I GSK 1427/24

I GSK 1427/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Salachna /sprawozdawca/
Marek Krawczak
Piotr Piszczek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wr 22/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-01-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2070
art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t. j)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia NSA Joanna Salachna (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Wr 22/23 w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 3 listopada 2022 r. nr 0201-IEE2.711.153.2022.2.AK w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 22/23 oddalił skargę K. P. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ) z 3 listopada 2022 r., nr 0201-IEE2.711.153.2022.2.AK w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, w której zaskarżył orzeczenie w części. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucono:
Naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
I. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438) poprzez jego niezastosowanie pomimo, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu decyzją z dnia 21 czerwca 2017 r. stwierdził, że w wyniku analizy konta płatnika za miesiące od maja do sierpnia 2013 r. konto nie wykazuje zaległości z tytułu składek na FUZ, co stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie powołanym w punkcie III;
II. art. 13 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z dnia 11 września 2019 r. (Dz. U. 2019 poz. 2070; dalej: nowelizacja u.p.e.a.) poprzez jego niezastosowanie pomimo, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciw skarżącemu, na podstawie tytułu wykonawczego o numerze [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. wszczęte zostało na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy o zmianie ustawy.
Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
III. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w zaakceptowaniu naruszenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu utrzymującego w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2022 r., gdy w sposób jednoznaczny istniały przesłanki do jego uchylenia, wynikające z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. powołane w punkcie I w zakresie dotyczącym prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r.;
IV. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 nowelizacji u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, mimo naruszenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w zakresie powołanym w punkcie III;
V. art. 151 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w nieuwzględnieniu skargi skarżącego mimo, iż istniały przesłanki powołane w punkcie III do uwzględnienia skargi w zakresie dotyczącym prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r.;
VI. art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skargi, o w konsekwencji nieuchyleniu decyzji organu II instancji, pomimo że nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono skutków decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu z dnia 21 czerwca 2017 r., w odniesieniu do istnienia zaległości w płatności składek w miesiącu [...] 2013 r., przez skarżącego. W konsekwencji przyczyniło się to do nienależytego i niewyczerpującego wyjaśnienia skarżącemu w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 stycznia 2024 r. okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie praw i obowiązków skarżącego;
VII. art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez zaakceptowanie naruszenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu mającego postać prowadzenia postępowania w sposób niebudzący zaufania skarżącego do organu z pominięciem działań dążących do pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy lak również naruszenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w zakresie powołanym w punkcie III.
W związku z powyższymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej nieuchylenia zaskarżonego postanowienia utrzymującej w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z 23 sierpnia 2022 r., w zakresie odmówienia umorzenia postępowania egzekucyjnego przeciw skarżącemu i rozpoznanie skargi. Alternatywnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej nieuchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu. Wniesiono też o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Nieskuteczny jest zarzut naruszenia art. 13 ust. 1 nowelizacji u.p.e.a. powołany w pkt II i IV petitum skargi kasacyjnej. Wskazania w tym zakresie wymaga, że autor skargi kasacyjnej poza przywołaniem tej regulacji zaniechał, wbrew dyspozycji art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uzasadnienia na czym miałoby polegać w sprawie owo naruszenie. Poza tym, z treści uzasadnienia wynika, że w istocie zastosowanie tej regulacji kwestionowane nie jest, skoro skarżący kasacyjnie powołuje się – tak jak WSA (a wcześniej organ) – na brzmienie art. 59 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., a więc w brzmieniu uwzgledniającym art. 13 ust. 1 nowelizacji u.p.e.a.
Zarzuty sformułowane w pkt: I, III, IV, VI i VII petitum skargi kasacyjnej zostały rozpoznane łącznie, ponieważ mają one komplementarny charakter. W ich ramach skarżący kasacyjnie dąży do wykazania, że w odniesieniu do postępowania egzekucyjnego, objętego jednym z tytułów wykonawczych (z dnia [...] czerwca 2017 r.), doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez nieuwzględnienie w jego ramach decyzji ZUS z 21 czerwca 2017 r. (wydanej przed postanowieniem z 23 sierpnia 2022 r. odmawiającej umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie m.in. tegoż tytułu wykonawczego), w której stwierdzono, że w wyniku analizy konta płatnika za miesiące od maja do sierpnia 2013 r., system nie wykazuje zaległości z tytułu składek na FUZ, co pominął Sąd I instancji - pomimo przedłożenia mu przy piśmie procesowym z [...] lipca 2023 r. ww. decyzji.
Rację ma autor skargi kasacyjnej, że organ nie uwzględnił przy rozpoznawaniu sprawy powyżej przywołanej decyzji, a WSA w uzasadnieniu zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia nie odniósł się do przedłożonej mu decyzji. Tyle tylko, że kwestia ta pozostaje bez wpływu na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę prawidłowości postępowania organów. Jest tak z tego względu, że tytuł wykonawczy, którego dotyczy spór nie dotyczył składek na FUZ, których z kolei dotyczyła decyzja z 21 czerwca 2017 r., ale opłaty dodatkowej na ubezpieczenie zdrowotne za [...] 2013 r. Wynika to jednoznacznie z ustaleń zawartych w treści postanowień organu (v.: s. 2 postanowienia wydanego przez organ w I instancji; s. 2 oraz 5 postanowienia wydanego przez organ w II instancji), jak i treści zaskarżonego kasacyjnie orzeczenia (v. s. 1 uzasadnienia wyroku WSA) - a ustaleń w tym względzie strona skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje. Przywołać tutaj należy dyspozycję art. 24 ust. 1a ustawy z 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych: "W razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości Zakład [ZUS - przyp. NSA] może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100% nieopłaconych składek. Od decyzji w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty przysługuje odwołanie do sądu według zasad określonych w art. 83". Ta dodatkowa opłata nie stanowi należności z tytułu składek na FUZ, ale jest swoistego rodzaju opłatą sankcyjną, będącą konsekwencją niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązku opłacenia składek - na co zasadnie wskazuje organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Zważając na powyższe ustalenia skutku nie mógł odnieść zarzut zgłoszony w pkt V petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego powołano się na naruszenie procesowe, tj. art. 151 p.p.s.a., który to przepis ma charakter wynikowy. Naruszenie przywołanego art. 151 p.p.s.a. mogłoby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby sąd - wydając zaskarżone orzeczenie - stwierdził naruszenie prawa, które powinno skutkować uwzględnieniem skargi, a pomimo powyższego ją oddalił. Dopiero ewentualne naruszenie przepisów powiązanych z ww. uregulowaniem decyduje o zasadności zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. Gdy sąd wydając zaskarżone orzeczenie nie stwierdził naruszeń prawa, to nie istniała przesłanka do uwzględnienia skargi, co czyni zasadnym jej oddalenie.
Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla skarżącego nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 206 i art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, mając na uwadze charakter rozpoznawanej sprawy oraz wynikającą z akt sprawy trudną sytuację życiową skarżącego, który miałaby zostać obciążony kosztami postępowania sądowego.