I GSK 1566/24

I GSK 1566/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Grzelak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
III SA/Kr 314/24 - Wyrok WSA w Krakowie z 2024-06-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Umorzono postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 124 § 3, art. 161 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64f
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1553
art. 1 ust. 26
Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej sprawy ze skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 czerwca 2024 r. sygn. akt III SA/Kr 314/24 w sprawie ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 9 stycznia 2024 r. nr 1201-IEE.7113.2.187.2023.8.BF w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych postanawia: umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 4 czerwca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 314/24, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę A. L. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 9 stycznia 2024 r. w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca.
Pismem z 23 grudnia 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie poinformował, że skarżąca zmarła. Jednocześnie, zgodnie z informacją organu, Dyrektor Oddziału ZUS w Nowym Sączu umorzył z mocy prawa postępowanie egzekucyjne prowadzone względem skarżącej kasacyjnie wskazując na art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.
Urząd Stanu Cywilnego dla m. st. Warszawy, w odpowiedzi na wezwanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przesłał 16 stycznia 2026 r. skrócony akt zgonu skarżącej, z którego wynika, że skarżąca zmarła 21 sierpnia 2025 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie należało umorzyć.
W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, określone w art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W obu tych przypadkach działanie sądu następuje z urzędu.
Zgodnie z treścią art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego (art. 124 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie natomiast do treści art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.
Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego czy też nie.
W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że do spadku nie należą prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki, Warszawa 2005, str. 10, podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, Warszawa 2009, str. 50-51, wyroki SN z 7 kwietnia 2004 r., IV CK 215/03; z 26 marca 2002 r., III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148; a także postanowienie NSA z 11 sierpnia 2015 r., II GSK 1438/14).
W prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego, co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z 18 marca 2011 r., II OSK 524/10).
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 9 stycznia 2024 r. o rozłożeniu na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy powyżej wskazanym rozstrzygnięciem utrzymał w mocy postanowienie z 26 września 2023 r., którym organ pierwszej instancji przychylił się do wniosku skarżącej z 15 września 2022 r. (k. 55 akt administracyjnych) i uwzględniając jej możliwości finansowe wyraził zgodę na rozłożenie na raty zapłaty kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego zgodnie z harmonogramem stanowiącym załącznik do postanowienia (k. 202 akt sądowych).
Jak trafnie wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia był przepis art. 64f w brzmieniu określonym art. 1 ust. 26 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553). Zasadnie bowiem wskazał organ odwoławczy, że, zgodnie z art. 6 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Powołana ustawa weszła w życie 20 lutego 2021 r., a postępowania egzekucyjne wszczęto w latach 2014 – 2016, zatem w sprawie znajdą zastosowanie przepisy dotychczasowe.
Zgodnie z treścią art. 64f ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm.; dalej: u.p.e.a.), organ egzekucyjny, ze względu na ważny interes zobowiązanego, może rozłożyć na raty zapłatę przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych.
Z treści powyżej przywołanego przepisu wynika, że w toku postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty kosztów egzekucyjnych organ analizuje indywidualną sytuację konkretnego zobowiązanego w kontekście wystąpienia ważnego interesu. Sprawdzenie wystąpienia omawianej przesłanki przez organ powoduje konieczność oceny sytuacji określonej osoby, tym samym instytucja rozłożenia na raty jest ściśle powiązana z osobą zobowiązanego.
Jak wynika z samego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, skarżąca wnioskując o rozłożenie na raty kosztów egzekucyjnych wskazała, że nie może ich spłacić jednorazowo podając jednocześnie, iż mogłaby uiszczać raty w wysokości 200 zł. Skarżąca złożyła również oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, w którym opisała swoją sytuację finansową. Po przeanalizowaniu sytuacji skarżącej organ egzekucyjny uwzględnił wniosek skarżącej. Tym samym, w niniejszym postępowaniu ocena przesłanki ważnego interesu analizowana była w oparciu o indywidualną sytuację skarżącej.
W niniejszym postępowaniu przedmiotem zaskarżenia jest orzeczenie w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, a zatem akt administracyjny, który pozostaje w ścisłym związku z osobą skarżącej kasacyjnie, kształtując jej indywidualną sytuację. Akt ten odnosi się bezpośrednio do praw i obowiązków ściśle związanych ze zmarłą skarżącą.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.