I GSK 186/17

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Artur Adamiec (spr.) Protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Po 880/16 w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie określenia kwoty długu celnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 listopada 2016 roku, sygn. akt III SA/Po 880/16 oddalił skargę W. P. ( dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] maja 2016 roku nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie określenia kwoty długu celnego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], na podstawie art. 243 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa"), art. 262 i art. 265² pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. – Kodeks celny (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., poz. 802 z późn. zm.; dalej: "Kodeks celny"), art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), odmówił W. P. wznowienia postępowania celnego zakończonego decyzją ostateczną tego organu z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. orzekł co do kwoty długu celnego i wezwał W. P. do uiszczenia uzupełniającej kwoty cła w wysokości 31.266,90 zł oraz odsetek wyrównawczych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 stycznia 2013r., sygn. akt III SA/Po 707/12, oddalił skargę W. P. na w/w decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2012 roku.

Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. W. P. złożył na podstawie art. 240 § 1 pkt. 1 i 5 Ordynacji podatkowej wniosek o wznowienie postępowania celnego zakończonego wskazaną decyzją Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2012 r., podnosząc, że decyzja ta została wydana na podstawie dokumentu sfałszowanego. Jako nowy dowód w sprawie strona przedłożyła opinię eksperta z dziedziny ekspertyzy pisma i dokumentów. Wnioskodawca podkreślił, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 265² pkt 2 Kodeksu celnego. Dług celny w niniejszej sprawie powstał w 1998 r., a decyzja ostateczna została wydana w 2012 r., zatem zastosowanie wskazanego przepisu prowadziłoby do nielogicznego i nie dającego się racjonalnie uzasadnić wniosku, że możliwość wznowienia postępowania została wyłączona, zanim stało się możliwe wystąpienie z wnioskiem o wznowienie postępowania, a więc zanim sprawa została ostatecznie zakończona. Termin trzyletni, o którym mowa w ww. przepisie należy liczyć od dnia prawomocnego (ostatecznego) zakończenia postępowania, a nie od zdarzenia, które nastąpiło przed zamknięciem normalnego toku procedowania. Inny sposób rozumienia tego przepisu prowadzi do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP.

Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu odmawiając wznowienia postępowania stwierdził, że 3-letni termin, w którym strona mogła złożyć wniosek o wznowienie postępowania celnego zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. został przekroczony. Przepis art. 265² pkt 2 Kodeksu celnego podlega bezpośredniemu zastosowaniu w niniejszej sprawie. Przepis ten chroni w sposób obiektywny zarówno interes władzy publicznej, jak i podatnika.

Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając zawarte w niej ustalenia faktyczne i rozważania prawne dotyczące 3 -letniego terminu z art. 265² pkt. 1 Kodeksu celnego.

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę W. P. na powyższą decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się w pierwszym rzędzie do rozstrzygnięcia, jaki charakter prawny ma trzyletni termin określony w art. 265² pkt 2 Kodeksu celnego oraz jakie skutki prawne (procesowe) powoduje jego upływ. Nie ulega bowiem wątpliwości, że ten przepis miał bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie. Stanowi on, że jeżeli upłynęły trzy lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wznawia postępowania. Sąd wskazał, że powyższy przepis ma charakter szczególny, zawierający samodzielne uregulowanie, wyłączające w zakresie nim objętym stosowanie przepisów działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), do którego odnośnie spraw celnych odsyła art. 265² Kodeksu celnego. Pogląd taki był wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1461/04, wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I GSK 144/08, wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 370/09, CBOSA). Trzyletni termin uregulowany w art. 2652 Kodeksu celnego jest przy tym terminem nieprzywracalnym, co wynika wprost z treści art. 11 Kodeksu celnego (zob. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 488/09, CBOSA). Wskazał należy również, że przepis art. 2652 Kodeksu celnego odnosi się do wszelkich decyzji wydanych przez organy celne, bez względu na przedmiot rozstrzygnięcia decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt I GSK 698/07, CBOSA).

Sąd I instancji stwierdził, że dług celny w niniejszej sprawie powstał w dniu [...] grudnia 1998 roku. Okoliczność ta nie była kwestionowana przez stronę skarżącą. Złożenie przez skarżącego wniosku o wznowienie postępowania pismem z dnia [...] stycznia 2016 r., w kontekście powyższych rozważań, słusznie zatem uznano za spóźnione. Możliwość wszczęcia takiego postępowania istniała wyłącznie do dnia [...] grudnia 2001 roku. Sąd podkreślił, że w świetle przytoczonych przepisów upływ omawianego terminu musi powodować wydanie przez organ decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o wznowienie postępowania (zob. m. in. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I GSK 794/14, CBOSA). Na tym wstępnym etapie postępowania nie bada się, czy rzeczywiście istniały jakiekolwiek przesłanki do wznowienia postępowania. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest wyłącznie decyzja o odmowie wszczęcia postępowania. Organy celne, wobec upływu trzyletniego okresu od dnia powstania długu celnego, nie mogły merytorycznie załatwić wniosku skarżącego, ograniczając się jedynie do stwierdzenia niedopuszczalności wszczęcia objętego wnioskiem postępowania.

Od powyższego wyroku skarżący wniósł skargę kasacyjną domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Wyrokowi Sądu I instancji skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze oraz kwestii prawnych wynikających z zarzutów skarżącego, stawianych decyzji administracyjnej w pkt. 1-3 skargi, co stanowi brak wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie powyższego zarzutu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Skarżąca kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania t.j. art.141 § 4 p.p.s.a. w myśl którego uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku sądu administracyjnego I instancji, gdy chodzi o analizę przedstawionych w nim argumentów, nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia, co prowadzi do wniosku, że Sąd I instancji uczynił zadość obowiązkowi sporządzenia uzasadnienia w sposób uwzględniający konsekwencje wynikające z towarzyszącej uzasadnieniu każdego orzeczenia sądowego funkcji kontroli trafności wydanego rozstrzygnięcia. W tej mierze - co wymaga szczególnego podkreślenia w kontekście powyżej już przedstawionych uwag - zupełnie inną kwestią jest natomiast siła przekonywania zawartych w nim argumentów, co prowadzi do wniosku, że brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa - którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych - czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., albowiem poprzez zarzut naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np.: wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13, wyrok NSA z 8 sierpnia 2019 r., sygn.. akt II GSK 690/17- publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej upatruje w nieodniesieniu się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi. W tym kontekście, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jedynie niezajęcie przez Sąd pierwszej instancji stanowiska co do zarzutów mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, może prowadzić do stwierdzenia, że doszło do istotnego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., co z kolei mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku z tego powodu (porównaj m.in. wyrok NSA z 17 maja 2019 r. II OSK 1683/17, LEX nr 2679273). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie do takiego uchybienia nie doszło. Jednocześnie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wzorcowi formalnemu nakreślonemu w art. 141 § 4 p.p.s.a., pozwalając na odtworzenie toku myślowego sądu oraz kontrolę instancyjną orzeczenia. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. można uznać za usprawiedliwiony w sytuacji, gdy skarżący wykaże, iż sąd nie wyjaśnił w sposób adekwatny do celu, jaki wynika z tego przepisu, zastosowania przez organy przepisów prawa. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. można kwestionować kompletność elementów uzasadnienia, a nie jego prawidłowość merytoryczną. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi o naruszeniu przez sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia: 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2243/11; 20 marca 2013 r. sygn. akt II FSK 2230/13; 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt I GSK 95/12).

W rozstrzyganej sprawie, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, istota sporu sprowadzała się w pierwszym rzędzie do rozstrzygnięcia, jaki charakter prawny ma trzyletni termin określony w art. 265² pkt 2 Kodeksu celnego oraz jakie skutki prawne (procesowe) powoduje jego upływ. Sąd prawidłowo stwierdził, że przepis ten ma charakter szczególny, zawierający samodzielne uregulowanie, wyłączające w zakresie nim objętym stosowanie przepisów działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), do którego odnośnie spraw celnych odsyła art. 262 Kodeksu celnego. Zasadnie jednocześnie podkreślił, że pogląd taki był wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1461/04, wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2008 r., sygn. akt I GSK 144/08, wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 370/09, CBOSA). Słusznie wskazał, że trzyletni termin uregulowany w art. 265² Kodeksu celnego jest przy tym terminem nieprzywracalnym, co wynika wprost z treści art. 11 Kodeksu celnego (zob. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I GSK 488/09, CBOSA), a zatem jego upływ ( co miało miejsce w rozstrzyganej sprawie) musi powodować wydanie przez organ decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o wznowienie postępowania. Z tych względów Sąd I instancji słusznie uznał zarzuty podniesione w skardze za niezasadne z powodu braku akceptacji proponowanej przez skarżącego wykładni art. 265² Kodeksu celnego.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.