art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.
Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że uzasadnione zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 z późn. zm.).