I GSK 1651/20

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 411/20 w sprawie ze skargi "K" Sp. z o.o. w K na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Naczelnik M Urzędu Skarbowego w K (dalej NMUS) prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej A sp. z o.o. w likwidacji z wniosku wielu wierzycieli administracyjnych i cywilnych m.in. K sp. z o.o. z siedzibą w K. NMUS postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] obciążył tego wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 4468,82 zł. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K (dalej DIAS) postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NMUS z dnia [...] grudnia 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 12 czerwca 2019 r. I SA/Kr 492/19, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

NMUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy wydał postanowienie z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], którym określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie 4035,34 zł. DIAS postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie NMUS.

Wyrokiem z dnia 29 lipca 2020 r. I SA/Kr 411/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi K Sp. z o.o. w K na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniesionej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K zarzucono:

I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: p.p.s.a., tj. naruszenie:

1/ art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a. i 151 p.p.s.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli przepisów zastosowanych przez organ tj. art.64 § 1 pkt 4 i 6 ustawy z dnia z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1438), dalej: u.p.e.a., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Naruszenie to miało istotny wpływ wynik sprawy, gdyż dostrzeżenie przez Sąd uchybień skutkowało uwzględnieniem skargi skarżącej, gdy przy prawidłowej kontroli skargę należało oddalić,

2/ art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że organ nie uwzględnił oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 492/19, a dotyczących wysokości ponoszonych przez wierzyciela opłat za dokonanie czynności egzekucyjnych, gdy należało przyjąć, że organ zastosował się do wytycznych zawartych wyroku o którym mowa wyżej, a więc uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 2016 r. sygn. akt SK 31/14 i przytoczył argumenty przemawiające za poniesionym nakładem pracy przez organ egzekucyjny,

3/ art. 141 § 4 p.p.s.a. zdanie drugie poprzez błędne udzielenie wskazań co do dalszego postępowania, sprzecznych z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, przez uznanie, że organ egzekucyjny powinien ograniczyć ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych do niebudzących wątpliwości wydatków, a więc kosztów poniesionych w ramach oznaczonego postępowania egzekucyjnego, gdy należało przyjąć, że przy wyznaczaniu opłat nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza, a określenie danin powinno nastąpić w wysokości procentowej, gdyż opłaty te nie muszą odpowiadać poniesionym wydatkom i nie zawsze wiążą się z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego,

4/ art. 6, 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096), dalej: k.p.a., przez obciążenie wierzyciela kosztami w kwocie 4468,82 zł w sytuacji, gdy od dłużnika ściągnięto w wyniku egzekucji tylko 433,38 zł przez co została naruszona zasada praworządności oraz zasada proporcjonalności gdy należało przyjąć, że wyrok Trybunał Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym i nie wyklucza stawek z art. 64 § 1 u.p.e.a., a więc dopuszcza ustalanie kosztów w sposób procentowy.

II. Naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tj. naruszenie: art.64 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a. w związku z wyrokiem Trybunału z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14 poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest ustalenie opłaty egzekucyjnej w kwocie odpowiadającej poniesionym wydatkom, gdy przy dokonaniu prawidłowej wykładni należało przyjąć, że z zaleceń Trybunału Konstytucyjnego jasno wynika dopuszczalność stosowania stawek procentowych jako jednej z metod określania wysokości opłat.

W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie wyroku w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca spółka wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., który stanowi, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od przedstawienia pełnej relacji z przebiegu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Nie był uzasadniony zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a poprzez przyjęcie, że organy nie uwzględniły oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 czerwca 2019 r. I SA/Kr 492/19. Należy podkreślić, że ponieważ wyrok ten nie został zaskarżony, to stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania w nim wyrażone wiązały organy, a co za tym idzie kwestia, czy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w uzasadnieniu tamtego wyroku, stanowiła główne kryterium kontroli nowo wydanych postanowień przez rozpoznający ponownie sprawę Sąd I instancji, a także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną.

W związku z powyższym przypomnieć należy, że w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 czerwca 2019 r. I SA/Kr 492/19, Sąd ten odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, w którym stwierdzono, że przepisy określające wysokość opłaty za czynności egzekucyjne związane z zajęciem "innych wierzytelności" oraz opłaty manipulacyjnej – w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjnej – są niezgodne z Konstytucją. Sąd przywołując argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Trybunału zauważył, że organy ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela na kwotę 4468,82 zł, nie odniosły się w żaden sposób do adekwatności tak ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Sąd wskazał, że ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości oraz, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że przy ponownym ustaleniu wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela na kwotę 4035,34 zł (kwota ta stanowi różnicę pomiędzy ustaloną poprzednio wysokością kosztów egzekucyjnych 4468,82 zł, a wyegzekwowaną od dłużnika kwotą i zaliczoną na koszty egzekucyjne kwotą 433,38 zł), organy nie zastosowały się do powyższych wskazań wyrażonych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 czerwca 2019 r. I SA/Kr 492/19. Nadal bowiem nie zostało wyjaśnione jakie konkretnie koszty (wydatki) organ egzekucyjny poniósł w powiązaniu z konkretnymi czynnościami w postępowaniu egzekucyjnym i jaki nakład pracy organu egzekucyjnego legł u podstaw ustalenia kosztów egzekucyjnych w konkretnej wysokości. Wprawdzie w uzasadnieniu postanowienia organu I instancji powołano się na koszty wysyłki korespondencji, czynności administracyjne takie jak zarejestrowanie poszczególnych tytułów w systemie informatycznym, ustalenie wierzytelności, z których można było dochodzić należności objętych tytułami wykonawczym, próby zajęcia rachunku bankowego i innych wierzytelności pieniężnych oraz poszukiwania majątku zobowiązanego, to jednak organy zupełnie pominęły kwestię, że tożsame czynności były podejmowane w wielu postępowaniach toczących się w stosunku do tego samego dłużnika z wniosków różnych wierzycieli, co skutkowało obciążeniem różnych wierzycieli kosztami egzekucyjnymi wynikającymi z tych samych czynności. W dalszym ciągu nie doszło zatem do wyjaśnienia, czy określone po ponownym rozpoznaniu sprawy koszty egzekucyjne obciążające konkretnego wierzyciela – skarżącą spółkę, pozostają w racjonalnej zależności z czynnościami organów oraz efektywnością egzekucji. Tym samym organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie zastosowały się do przytoczonych wyżej jednoznacznych wskazań zawartych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 czerwca 2019 r. I SA/Kr 492/19 wynikających z oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, prawidłowo zinterpretowanego przez Sąd.

Trafna była w tej sytuacji ocena wyrażona w skarżonym wyroku, że organy z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. nie wykonały zaleceń sformułowanych w wyroku WSA w Krakowie z dnia 12 czerwca 2019 r. I SA/Kr 492/19, bowiem nie powiązały wysokości kosztów egzekucyjnych z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a także nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych w stosunku do stopnia skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu.

Niezasadność zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. (punkt I.2 skargi kasacyjnej) prowadzi do wyrażenia tej samej oceny w stosunku do sformułowanego w punkcie w punkcie I.1 skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia tego samego przepisu w powiązaniu z przepisami art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. i 151 p.p.s.a. Wynikowy charakter tych przepisów w sposób oczywisty oznacza, że wobec naruszenia przez organy art. 153 p.p.s.a., o czym była mowa wyżej, prawidłowe było uchylenie przez Sąd I instancji zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz brak było podstaw do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Słusznie ponadto Sąd I instancji stwierdził, że ustalenie niewspółmiernie wysokich kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, który nie uzyskał z prowadzonej egzekucji żadnych środków, narusza zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.) zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) oraz zasadę zaufania do władzy publicznej i proporcjonalności (art. 8 k.p.a.). Tym samym nie był zasadny zarzut sformułowany w punkcie I.3 skargi kasacyjnej.

Również nie był trafny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (punkt I.4 skargi kasacyjnej), gdyż wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie organu, wskazania co do dalszego postępowania wynikały wprost z oceny prawnej wyrażonej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r, sygn. akt SK 31/14. Nie ma racji skarżący kasacyjnie organ, że z wyroku Trybunału wynika taka wykładnia art.64 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a., która dopuszcza stosowanie stawek procentowych przez odniesienie kosztów egzekucyjnych za zajęcie innej wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej do opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości. Ilość czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny przy egzekucji z nieruchomości, ich znaczny stopień skompilowania i wynikający stąd nakład pracy są niewspółmiernie większe w porównaniu do czynności związanych z zajęciem innej wierzytelności, tak jak w niniejszej sprawie. Są to właściwie czynności nieporównywalne i nie znajduje uzasadnienia, prawnego ani też racjonalnego, stosowanie jako punktu odniesienia przy ustalaniu kosztów za zajęcie wierzytelności, stawki procentowej przewidzianej za zajęcie nieruchomości. Przyjmując w skarżonym wyroku, że organ ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, winien uwzględnić poziom skomplikowania podjętych czynności, nakład pracy i efektywność egzekucji, Sąd dokonał zatem prawidłowej wykładni art.64 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a., wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. SK 31/14, co czyni bezzasadnym zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego (punkt II).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wszystkie zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania jak również prawa materialnego okazały się niezasadne, a zatem skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.