I GSK 249/21

III SA/Łd 562/20 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2020-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Krzysztof Szczygielski
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 249/21 - Wyrok NSA z 2024-11-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1438
art.  64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6, art. 64e par. 1, par. 2 pkt 2, art. 64 c par. 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 24 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.- Ś. z dnia [...] znak: [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] w sprawie odmowy umorzenia Dyrektorowi Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. kosztów egzekucyjnych w kwocie 31.434,26 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] Nr [...].
Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wszczął wobec A Sp. z o.o. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z [...] nr [...] wystawionego przez wierzyciela - Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. obejmującego zaległość z tytułu zwrotu dofinansowania w kwocie należności głównej 460.000 zł.
W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny skierował do A. S.A. zawiadomienie z 16 grudnia 2016 r. nr [..] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone spółce 27 grudnia 2016 roku. Z kolei 13 stycznia 2017 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u Naczelnika Urzędu Skarbowego [..].
Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] na podstawie art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.) - dalej "u.p.e.a." umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki na podstawie tytułu wykonawczego nr 11/2016 z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
Postanowieniem z [...] organ egzekucyjny obciążył Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. kosztami egzekucyjnymi w kwocie 31.434,26 zł, na które składały się;
opłata manipulacyjna w wysokości 5.213 zł z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych,
opłata w wysokości 26.080,11 zł za zajęcie rachunku bankowego spółki w A. S.A., dokonane zawiadomieniem z 16 grudnia 2016 r.,
opłata w wysokości 141,15 zł za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej (nadpłata podatku), dokonaną 13 stycznia 2017 r.
25 lutego 2019 roku wierzyciel wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym zakwestionował zasadność obciążenia go kosztami egzekucyjnymi oraz wniósł o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych.
W przedmiotowym zakresie Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. podniósł, że prowadzona przez organ egzekucja nie doprowadziła do osiągnięcia celów egzekucji, czyli do zaspokojenia roszczeń wierzyciela. W związku z nieściągalnością od zobowiązanego dochodzonego obowiązku zaistniała przesłanka określona w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Wierzyciel wskazał także, iż jako wojewódzka samorządowa jednostka organizacyjna samorządu Województwa [...], działająca jako jednostka budżetowa realizuje zadania służące interesowi publicznemu w zakresie polityki rynku pracy i rozwoju zasobów ludzkich. Powyższe oznacza, że spełniona została kolejna przesłanka umożliwiająca umorzenie kosztów egzekucyjnych (art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.). Zdaniem Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowoduje również niewspółmierne wydatki egzekucyjne dla wierzyciela (art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Wierzyciel stwierdził także, że organ egzekucyjny swoimi działaniami doprowadził do powstania znacznych kosztów egzekucyjnych, co w odniesieniu do obciążenia go kosztami egzekucyjnymi jest gospodarczo nieuzasadnione (art. 64e § 3 u.p.e.a.) i niezgodne z interesem publicznym.
Postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji dotyczące obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Wniosek o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego przekazany zostało Naczelnikowi Urzędu Skarbowego [...], celem załatwienia zgodnie z właściwością rzeczową i miejscową.
Pismem z 25 listopada 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wezwał wierzyciela do przedstawienia dokumentów i udzielenia informacji mogących mieć wpływ na ocenę przez organ egzekucyjny sytuacji finansowej Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S.
Pismem z 11 grudnia 2019 r. wierzyciel przekazał kopie postanowień o umorzeniu w całości kosztów egzekucyjnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego p. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego W. dotyczących analogicznych spraw z wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. poinformował organ egzekucyjny, iż jak wynika z dotychczasowej praktyki koszty egzekucyjne, które obciążały wierzyciela działającego jako jednostka budżetowa finansowana z budżetu Samorządu Województwa [...] były umarzane w całości przez naczelników urzędów skarbowych na podstawie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Wierzyciel ponadto wskazał, iż na realizację działań wynikających z ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy otrzymuje środki z budżetu samorządu, w ramach których pokrywane są również wydatki administracyjne związane z funkcjonowaniem jednostki. Wierzyciel realizuje zadania, które są ściśle określone w ustawie i nie podejmuje żadnych działań dla osiągnięcia zysku. Jednocześnie wierzyciel nie posiada dodatkowych źródeł finansowania, z których mogłyby zostać pokryte koszty egzekucyjne. Ponadto wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada kompetencji w zakresie samodzielnego decydowania o przeznaczeniu i wysokości wydatkowanych środków, w tym również takich, które mogłyby zostać zabezpieczone na poczet kosztów egzekucyjnych. Gospodarowanie finansami następuje w oparciu o plan finansowy przyjęty uchwałą Sejmiku Województwa Z., w ramach którego nie były zabezpieczone środki na finansowanie kosztów egzekucyjnych, jak i projekt budżetu przyjęty na 2020 r. również nie przewiduje takiego rodzaju wydatków.
Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 31.434,26 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o.
Na powyższe postanowienie Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego. W treści zażalenia wskazał, że za uwzględnieniem wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych przemawia publicznoprawny charakter zobowiązania, prowadzona przez Urząd Pracy w S. działalność służąca interesowi publicznemu, która jest finansowana ze środków publicznych oraz bezskuteczność egzekucji, jak również fakt, że ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowoduje niewspółmierne wydatki egzekucyjne dla wierzyciela. Ponadto wierzyciel zakwestionował zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych związanych z zajęciem rachunku bankowego oraz opłatą manipulacyjną. W tym zakresie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14. Zdaniem wierzyciela organy stosujące prawo, w nawiązaniu do realiów danej sprawy, muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych we wskazanym wyroku. Wierzyciel podkreślił również fakt, iż nie wyegzekwowano od zobowiązanego żadnej kwoty, podczas gdy opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Ponadto zdaniem wierzyciela, zajęcie rachunków bankowych nie należy do kosztownych oraz czasochłonnych czynności egzekucyjnych.
Wskazanym na wstępie postanowieniem z [..] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Oceniając wystąpienie w sprawie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, wskazał, że przesłanka zawarta w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. dotyczy jedynie sytuacji zobowiązanego, a nie wierzyciela, w konsekwencji czego wierzyciel egzekucyjny w ogóle nie może występować z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych na tej podstawie.
Odnosząc się do przesłanki z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., tj. ważnego interesu publicznego, organ podkreślił, że przesłanka "ważnego interesu publicznego", o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., nie odnosi się do sfery działalności instytucji publicznej, lecz do zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych". Przez "interes publiczny" należy rozumieć nakaz postępowania w sposób respektujący wartości wspólne dla całego społeczeństwa. Ustawodawca nadał kosztom egzekucyjnym szczególne znaczenie, gdyż z kwot uzyskanych z egzekucji, to koszty egzekucyjne pokrywane są w pierwszej kolejności. Z tego względu, w ocenie organu, podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność bezskuteczności egzekucji nie przemawia za uwzględnieniem wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, gdyż to właśnie z powodu umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec majątku dłużnika doszło do powstania kosztów postępowania egzekucyjnego i obciążenia nimi wierzyciela. Do powstania obowiązku zapłaty kosztów egzekucyjnych nie doszło na skutek nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było przewidzieć. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zauważył ponadto, że w interesie publicznym leży dążenie przez organy państwa do sprawiedliwego traktowania wszystkich jego obywateli, jak i podmiotów prawa, co oznacza także sprawiedliwość w ponoszeniu obciążeń publicznoprawnych. Umorzenie kosztów egzekucyjnych w stanie faktycznym sprawy w oparciu o przesłankę ważnego interesu publicznego prowadziłoby do sytuacji uprzywilejowania Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. w stosunku do innych samorządowych jednostek organizacyjnych stanowiących jednostki budżetowe, które zobowiązane są do zapłaty kosztów egzekucyjnych.
W ocenie organu II instancji słusznie Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] wystąpił do wierzyciela z żądaniem przedstawienia informacji o aktualnym stanie finansowym i zasadnie poszukiwał informacji w tym zakresie w oparciu o dane powszechnie dostępne, w tym uchwałę Regionalnej Izby Obrachunkowej w S. z 10 kwietnia 2019 r. Nr [...] w sprawie wydania opinii o przedłożonym przez Zarząd sprawozdaniu z wykonania budżetu Województwa Zachodniopomorskiego za 2018 rok. Analiza sprawozdania z wykonania budżetu Województwa Zachodniopomorskiego przez Regionalną Izbę Obrachunkową nie wykazała wystąpienia przekroczenia kwot planowanych wydatków w rozmiarze mogącym skutkować naruszeniem dyscypliny finansów publicznych, ani wystąpienia zobowiązań wymagalnych na koniec roku budżetowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego [..] uwzględnił również treść uchwały Regionalnej Izby Obrachunkowej w S. z dnia [...] nr [...] w sprawie wydania opinii o sprawozdaniu z wykonania budżetu Województwa [...] za 2019 rok wraz z informacją o stanie mienia, w której skład orzekający Regionalnej Izby Obrachunkowej w S. pozytywnie zaopiniował sprawozdanie z wykonania budżetu Województwa [...] za 2019 rok.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zgromadzone z inicjatywy organu egzekucyjnego dowody i informacje stanowią zaprzeczenie wystąpienia w rozpatrywanej sprawie zarówno przesłanki ważnego interesu publicznego, jak i braku gospodarczego uzasadnienia obciążenia wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów egzekucyjnych.
Uzasadniając następnie brak wystąpienia w sprawie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art. 64 § 2 pkt 3 u.p.e.a., organ II instancji zaznaczył, że organ egzekucyjny nie prowadzi postępowania w przedmiocie przymusowego wyegzekwowania od wierzyciela nałożonych na niego kosztów postępowania egzekucyjnego, wobec czego nie można stwierdzić, iż ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowoduje powstanie niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych.
Odnosząc się natomiast do argumentacji zawartej w zażaleniu, w której wierzyciel zakwestionował wysokość, jak i zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych związanych z zajęciem rachunku bankowego oraz opłatą manipulacyjną, organ stanął na stanowisku, iż twierdzenia te mogą służyć do wykazania okoliczności, które mają istotne znaczenie dla ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela. Tymczasem w toku postępowania o umorzenie kosztów egzekucyjnych nie można kwestionować i weryfikować wysokości tychże kosztów, gdyż takie postępowanie zostało już ostatecznie zakończone postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...].
Ze skargą na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wystąpił Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z [...] oraz o zasądzenie na swą rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz nierozpatrzenie wszystkich okoliczności mających znaczenie w sprawie, pozwalających na dojście do prawdy obiektywnej oraz art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zasady pogłębiania zaufania do organów administracji oraz zasady przestrzegania utrwalonych praktyk rozstrzygania spraw, a w konsekwencji naruszenie:
2. art. 64e § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie;
3. art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że nie zachodzi przesłanka ważnego interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych;
4. art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że nie zachodzi przesłanka powstania niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych przemawiająca za umorzeniem kosztów egzekucyjnych;
5. art. 64e § 2 pkt 1 w zw. z art. 64e § 3 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie, skutkujące przyjęciem, że nie zachodzi przesłanka gospodarczo nieuzasadnionego obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi przemawiająca za umorzeniem kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu skargi wierzyciel powtórzył argumentację zawartą w zażaleniu na postanowienie organu I instancji, zwracając uwagę na publicznoprawny charakter zobowiązania, bezskuteczność egzekucji oraz prowadzoną przez siebie działalność służącą interesowi publicznemu, która jest finansowana ze środków publicznych. Ponownie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, który - w jego ocenie - jest nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. Podkreślił również, że organy administracji, pomimo posiadania informacji o orzeczeniach o umorzeniu kosztów egzekucyjnych wydanych w analogicznych sprawach, całkowicie odstąpiły od stosowania zasady utrwalonych praktyk rozstrzygania, nie odnosząc się przy tym do wskazanych przez skarżącego postanowień innych organów.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty uznać należy za zasadne.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z kolei stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Po myśli zaś art. 135 p.p.s.a. sąd administracyjny jest uprawniony do badania legalności wszelkich aktów lub czynności w granicach sprawy.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...] o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 31.434,26 zł powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec A Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego z [...] Nr [...] obejmującego należności z tytułu zwrotu dofinansowania w wysokości 460.000 zł, którymi obciążono stronę skarżącą jako wierzyciela egzekwowanej należności.
Podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.)- dalej: u.p.e.a.
Zgodnie z treścią art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W myśl § 2 przywołanego przepisu koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Ponadto stosownie do treści art. 64e § 3 u.p.e.a. koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione. Na postanowienie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych służy zażalenie zobowiązanemu i wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym (art. 64e § 5 u.p.e.a.).
Powyżej przywołany przepis reguluje przesłanki, których zaistnienie daje organowi egzekucyjnemu możliwość podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia należnych mu kosztów egzekucyjnych. Przy czym, co wymaga podkreślenia katalog tych przesłanek jest katalogiem zamkniętym, a każda z nich posiada samodzielny byt, co oznacza, iż wystąpienie choćby jednej z tych przesłanek upoważnia organ egzekucyjny do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu powstałych kosztów egzekucyjnych. Należy również wskazać, że rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie art. 64e u.p.e.a. ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę zwrot "organ egzekucyjny może umorzyć". Powyższe oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Pamiętać należy jednak, że tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia.
W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano zasadność umorzenia powstałych kosztów egzekucyjnych w oparciu o przesłankę ważnego interesu publicznego (art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.) Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w S. wywodzi z charakteru, jak i wagi realizowanych przezeń ustawowych obowiązków, jak również z faktu braku odpowiednich środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów bezskutecznego postępowania egzekucyjnego. Ponadto odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 wskazał na konieczność zachowania przez organy egzekucyjne racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych, a czynnościami podjętymi przez organy egzekucyjne.
Wobec powyższego wskazać należy, że organy obu instancji dokonując wykładni pojęciowej "interesu publicznego" prawidłowo podkreśliły, że chodzi w tym wypadku o respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie nadmierne i nieuzasadnione w konkretnym przypadku obciążenie kosztami Skarbu Państwa.
Z drugiej zaś strony określenie "gospodarcze uzasadnienie" nie może być utożsamiane z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności udzielenia ulgi. Wystąpienie przesłanki gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi odnosi się do sytuacji finansowej wierzyciela, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy wierzyciel znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków np. upadłości lub likwidacji podmiotu. Tym samym kierunkową dyrektywą interpretacyjną przy stosowaniu powyższej przesłanki powinno pozostać uznanie wyjątkowości instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych, a jej zastosowanie winno być uzależnione od wystąpienia szczególnie ważnych i uzasadnionych, również z punktu widzenia obiektywnych kryteriów, powodów, które mogłyby być uznane za "ważny interes publiczny" (por. wyrok NSA z 14 września 2018 r., II FSK 1081/18; wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 listopada 2015 r., I SA/Kr 1467/15; wyrok WSA w Gdańsku z 5 marca 2013 r., I SA/Gd 1424/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.cbois.nsa.gov.pl dalej "CBOSA").
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy sąd za niezasadną uznał argumentację strony skarżącej, co do braku odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania egzekucyjnego, popieraną formą organizacyjno- prawną jej jako samorządowej jednostki organizacyjnej finansowanej ze budżetu Samorządu Województwa Zachodniopomorskiego działającej w oparciu o sporządzany co rocznie plan finansowy, który nie obejmuje dodatkowych, nieprzewidzianych wydatków, między innymi takich jak koszty postępowania egzekucyjnego. W powyższym zakresie sąd podziela stanowisko organów egzekucyjnych, że każdy wierzyciel kierujący tytuły wykonawcze do realizacji organowi egzekucyjnemu, winien mieć świadomość, że w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego i braku możliwości uregulowania kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego, zostanie obciążony tymi kosztami i powinien zabezpieczyć środki pozwalające na ewentualne pokrycie tych kosztów.
Jako argument przemawiający za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie może zostać uznana podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność, iż jest ona jednostką samorządu terytorialnego i jednostką sektora finansów publicznych, do którego należy wykonywanie zadań publicznych w zakresie polityki rynku pracy i rozwoju zasobów ludzkich o których mowa w ustawie z 20 kwietnia 2000 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym, ustawodawca, poza wyłączeniem określonym w art. 64c §4d u.p.e.a., niemającym zastosowanie w niniejszej sprawie, nie wprowadził jakichkolwiek innych, przedmiotowych ani podmiotowych zwolnień, które stanowiłyby podstawę do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych wierzyciela będącego jednostką samorządową finansowaną ze środków budżetu samorządu. A skoro tak, to sama okoliczność, że wierzyciel jest wojewódzką samorządową jednostką organizacyjną finansowaną ze budżetu Samorządu Województwa [...] nie może być postrzegany jako wystąpienie ważnego interesu publicznego. Tym bardziej, że w egzekucji administracyjnej, co do zasady wierzyciel jest podmiotem publicznym spełniającym określone funkcje społeczne, a mimo to ustawodawca zawarł obowiązek obciążenia go kosztami.
Bez wpływu na zasadność skargi pozostają również argumenty strony skarżącej, co do charakteru, jak i wagi realizowanych przezeń ustawowych obowiązków. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym przesłanki ważnego interesu publicznego nie można oceniać z perspektywy funkcji społecznych spełnianych przez podmiot, na wniosek którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Zawarta w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. przesłanka odnosi się nie tyle do sfery działalności publicznej, lecz do zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. (por. wyrok NSA z 14 września 2018 r., II FSK 1081/18; wyrok WSA we Wrocławiu z 5 grudnia 2018 r., III SA/Wr 374/18; dostępne w CBOSA). W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą skargę nie ulega wątpliwości, że strona skarżąca wykonuje nałożone na nią w ustawie z 20 kwietnia 2000 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zadania publiczne. Jednakże jak słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, przyjęcie stanowiska skarżącej, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny, wywodzony z formy organizacyjno-prawnej wierzyciela jako instytucji publicznej oraz wagi zadań przezeń realizowanych, prowadziłoby w istocie, do przyjęcia, że przesłanka ta występuje w każdej sprawie z udziałem instytucji publicznoprawnej i prowadziłoby do konieczności umarzania kosztów egzekucyjnych w każdej analogicznej sprawie. Tymczasem, jak już wcześniej wskazano w przepisach u.p.e.a. (poza wyjątkiem określonym w art. 64c 4d u.p.e.a) brak jest generalnego zwolnienia od kosztów egzekucyjnych dla instytucji publicznych. Wręcz przeciwnie, z art. 64c § 4 u.p.e.a. należy wywieść zasadę ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela niezależnie od tego kim jest i jak istotne działania publiczne wykonuje, jeżeli koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.
Zgodzić natomiast należy się ze stroną skarżącą, że organy egzekucyjne rozpoznając złożony wniosek o umorzenie oraz wniesione zażalenie od negatywnego rozstrzygnięcia organu I instancji zaniechały pełnego ustalenia istnienia przesłanek udzielenia wnioskowanej ulgi.
Zauważyć bowiem należy, że strona skarżącą zarówno w toku prowadzonego postępowania, jak we wniesionej skardze odwoływała się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016r., SK 31/14 oraz wyjaśnień Ministerstwa Finansów zawartych w piśmie z dnia 20 lutego 2018 r., jako okoliczności, które w jej ocenie należy uwzględnić przy rozpoznawaniu jej żądania zawartego we wniosku o umorzenie powstałych kosztów egzekucyjnych. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości), tak jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.
W rozstrzyganej sprawie sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2019 roku w sprawie II FSK 3498/18 (Lex nr 2653596), że przywołany fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi niewątpliwie argument do rozważenia za istnieniem ważnego interesu publicznego, a już na pewno wprost odnosi się do przesłanki określonej w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., której możliwość wystąpienia na gruncie niniejszego stanu faktycznego organy egzekucyjne z góry wyłączyły, a co za tym idzie pominęły ewentualny wpływ wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14 na zasadność żądania skarżącego o umorzenie powstałych kosztów egzekucyjnych.
Sądowi znane jest stanowisko sądów administracyjnych, co do odrębności postępowań w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych oraz udzielenia ulgi w spłacie tych kosztów (por. wyrok WSA w Olsztynie z 20 listopada 2019 r., I SA/Ol 631/19; dostępny w CBOSA). Niemniej jednak mając na uwadze wysokość powstałych w niniejszej sprawie kosztów egzekucyjnych, obliczonych na podstawie przepisów, których zgodność z Konstytucją RP została zakwestionowana, charakter dokonanych przez organ egzekucyjny czynności, nakład pracy z nimi związany oraz całkowitą bezskuteczność egzekucji, w ocenie sądu koniecznym jest uprzednie rozważenie przez organy egzekucyjne powyższej kwestii podczas rozpatrywania przedmiotowego wniosku. Zasadność powyższego stanowiska znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie uznaje się, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ, w ramach przesłanki ważnego interesu publicznego, powinien również zbadać (pomimo, że ustawodawca nie powiązał kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji z jego efektywnością oraz realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego), czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną do ich poniesienia. Co więcej, skoro do obliczenia należności tytułem powstałych kosztów egzekucyjnych doszło na podstawie art. 64 u.p.e.a., tj. przepisów niezawierających stawki maksymalnej opłat za czynności czy opłat manipulacyjnych, zaś przepisy w tym brzmieniu Trybunał Konstytucyjny uznał za naruszające lub mogące naruszać Konstytucję ze wskazaniem warunków prowadzących do takiego naruszenia, a organ władzy ustawodawczej wyroku tego nie wykonał, to tym samym ważnym interesem publicznym, o którym mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. staje się uszanowanie, respektowanie orzeczenia Trybunału, a tym samym i samej Konstytucji RP (por. wyrok WSA w Krakowie z 11stycznia 2017 r., I SA/Kr 1291/16; w wyrok NSA z 28 lutego 2019 r., II FSK 3498/18; wyrok WSA w Łodzi z 21 lutego 2020 r. III SA/Łd 968/19, wyrok WSA w Gdańsku z 16 kwietnia 2020 r. I SA/Gd 2250/19 dostępne w CBOSA).
Ponownie rozpoznają sprawę, organy zobowiązane będą uwzględnić stanowisko sądu i rozważyć czy wyliczone koszty egzekucyjne, z uwagi na ich wysokość, nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę skarżącą, co mogłoby uzasadniać ich umorzenie w części przekraczającej racjonalnie uzasadnioną ich wysokość.
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. Z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji . O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art 205 § 1 p.p.s.a.
d.j.