I GSK 162/25

I GSK 162/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Wach /sprawozdawca/
Joanna Wegner
Piotr Pietrasz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Sygn. powiązane
V SA/Wa 286/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-06-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 286/24 w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 listopada 2023 r. nr 1401-IEE3.7192.180.2023.2.[...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika kwoty zajętej wierzytelności oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 czerwca 2024 r., V SA/Wa 286/24 oddalił skargę P. sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 6 listopada 2023 r. nr 1401-IEE3.7192.180.2023.2.BKR w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika kwoty zajętej wierzytelności.
P. sp. z o.o. w W. (dalej: "skarżący kasacyjnie) wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zwrócenia od Organu podatkowego poniesionych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, wg norm prawem przepisanych. Jednocześnie złożono oświadczenie, o zrzeczeniu się rozprawy.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 roku poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), w związku z art. 89 § 1 u.p.e.a. i art. 91 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że w dacie dokonania zajęcia Skarżącą była dłużnikiem A. B. X. Sp. z o.o., a w związku z tym należności z transakcji dokonanych po doręczeniu wskazanych w postanowieniu zawiadomień o zajęciu wierzytelności zobowiązana była przekazać organowi egzekucyjnemu, podczas gdy pismem z 31 sierpnia 2021 r. oraz pismem z 15 października 2021 r. Skarżąca poinformowała, że wszystkie należności zostały uregulowane i nie posiada ona zobowiązania względem A. B. X. sp. z o.o.;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że pomimo braku istnienia stałego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy Skarżącą a dłużnikiem A. B. X. sp. z o.o., zajęciu mogą podlegać wszystkie wierzytelności pomiędzy tymi podmiotami, a powstałe po dacie doręczenia wskazanych w postanowieniu zawiadomień o zajęciu wierzytelności, podczas gdy w dacie zajęcia nie istniał żaden stosunek podstawowy, z którego takie wierzytelności mogłyby powstać w przyszłości;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 71b w związku z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Skarżąca bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy Skarżąca na dzień otrzymania zawiadomienia z dnia 23.08.2021 o nr [...], nie była dłużnikiem zobowiązanego, gdyż wszystkie należności finalnie zostały rozliczone umową cesji wierzytelności z dnia 21.06.2021 r.
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo rażącego naruszenia przez organ przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 77 § 1 w związku z art. 81 k.p.a. poprzez brak zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego, co skutkowało brakiem kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy oraz wydanie postanowienia na podstawie błędnych wniosków,
- art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, brak podjęcia wszelkich możliwych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia na podstawie niedokładnych ustaleń faktycznych, budzącego uzasadnione zastrzeżenia.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Za podstawę wyroku z 5 czerwca 2024 r., V SA/Wa 2814/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. Podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. może się przejawiać w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego. Przepisy postępowania mogą zostać naruszone zarówno przez ich błędną wykładnię, jak i przez niewłaściwe zastosowanie. Należy zatem wskazać w skardze kasacyjnej, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnego przepisu postępowania sądowoadministracyjnego przez wojewódzki sąd administracyjny oraz wykazać istotny wpływ zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, tylko jedynie weryfikuje zasadność postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. O skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. nie decyduje każde im uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez wpływ, o którym mowa należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem przepisom postępowania stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.
Przepisami postępowania sądowoadministracyjnego mającymi zastosowanie w tej sprawie są przepisy p.p.s.a., upea oraz z mocy art. 18 upea przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosowane odpowiednio.
W ramach omawianej podstawy kasacyjnej w pkt II. petitum skargi kasacyjnej zarzucono wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 77 § 1 kpa, art. 81 kpa, art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 8 kpa.
Według art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, w której zarzuty są kierowane wobec zaskarżonego orzeczenia, a nie wobec decyzji ostatecznej. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, w jaki sposób wojewódzki sąd administracyjny naruszył każdy ze wskazanych przepisów kpa, czy przez błędną wykładnię każdego z nich, czy przez niewłaściwe zastosowanie każdego z nich. Skarżący kasacyjnie nie wskazał i nie uzasadnił, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnego przepisu z osobna, oraz nie uzasadnił istnienia hipotetycznego związku przyczynowego pomiędzy naruszaniem każdego z tych przepisów z osobna, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie uzasadnił wystąpienia możliwości odmiennego wyniku sprawy.
Zgodnie z art. 18 upea, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: 1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy 2) w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie określonego przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost albo z pewnymi modyfikacjami, usprawiedliwionymi odmiennością stanu "podciągniętego" pod dyspozycję stosowanego przepisu, bądź na niedopuszczeniu jego stosowania do rozpatrywanego stanu w ogóle. Ta niedopuszczalność może wynikać albo bezpośrednio z treści wchodzących w grę regulacji prawych, albo z tego, że zastosowania danej normy nie dałoby się pogodzić ze specyfiką i odmiennością rozpoznawanego stanu. Należy podkreślić, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji dominuje przede wszystkim interes wierzyciela, natomiast ochrona praw zobowiązanego została uregulowana tak, że stosowanie przepisów kpa jest ograniczone tylko do zagadnień nie uregulowanych w upea, ponieważ przepisy kpa nie mogą modyfikować regulacji specyficznych dla postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 1 pkt 1) i 2) upea, ustawa określa: sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2; prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Natomiast, według art. 17 § 1 upea, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia.
Zgodnie z art. 1 pkt 1) kpa, Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco. Organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej.
Decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji (art. 104 § 1 i 2 kpa). Uregulowane w Rozdziale 2 Zasady ogólne kpa mają zastosowanie w postępowanie przed organami administracji publicznej w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, podobnie jak i przepisy Rozdziału 4 Dowody kpa.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera własne zasady ogólne w art. 7 oraz art. 7a: praworządności; celowości; najmniejszej uciążliwości stosowanego środka egzekucyjnego; obowiązek współpracy wierzyciela, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności. Odmiennie niż w kpa w postępowaniu egzekucyjnym w administracji uregulowany jest ciężar dowodu, który spoczywa na zobowiązanym i tak: Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 upea); Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 upea). To zobowiązany ma przedstawić dowody uzasadniające żądanie. Na organie egzekucyjnym oraz na wierzycielu nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania zobowiązanego, organ egzekucyjny jest obowiązany rozpatrzyć cały materiał dowodowy przedstawiony przez zobowiązanego oraz dokumenty, którymi z urzędu dysponuje, zobowiązany ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia żądania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organy egzekucyjne w prowadzonym postępowaniu stosując środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, stosują środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W toku postępowania stoją na straży praworządności, a ponieważ nie prowadzą postępowania dowodowego nie są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie podejmują też wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, ponieważ nie wydają decyzji, które rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął:
1. w postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanego A. B. X. sp. z o.o. z siedzibą w W. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście zawiadomieniem z 23 sierpnia 2021 r. (doręczonym 27 sierpnia 2021 r. ) dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji u P. sp. z o.o. z siedzibą w W.;
2. organ egzekucyjny zawiadomieniem z 22 kwietnia 2022 r. (doręczonym 28 kwietnia 2022 r.) dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji u P. sp. z o.o. z siedzibą w W.;
3. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa - Śródmieście, postanowieniem z 14 sierpnia 2023 r. określił wysokość nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności, należnej A. B. X. od P. sp. z o.o. jako dłużnika zajętej wierzytelności w wysokości 2.484.383,79 złotych;
4. z dokumentów znajdujących się w aktach rozpatrywanej sprawy wynika bezspornie, że Skarżąca po prawidłowym zajęciu wierzytelności, opatrzonym szczegółowym pouczeniem co do skutków jej nieprzekazania organowi egzekucyjnemu, dokonanym 27 sierpnia 2021 r., środków z tytułu później powstałej wierzytelności – wynikającej z ww. faktur z 13 grudnia 2021 r. - pomimo braku przeszkód prawnych - nie przekazała organowi egzekucyjnemu. Zamiast tego zawarła z A. B. X. umowę odnowienia. Na mocy tej umowy zobowiązanie Skarżącej z tytułu faktur wygasło, a Skarżąca zobowiązała się do spełnia świadczenia pieniężnego z tytułu wystawionego weksla. Tym samym Skarżąca dokonała rozporządzenia zajętą wierzytelnością bez zgody organu egzekucyjnego, co czyni zasadnym twierdzenie organów, że bezpodstawnie uchyliła się od nałożonego na nią obowiązku. Umowa taka, zawarta po zajęciu wierzytelności, stanowi naruszenie zakazu rozporządzania wierzytelnością przez zobowiązanego i nie może czynić bezskutecznym postępowania egzekucyjnego;
5. Skoro Skarżąca - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych - nie przekazała organowi egzekucyjnemu zajętych przez niego wierzytelności (zarówno istniejących w chwili zajęcia, jak i przyszłych), spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Słusznie również uznano, że zachowanie Skarżącej polegające na nieprzekazaniu wierzytelności Naczelnikowi Urzędu Skarbowego nosi znamiona bezpodstawnego uchylania się od wydania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu. Z powołanych względów wydanie postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności w wysokości 2.484.383,79 zł. było uprawnione."
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skarżący kasacyjnie nie podważył ustaleń faktycznych przyjętych przez wojewódzki sąd administracyjny za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob.: uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09).
W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1) p.p.s.a. należy zarzucić wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu naruszenie prawa materialnego tj. przepisu prawa, który jest podstawą prawną decyzji ostatecznej lub miał być taką podstawą przez: błędną jego wykładnię; niewłaściwe zastosowanie; błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (błąd podwójny niezależny) i powiązać ten zarzut z naruszeniem przez wojewódzki sąd administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., które to naruszenie polega na nieuwzględnieniu skargi na decyzję ostateczną skutkiem błędnego nie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.). Naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny prawa materialnego przez jego błędną wykładnię zachodzi wówczas, kiedy sąd zaakceptuje i uzna za prawidłowe mylne rozumienie przez organ administracji publicznej przepisu będącego podstawą prawną decyzji ostatecznej. Natomiast, naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie zachodzi wówczas, kiedy sąd zaakceptuje błąd subsumcji organu administracji publicznej oddalając skargę, lub też zaakceptuje bezzasadne zarzucenie organowi administracji publicznej popełnienie takiego błędu uwzględniając skargę. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, należy wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego – wykazać, że sąd, stosując przepis, popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu z hipotezy normy prawnej zawartej w przepisie prawa.
W skardze kasacyjnej powołując art. 174 pkt 1) p.p.s.a. zarzucono naruszenie
przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku art. 89 § 1 u.p.e.a. i art. 91 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym przyjęciu (...); art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie (...); art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 71b w związku z art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie (...).
Przyjmuje się, że prawo materialne to normy prawne bezpośrednio regulujące stosunki pomiędzy podmiotami prawa, określając przesłanki (fakty) powodujące ich powstanie, zmianę lub wygaśnięcie. Do prawa materialnego zalicza się również normy prawne regulujące określone obowiązki, zakazy lub nakazy i przewidujące określone sankcje za ich nieprzestrzeganie. Inaczej mówiąc, przepisy prawa materialnego to takie, które kształtują sytuację prawną podmiotu.
Zgodnie z art. 89 § 1 upea, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Dokonanie czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, jest uprawnieniem organu egzekucyjnego, jednocześnie przepis ten nakłada na dłużnika zobowiązanego obowiązki, których niewykonanie powoduje określone sankcje.
Według art. 89 § 1 upea, zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Tych przepisów nie naruszył wojewódzki sąd administracyjny akceptując dopuszczalność i prawidłowość zastosowania przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego z art. 89 § 1 upea oraz przyjmując, że zajęcie wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85 zostało dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, tj. 27 sierpnia 2021 r. Wskazana czynność egzekucyjna jest podjętym przez organ egzekucyjny działaniem zmierzającym do zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 upea). Zgodnie z art. 54 § 1 pkt 1) i 2) upea, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Według art. 91 upea, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b. Przepis ten ma zastosowanie, kiedy organ egzekucyjny ustali, że dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty pomimo jej uznania i wymagalności. Pojęcie "uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu" może obejmować swoim zakresem różne stany faktyczne, np. zawarcie przez zobowiązanego oraz dłużnika zajętej wierzytelności umowy o odroczeniu terminu płatności kolejnych rat zajętej wierzytelności; zawarcie umowy odnowienia, na mocy której zobowiązanie dłużnika zajętej wierzytelności wygasa, a dłużnik zobowiązuje się do spełnia świadczenia pieniężnego z tytułu wystawionego weksla. Pojęcie to obejmuje również wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które powstały po dokonaniu zajęcia. Chodzi o przypadki, kiedy po dokonaniu zajęcia dłużnik zajętej wierzytelności i zobowiązany nadal prowadzą współpracę handlową, w ramach której dłużnik zajętej wierzytelności dokonuje zakupów u zobowiązanego i przekazuje mu płatności, zamiast organowi egzekucyjnemu. Ustalenie, że dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu jest ustaleniem z zakresu faktów, które winno być zwalczane zarzutami podniesionymi w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a.
Zgodnie z art. 71b upea, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Odpowiednie stosowanie art. 71b upea, o jakim mowa w art. 91 upea polega na tym, że po ustaleniu "dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna" organ egzekucyjny jest uprawniony (może) zajętą wierzytelność albo część wierzytelności ściągnąć od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Odpowiednie stosowanie art. 71b upea, o jakim mowa w art. 91 upea polega również na tym, że w sytuacji kiedy organ egzekucyjny nie prowadził kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego w trybie art. 71a § 1 upea (Organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego (...), to nie ma zastosowania zdanie drugie art. 71b upea: Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Postanowienie takie organ egzekucyjny wydaje, kiedy w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W postanowieniu organ egzekucyjny określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. To zaś oznacza, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3) p.p.s.a. postanowienie ostateczne wydane w tym trybie podlega kontroli sądowoadministracyjnej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.
Podstawą prawną postanowienia ostatecznego z 6 listopada 2023 r. jest art. 91 upea, ponieważ Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego Warszawa – Śródmieście ustalił, że dłużnik zajętej wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna.
Zarzucając niewłaściwe zastosowanie art. 91upea, skarżący kasacyjnie winien wykazać, że sąd stosując ten przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu z hipotezy normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaakceptował stan faktyczny ustalony przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, którego skarżący kasacyjnie nie podważył skutecznie w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., to ustalenie że dłużnik zajętej wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, jest wiążące. Skarżący kasacyjnie nie wykazał, dlaczego tak ustalony stan faktyczny nie odpowiada hipotezie normy prawnej z art. 91 upea, na czym polega błąd w subsumpcji wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Stawianie Sądowi I instancji zarzutu dotyczącego obu form naruszenia prawa materialnego jest zasadne w przypadku, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone. Skoro nie podważono skutecznie ustaleń faktycznych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2) p.p.s.a., skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy z art. 174 pkt 1) p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.