I GSK 1708/24

I GSK 1708/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Sobocha-Holc /przewodniczący/
Jacek Surmacz
Joanna Salachna /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2736/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-05-23
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 59 § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. NSA Jacek Surmacz po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 2736/23 w sprawie ze skargi R. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 11 października 2023 r. nr 1401-IEE3.7192.162.2023.7.JO w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 2736/23 oddalił skargę R. N. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: organ) z dnia 11 października 2023 r., nr 1401-IEE3.7192.162.2023.7.JO w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
a) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie naruszało art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.; w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 roku) poprzez jego niezastosowanie, mimo że egzekucja była bezskuteczna i oczywistym było, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co doprowadziło do błędnego oddalenia skargi, mimo że WSA na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. powinien uchylić postanowienie oraz na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. powinien umorzyć postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...];
b) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie naruszało art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, mimo że egzekucja prowadzona na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] prowadzona jest w sposób uciążliwy dla skarżącego, tj. postępowania trwają ok. 14 lat i są nadal w toku, mimo że prowadzona egzekucja była bezskuteczna i oczywistym było, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, co doprowadziło do błędnego oddalenia skargi, mimo że WSA na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. powinien uchylić postanowienie oraz na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. powinien umorzyć postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...];
c) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie naruszało art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i poprzez brak gruntownego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy w celu zbadania czy skarżący posiada majątek przewyższający koszty egzekucyjne, mimo iż ustalenia te nie powinny być oderwane od realnych możliwości zaspokojenia z rzekomo ustalonego majątku skarżącego, co doprowadziło do błędnego oddalenia skargi, mimo że WSA na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. powinien uchylić postanowienie oraz na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. powinien umorzyć postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...];
d) art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżone postanowienie naruszało art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie i niedokonanie umorzenia postępowań egzekucyjnych i prowadzenie ich przewlekle, przez ok. 14 lat, a więc wbrew zasadzie szybkości postępowania, która ma odpowiednie zastosowanie w egzekucji administracyjnej, a stwierdzenie przewlekłości postępowania, jednoznacznie potwierdza zaistnienie wyżej wskazanych okoliczności, co doprowadziło do błędnego oddalenia skargi, mimo że WSA na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. powinien uchylić postanowienie oraz na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. powinien umorzyć postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wniesiono też o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Skarżący zrzekł się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zaznaczenia wymaga, że zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA.
Skarga kasacyjna, co wynika expressis verbis z jej petitum, została w rozpoznawanej sprawie oparta wyłącznie na zarzutach naruszenia prawa procesowego. W kontekście zgłoszonych zarzutów oraz sposobu w jaki je uzasadniono wskazania wymaga, że według art. 174 pkt 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. O skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje każde im uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez wpływ, o którym mowa należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem przepisom postępowania stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że skarga kasacyjna poza tym, że ma czynić zadość wymaganiom przypisanym dla każdego pisma procesowego, powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać zarówno z przedstawieniem na czym konkretnie w danej sprawie naruszenie polegało, jak i z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy (zapadłe rozstrzygnięcie).
Mając na uwadze powyższe wyjaśnienia uznać należało, że skarga kasacyjna w sprawie niniejszej nie czyni zadość powyżej przedstawionym wymogom. W tym względzie wskazać trzeba, że treść uzasadnienia zawiera powielenie treści zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej, rozbudowane o przytoczone fragmenty kilku orzeczeń sądów administracyjnych oraz poglądów doktryny. Zaznaczyć wypada, że autor skargi kasacyjnej w uzasadnieniu przedstawia jedynie swoje polemiczne stanowisko w stosunku do zapadłego rozstrzygnięcia, a i to mające charakter dosyć ogólny, nieuwzgledniający realiów przedmiotowej sprawy. Oprócz tego brak jest - jak wcześniej wskazano - obligatoryjnego elementu skargi, mianowicie jakiejkolwiek próby wykazania istotności wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Nie może go zastępować ogólnikowe twierdzenie zawarte w petitum skargi, że wskazywane uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
W takim stanie zarzuty kasacyjne nie mogły być skuteczne z przyczyn formalnych. Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał także dodatkowe wskazania dotyczące wadliwości merytorycznej konstrukcji zgłoszonych zarzutów. Mianowicie, skarżący kasacyjnie zupełnie pominął charakter kluczowego w sprawie przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Użyte w nim sformułowanie "może być umorzone" wskazuje na uprawnienie (a nie obowiązek) organu, które może (ale nie musi) być zrealizowane pod warunkiem stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (zob. także np. wyroki NSA: z 24 kwietnia 2025 r., III FSK 1445/23; 5 lutego 2025 r., I GSK 1162/21; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej powoływane tamże). Zastosowanie omawianej regulacji wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone (v. wyrok NSA z 5 lutego 2025 r., I GSK 1327/21; podobnie w wyroku NSA z 28 września 2023 r., III FSK 476/23). Ponadto, w odniesieniu do konstrukcji pierwszych dwóch zarzutów, zauważyć wypada, że w ramach postanowienia, którego ramy wyznacza art. 59 § 2 u.p.e.a. organ nie jest zobowiązany ani uprawniony do czynienia ustaleń w zakresie skuteczności prowadzonej egzekucji jako takiej; ma jedynie ustalić, czy możliwe jest uzyskanie w toku prowadzanej egzekucji kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (tak m.in. w wyrokach NSA: 30 stycznia 2025 r., III FSK 995/23; z 3 lipca 2024 r., III FSK 914/23).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 182 § 2 w zw. z art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.