I GSK 1543/23

I GSK 1543/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Michał Kowalski
Tomasz Smoleń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1509/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-09-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 33 par. 1 pkt 6, art. 34 par. 4, art. 59 par. 1 pkt 1 i pkt 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 10 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 par. 1, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Smoleń Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 września 2023 r. sygn. akt I SA/Gl 1509/22 w sprawie ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 12 września 2022 r. nr 2401-IEE.711.792.2022.2.DJ w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 26 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1509/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę B. B.
na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach
z 12 września 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu prowadził wobec B. B. postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych z 3 marca 2022 r. obejmujących składki na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń - grudzień 2021. Podstawą wystawienia tych tytułów wykonawczych były złożone przez zobowiązaną deklaracje ubezpieczeniowe.
Zawiadomieniami z 14 marca 2022 organ egzekucyjny zajął rachunek zobowiązanej w SKOK Z. Zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone skarżącej 22 marca 2022 r.
Pismami z 28 marca 2022 r. zobowiązana wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne oraz skargi na czynności egzekucyjne, w których zawarła wniosek
o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z 25 lipca 2022 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie wskazując, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach postanowieniem z 12 września 2022 r., utrzymał postanowienie organu egzekucyjnego w mocy. Wskazując na treść art. 59 § 1 u.p.e.a., stwierdził, że w przedmiotowej sprawie żadna z przesłanek wskazanych w tym przepisie nie zachodzi. Dochodzone należności dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2021, maj 2021 i wrzesień 2021 r., a podstawą wystawienia tych tytułów wykonawczych były złożone przez zobowiązaną deklaracje ubezpieczeniowe. Wystawienie tytułów wykonawczych zostało poprzedzone doręczeniem zobowiązanej upomnienia z 24 stycznia 2022 r., które zobowiązana odebrała osobiście w placówce pocztowej 10 lutego 2022 r.
Zgodnie z art. 24 pkt. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", składki te podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednocześnie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest też wbrew twierdzeniom zobowiązanej właściwym do prowadzenia postępowania egzekucyjnego i stosowania środków egzekucyjnych w egzekucji z należności pieniężnych. Zgodnie z zarządzeniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr 10 z 6 marca 2008 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu obejmuje zakresem działania teren Gliwic. Dlatego Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu jest organem egzekucyjnym uprawnionym rzeczowo oraz miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej.
Analiza tytułów wykonawczych pozwala stwierdzić, że spełniają wszystkie ustawowe wymogi.
Wskazano także, że w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego zobowiązana podniosła również kwestie braku doręczenia upomnienia z art. 15 § 1 u.p.e.a. oraz uciążliwości zastosowanego środka. Jednak podniesione przez zobowiązaną kwestie braku doręczenia upomnienia podlegają ocenie w trybie zarzutów, a uciążliwość zastosowanego środka w trybie skargi na czynność egzekucyjną. Powyższe środki zaskarżenia zostały pozostawione bez rozpoznania, o czym organ egzekucyjny poinformował zobowiązaną zawiadomieniami z 26 lipca 2022 r. i 13 maja 2022 r., z uwagi na niedoprecyzowanie oraz nie uzupełnienie skarg i zarzutów, o które wezwano zobowiązaną.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła brak podstawy faktycznej i prawnej, a także błędną interpretację przepisów o egzekucji. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ egzekucyjny. Pismem z 29 maja 2023 r. pełnomocnik z urzędu skarżącej podtrzymał w całości jej stanowisko w sprawie.
Zaskarżonym obecnie wyrokiem z 26 września 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1509/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił powyższą skargę.
Sąd I instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że postępowanie egzekucyjne dotyczy składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za styczeń, maj i wrzesień 2021 r. Zgodnie zaś z art. 24 pkt. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.
Z oczywistych względów także żadna z przesłanek wynikających z art. 59 § 1 pkt 2, 4-7 u.p.e.a. nie została spełniona, bowiem tytułem egzekucyjnym objęto należność pieniężną, nie nastąpiła śmierć zobowiązanej, a także postępowanie nie było zawieszone przez 12 miesięcy na wniosek wierzyciela oraz wierzyciel nie wniósł o jego umorzenie.
Zdaniem sądu I instancji, analiza przedmiotowych tytułów wykonawczych wskazuje, że zawierają one wszystkie elementy wskazane w art. 27 § 1 u.p.e.a.
Zatem w świetle art. 59 § 1 u.p.e.a. organy prawidłowo uznały, że brak jest podstaw do umorzenia postępowania.
Dalej WSA wskazał, że skarżąca w skardze podniosła, że czynności organy egzekucyjnego były podjęte w "sposób bezprawny, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia należności pieniężnych". Tymczasem w niniejszym postępowaniu nie podlega ocenie czynność egzekucyjna zajęcia należności pieniężnych, a kwestia tego czy organy zasadnie odmówiły umorzenia postępowania egzekucyjnego. Czynności egzekucyjne, stosownie do treści art. 54 u.p.e.a. podlegają zaskarżeniu skargą. Jest to zatem odrębny środek przysługujący zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym w administracji i brak jest podstaw prawnych do dokonania oceny wskazanej czynności w niniejszym postępowaniu.
W skardze kasacyjnej B. B. zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej ani w części ani w całości pomocy prawnej świadczonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, tj. wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej wraz ze stawką podatku VAT oraz za reprezentację przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Jednocześnie skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 33 § 1 pkt 6 w zw. z art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia uzasadnionych zarzutów skarżącej w przedmiocie niedopuszczalności egzekucji oraz niesłuszne stwierdzenie bezzasadności tych zarzutów, zwłaszcza że w niniejszej sprawie zastosowany środek egzekucyjny był nadmiernie uciążliwy dla skarżącej, a nadto organ egzekucyjny zaniechał pouczenia jej o możliwości skorzystania z instytucji prawnych zmierzających do złagodzenia środka egzekucyjnego, jak chociażby złożenia wniosku o odroczenie płatności lub umorzenie składek, co w ocenie skarżącej winno skutkować umorzeniem składek;
2. art. 7 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na niesłusznym oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia w związku z naruszeniem przez organ pierwszego i drugiego stopnia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy oraz pozbawienia skarżącej prawa do czynnego udziału w tymże stadium postępowania administracyjnego, co uniemożliwiło skuteczną obronę jej praw, zwłaszcza że organy uchylały się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co spowodowało nadto zawyżenie wartości składek w tytule wykonawczym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz
o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., nie występują. NSA, mocą art. 183 § 1 p.p.s.a., jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i zawartymi w niej zarzutami. Zatem może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny I instancji nie naruszył innych przepisów niepowołanych w zarzutach skargi kasacyjnej.
Jak stanowi art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy rozumieć dokładne wskazanie oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zaś zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Z przepisów art. 183 § 1, jak i z art. 174 oraz art. 176 p.p.s.a. wynika zatem, że do strony wnoszącej skargę kasacyjną należy takie zredagowanie tego środka odwoławczego, które umożliwi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do stanowiska sądu I instancji we wszystkich kwestiach, które zdaniem strony zostały nieprawidłowo przez ten sąd rozważone czy ocenione. Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym zarzucane naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe uwagi były konieczne bowiem zawarte w petitum skargi kasacyjnej zarzuty są nieskuteczne, ponieważ sposób ich sformułowania i brak w skardze kasacyjnej przedstawienia uzasadnienia na ich poparcie przesądził o ich nietrafności.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wbrew twierdzeniom strony nie naruszył art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast, według art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przepisy te normują postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej określając kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Nie jest naruszeniem przepisów postępowania (p.p.s.a.) zastosowanie przez sąd I instancji środka określonego w ustawie - art. 151 p.p.s.a., kiedy sąd nie stwierdzi naruszenia prawa z art. 145 § 1 p.p.s.a. Skoro przepis art. 135 p.p.s.a znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd, a w tej sprawie skarga strony została przez sąd I instancji oddalona, zatem art. 135 p.p.s.a. nie miał zastosowania w sprawie, co nie jest naruszeniem przepisów postępowania (p.p.s.a.) w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
W tym miejscu przypomnieć należy, że przedmiotem oceny przez sąd I instancji była prawidłowości odmowy przez organy egzekucyjne umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparci o przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 1), niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 59 § 1 pkt 2), niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 (art. 59 § 1 pkt 3), śmierci zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 4), gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania(art. 59 § 1 pkt 5), gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel (art. 59 § 1 pkt 6), gdy odrębne ustawy tak stanowią (art. 59 § 1 pkt 7).
Wobec powyższego za całkowicie nietrafny uznać należało zawarty w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 i art. 34 § 4 u.p.e.a. Wskazane przepisy regulują podstawy zarzutów na postępowanie egzekucyjne oraz zasady rozpatrywania zarzutów wniesionych przez zobowiązanego. W istocie za ich pomocą skarżąca kwestionuje wynik rozpoznania zgłoszonych przez nią w toku niniejszego postępowania egzekucyjnego zarzutów wobec tego postępowania stanowiące przedmiot innego rozstrzygnięcia. Tymczasem postępowanie prowadzone w kontrolowanej sprawie, zakończone zaskarżonym do sądu postanowieniem toczyło się w przedmiocie zgłoszonego przez stronę żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. Należy zatem podkreślić, że tak określony przedmiot zaskarżonego do sądu I instancji postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, którym utrzymano w mocy postanowienie organu egzekucyjnego – Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, wyznaczał granice sprawy, w ramach której procedował WSA. Należy w związku z tym wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sformułowanie to jednoznacznie wskazuje na rozstrzyganie w granicach danej sprawy, formułując jednocześnie wyjątek w tym względzie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko tego sądu zaprezentowane w wyroku z 26 września 2024 r., sygn. akt III OSK 4/23 (LEX nr 3783305) zgodnie z którym rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy"" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Innymi słowy, sąd nie może wkraczać w sprawę nową, w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych. Z tego względu przepisy art. 33 § 1 pkt 6 i art. 34 § 4 u.p.e.a. nie miały i nie mogły mieć zastosowania w rozstrzyganej sprawie, a zatem zarzut ich naruszenia jest nieuzasadniony.
Jeżeli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a., to przede wszystkim wskazać należy, że w skardze kasacyjnej brak jest jakiegokolwiek sprecyzowania oraz uzasadnienia powyższego zarzutu. Stawiając tezę o pozbawieniu prawa do czynnego udziału w postępowaniu strona nie wskazała, na czym naruszenie to miałoby polegać, w czym się przejawiało. Bez tych argumentów analiza stanowiska skarżącej nie jest możliwa. Nie wyjaśniła także, w czym miałoby się przejawiać uchylanie się przez organy od wyjaśnienia stanu faktycznego kontrolowanej sprawy. Uwagi te oznaczają, że powyższe zarzuty są nieuzasadnione.
Wobec tego że zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej okazały się nietrafne Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
W odniesieniu do wniosku pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Zgodnie bowiem z art. 250 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się przez wydanie odrębnego postanowienia przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.